Poikilositoz Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Poikilositoz Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Poikilositoz, anormal şekilli kırmızı kan hücrelerini tanımlar. Anemi belirtisi olabilir ve bu durum kişinin yorgun ya da güçsüz hissetmesine yol açabilir. Bazen beslenme ve yaşam tarzı poikilositoza yol açar. Bazen ise bu kalıtsal bir durumun sonucudur. Tedavi, poikilositoza neyin neden olduğuna bağlıdır.

Poikilositoz Nedir?

Poikilositoz, doktorların anormal şekilli kırmızı kan hücrelerini tanımlamak için kullandığı bir terimdir. Poikilositozda, bir kan örneğindeki kırmızı kan hücrelerinin %10’undan fazlası normal kırmızı kan hücreleri gibi şekillenmemiştir.

Kırmızı kan hücreleri, vücudun her yerindeki dokulara ve organlara oksijen taşır. Oksijen, vücuttaki hücrelerin işlev görebilmesi için gereksinim duyduğu enerji kaynağı olarak düşünülebilir. Normal kırmızı kan hücreleri yaklaşık olarak aynı boyutta ve şekildedir. Ortasında bir çöküklük bulunan yuvarlak hücrelerdir, diske benzerler.

Anormal boyuttaki (anizositoz) ya da şekildeki (poikilositoz) kırmızı kan hücreleri, kırmızı kan hücrelerinin oksijeni verimli şekilde taşıyamadığını gösterebilir. Bu olduğunda anemi vardır.

Anormal Kırmızı Kan Hücresi Şekilleri (Poikilositler) Nelerdir?

Doktorlar anormal kırmızı kan hücresi şekillerini özelliklerine göre sınıflandırır. Poikilositozda aşağıdaki anormal hücrelerden ya da poikilositlerden biri ya da birkaçı bulunabilir:

• Akantositler: Hücre zarının dışına doğru uzanan, farklı uzunluk ve genişlikte çıkıntıları olan hücreler.
• Kodositler (hedef hücreler): Ortasında koyu bir merkez bulunan, hedef tahtasına benzeyen hücreler.
• Dakrositler (gözyaşı hücreleri): Bir tarafında daralan ya da sivrilen, gözyaşı damlasına benzeyen hücreler.
• Drepanositler (orak hücreler): Orak ya da hilale benzeyen eğri ve ince hücreler.
• Ekinositler: Deniz kestanesine benzer şekilde, eşit aralıklarla yerleşmiş dikenimsi çıkıntılarla kaplı hücreler.
• Eliptositler (ovalositler): Yumurta ile puro arasında değişen şekillerde, oval ve anormal derecede uzun hücreler.
• Şistositler: Genellikle düzensiz kenarlı olan, ancak herhangi bir şekilde olabilen kırmızı hücre parçaları.
• Sferositler: Top ya da küreye benzeyen küresel hücreler.

Poikilositozun Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler, poikilositoza neyin neden olduğuna bağlıdır. En yaygın belirtiler, anemide görülen belirtilerle aynıdır.

Anemi belirtileri şunlardır:

• Güçsüzlük ya da yorgunluk.
• Nefes darlığı (dispne).
• Hızlı ya da düzensiz kalp atımı (aritmi).
• Kulakta ara sıra “uğultu benzeri” ses duyulması (pulsatil tinnitus).
• Baş ağrısı.
• Baş dönmesi.
• Soluk cilt.
• Göğüs ağrısı.

Poikilositozun Sebepleri Nelerdir?

Nedenler kalıtsal ya da sonradan kazanılmış durumları içerir. Miyelodisplastik sendrom gibi bazı durumlar hem kalıtsal hem de sonradan kazanılmış olabilir ve poikilositoza neden olabilir.

Kalıtsal Durumlar

Poikilositoza neden olan kalıtsal durumların çoğu, kırmızı kan hücresinin gelişmesi, işlev görmesi ve hayatta kalması için gereksinim duyduğu DNA ya da genetik kod ile ilgili sorunları içerir. Anormal yapıya sahip kırmızı kan hücreleri, vücut bunları yeni kırmızı kan hücreleriyle değiştiremeden önce erken parçalanır. Buna hemolitik anemi denir.

Poikilositoza neden olan kalıtsal durumlar şunlardır:

• Herediter eliptositoz.
• Herediter sferositoz.
• McLeod sendromu.
• Pirüvat kinaz eksikliği.
• Orak hücre hastalığı.
• Talasemi.

Sonradan Kazanılmış Durumlar

Zamanla gelişen çeşitli durumlar anormal şekilli kırmızı kan hücrelerine neden olabilir. Örneğin, vücudun sağlıklı kırmızı kan hücreleri yapabilmesi için gereksinim duyduğu B12 vitamini, folat ve demir gibi besinler yeterince alınmadığında çeşitli anemi türleri gelişebilir. Poikilositoz, bu eksikliklerin yaygın bir işaretidir. Bazı kanser türleri gibi kırmızı kan hücresi üretimini bozan hastalıklar da poikilositoza neden olabilir.

Poikilositoza neden olan sonradan kazanılmış durumlar şunlardır:

• Otoimmün hemolitik anemi.
• Yanıklar.
• Çölyak hastalığı.
• Enfeksiyonlar.
• Demir eksikliği anemisi.
• Böbrek hastalığı.
• Lösemi.
• Karaciğer hastalığı.
• Megaloblastik anemi.
• Miyelofibroz.
• Zehirlenme.
• Kan transfüzyonuna reaksiyon.
• Splenektomiye reaksiyon.
• Yılan ısırığı.

Poikilositozun Komplikasyonları Nelerdir?

Poikilositozun çoğu nedeni tedaviyle yönetilebilir ya da hatta geri döndürülebilir. Tedavi edilmediğinde bazı nedenler güçten düşürücü, hatta yaşamı tehdit edici olabilir. Örneğin, anemi varsa kişi kendini günlük rutinini sürdüremeyecek kadar bitkin hissedebilir. Zamanla yeterli sağlıklı kırmızı kan hücresinin olmaması organ yetmezliğine yol açabilir.

Çocuklarda tedavi edilmemiş anemi, büyüme ve gelişmeyi yavaşlatabilir.

Doktor, poikilositoza neyin neden olduğunu teşhis ettiğinde, komplikasyonları önlemeye yardımcı olacak tedaviler önerebilir.

Poikilositoz Nasıl Teşhis Edilir?

Doktor, poikilositozu teşhis etmek için periferik kan yayması yapabilir. Bu test sırasında laboratuvar teknisyeni, bir kan örneğini mikroskop altında inceler. Kaç tane garip şekilli hücre bulunduğunu ve bunların hangi türde olduğunu anlayabilir.

Bazı hücre tipleri belirli durumlarda daha yaygındır.

Hücre tipi	Durum
Akantositler	Karaciğer hastalığı, dalak ameliyatına reaksiyon.
Kodositler (hedef hücreler)	Talasemi, karaciğer hastalığı, dalak ameliyatına reaksiyon, demir eksikliği anemisi.
Dakrositler (gözyaşı hücreleri)	Miyelofibroz, megaloblastik anemi, miyelodisplastik sendromlar.
Drepanositler (orak hücreler)	Orak hücre hastalığı.
Ekinositler	Pirüvat kinaz eksikliği.
Eliptositler (ovalositler)	Herediter eliptositoz, demir eksikliği anemisi, megaloblastik anemi, miyelofibroz, talasemi.
Şistositler	Hemolitik anemi
Sferositler	Herediter sferositoz, otoimmün hemolitik bozukluklar.

Yine de tek bir durumda şekiller değişken olabilir. Örneğin hemolitik anemi, megaloblastik anemi, miyelofibroz, talasemi ve diğer durumlarda birden fazla anormal hücre tipi bulunabilir.

Doktor büyük olasılıkla poikilositoza neyin neden olduğunu teşhis etmek için ek testler de yapacaktır.

Poikilositoza Neyin Neden Olduğunu Belirlemek İçin Yapılabilecek Testler Nelerdir?

Doktorlar periferik kan yayma testini sıklıkla tam kan sayımı ile birlikte ister. Tam kan sayımı, kan hücreleri hakkında, düzeyleri ve boyutları dahil olmak üzere bilgi toplayan bir testtir. Tam kan sayımındaki bazı değerler, kırmızı kan hücreleri hakkında ek bilgi sağlar ve doktora poikilositoza neyin neden olduğunu teşhis etmede yardımcı olur.

Bunlar aşağıdakileri içerir:

• Ortalama korpüsküler hacim (MCV): Kırmızı kan hücrelerinin ortalama büyüklüğü.
• Ortalama korpüsküler hemoglobin (MCH): Kırmızı kan hücrelerindeki ortalama hemoglobin miktarı.
• Ortalama korpüsküler hemoglobin konsantrasyonu (MCHC): Kırmızı kan hücrelerindeki ortalama hemoglobin yoğunluğu.
• Eritrosit dağılım genişliği (RDW): Kırmızı kan hücrelerinin boyutlarının ne kadar değişken olduğu.

Doktor ayrıca B12 vitamini, folat ve demir düzeylerini de kontrol edebilir. Bunlara ek olarak karaciğer fonksiyon testleri de yapabilir.

Poikilositoz Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi, poikilositoza neyin neden olduğuna ve belirtilerin ne kadar ciddi olduğuna bağlıdır. Örneğin, poikilositoz bir besin eksikliğinden kaynaklanıyorsa, takviye almak ya da diyeti daha fazla B12 vitamini ya da folat içerecek şekilde değiştirmek çoğu zaman poikilositozu tersine çevirir.

Birçok kalıtsal durum dikkatli izlem gerektirir. Yeterli sağlıklı kırmızı kan hücresi bulunduğundan emin olmak için düzenli kan transfüzyonları gerekebilir. Ya da yalnızca belirtiler varsa tedavi gerekebilir.

Poikilositozun Seyri Nasıldır?

Genel olarak hastalığın seyri iyidir, özellikle de poikilositoza sonradan kazanılmış bir durum neden oluyorsa. Kalıtsal nedenlerde seyir, duruma bağlı olarak değişir. Örneğin, orak hücre hastalığı olan kişilerin yaşam beklentisi daha düşüktür. Yeni tedaviler hastalığın seyrini iyileştirmeye devam etmektedir ve kişilerin yönetilebilir belirtilerle 50’li yaşların ötesine kadar yaşamasına olanak sağlamaktadır.

Poikilositoz Önlenebilir mi?

Poikilositozun kalıtsal nedenleri önlenemez ancak bazı sonradan kazanılmış türlerin riski azaltılabilir.

Kırmızı kan hücrelerine bakmanın en iyi yollarından biri, vücudun kırmızı kan hücresi üretimi için gereksinim duyduğu besinleri almaktır. Yeterli B vitamini, folat ve demir alınmasının sağlanması, vücudun sağlıklı kırmızı kan hücreleri yapması için gerekli temel bileşenleri sağlayabilir. Alkol tüketimini sınırlamak da yardımcı olabilir. Fazla miktarda alkol, vücudun bu besinleri emmesini zorlaştırır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Anemi belirtileri yaşanıyorsa doktordan randevu alınmalıdır.

Kişi kendini iyi hissediyor olsa bile, doktorun kan hücrelerini kontrol edebilmesi için yıllık kontrollerin planlanması önemlidir. Periferik kan yayma ya da tam kan sayımı gibi basit kan testleri, komplikasyonlara yol açmadan önce sağlık sorunlarının teşhis ve tedavi edilmesine yardımcı olabilir.

Poikilositoz Ciddi Bir Durum mudur?

Poikilositoz kendi başına ciddi değildir, ancak tedavi edilmezse komplikasyonlara yol açabilecek altta yatan bir durumu işaret edebilir. Tedavi gerekip gerekmediğini anlayabilmek için poikilositoza neyin neden olduğunun bilinmesi önemlidir.

Poikilositoz kulağa ciddi bir tıbbi sorun gibi gelebilir ancak öyle değildir. Bu, doktorların sağlığı değerlendirmek için kullanabildiği kırmızı kan hücreleriyle ilgili yalnızca bir özelliktir. Kırmızı kan hücrelerinin anormal olduğu öğrenildiğinde doktora soru sormaktan çekinilmemelidir. Bunun sağlıkla ilgili olası bir sorunu işaret edip etmediğini doktor açıklayabilir. Eğer öyleyse doktor, poikilositozu tersine çevirecek ya da buna neden olan durumu yönetecek tedaviler ya da yaşam tarzı değişiklikleri önerebilir.