B12 Vitamini Eksikliği Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Önlenebilir?

B12 Vitamini Eksikliği Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Önlenebilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. B12 vitamini eksikliği, beslenme düzeninde yeterince B12 vitamini alınamaması veya vücudun B12 vitaminini düzgün şekilde emememesi durumunda ortaya çıkan, tedavi edilebilir bir durumdur. B12 vitamini eksikliği fiziksel, nörolojik ve psikolojik belirtilere neden olabilir. B12 vitamini eksikliği, B12 vitamini içeren ilaçlarla tedavi edilebilir.

B12 Vitamini Eksikliği nedir?

B12 vitamini eksikliği, bazen kobalamin eksikliği olarak da adlandırılır ve vücudun, tüketilen besinlerden yeterince B12 vitamini alamadığı veya ememediği durumda ortaya çıkar. B12 vitamini, vücudun kırmızı kan hücrelerini ve tüm hücrelerde bulunan genetik materyal olan DNA’yı üretmesine yardımcı olan önemli bir besindir. Vücudun işleyişi için gereklidir. Tedavi edilmediğinde B12 vitamini eksikliği fiziksel, nörolojik ve psikolojik sorunlara yol açabilir.

B12 Vitamini Nedir?

B12 vitamini, vücudun sinir hücrelerini ve kırmızı kan hücrelerini sağlıklı tutmasına yardımcı olan önemli bir besindir. Aynı zamanda vücudun DNA üretmesine de yardımcı olur.

Vücut B12 vitaminini kendi başına üretmez. B12 vitamini alabilmek için B12 içeren yiyecek ve içeceklerin tüketilmesi gerekir. B12 vitamini çoğunlukla balık, et, süt ürünleri ve yumurta gibi hayvansal kaynaklarda bulunur. Ayrıca vitamin ve mineral eklenmiş (zenginleştirilmiş) kahvaltılık gevrekler, ekmekler, bitkisel sütler ve besin mayası gibi gıdalarda da yer alır.

Yetişkinlerin günde yaklaşık 2,4 mikrogram (mcg) B12 vitaminine ihtiyacı vardır. Hamile veya emziren kadınların daha fazla B12 vitaminine ihtiyacı olur. Bebek ve çocukların ihtiyaç duyduğu B12 miktarı ise yaşa göre değişir.

İnsan Vücudu B12 Vitaminini Nasıl Emer?

Vücudun, besinlerdeki B12 vitaminini emebilmesi için iki şeyin gerçekleşmesi gerekir:

• Midedeki hidroklorik asit, B12 vitaminini bulunduğu besinden ayırır.
• B12 vitamini, midenin ürettiği bir protein olan intrinsik faktör ile birleşir.

Sindirim sistemi, bundan sonra B12 vitaminini emebilir.

B12 Vitamini Eksikliği Anemisi Nedir?

B12 vitamini eksikliği anemisi, vücutta yeterli sayıda sağlıklı kırmızı kan hücresi olmadığında ortaya çıkar. B12 vitamini kırmızı kan hücrelerinin yapımında rol aldığı için, B12 vitamini eksikliği anemiye neden olabilir. Ancak kişide anemi olmaksızın da B12 vitamini eksikliği görülebilir.

B12 Vitamini Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir?

B12 vitamini eksikliği belirtileri yavaş gelişebilir ve zaman içinde kötüleşebilir. Vücutta B12 vitamini düzeyi düşük olmasına rağmen hiçbir belirti olmayabilir. B12 vitamini eksikliği fiziksel, nörolojik ve psikolojik belirtilere yol açabilir.

Fiziksel belirtiler şunları içerebilir:

• Kendini çok yorgun ya da zayıf hissetme.
• Bulantı, kusma veya ishal.
• Her zamanki kadar iştahlı hissetmeme.
• Kilo kaybı.
• Ağızda ağrı veya dilde ülserler olması.
• Soluk cilt.

Nörolojik belirtiler şunları içerebilir:

• Ellerde ve ayaklarda uyuşma veya karıncalanma.
• Görme problemleri.
• Olayları hatırlamakta zorlanma veya kolayca kafa karışıklığı yaşama.
• Her zamanki gibi yürümekte veya konuşmakta güçlük çekme.

Psikolojik belirtiler şunları içerebilir:

• Depresif hissetme.
• Huzursuz veya sinirli hissetme.
• Kişinin hislerinde ya da davranma biçiminde değişiklik yaşaması.

B12 Vitamini Eksikliğinin Nedenleri Nelerdir?

B12 vitamini eksikliği, yeterince B12 vitamini içeren besinler tüketilmediğinde veya vücudun alınan B12 vitaminini ememediği durumlarda ortaya çıkar. B12 vitamini eksikliğine yol açabilen durumlar veya koşullar şunlardır:

• Beslenmede yeterli B12 vitamini olmaması: Yeterince B12 vitamini içeren besinleri veya B12 ile zenginleştirilmiş gıdaları tüketmeyen kişilerde eksiklik gelişebilir.
• Gastrit: Gastrit, mide iç yüzeyinin (mukoza) iltihabıdır ve B12 vitamini eksikliğinin yaygın bir nedenidir. Gastrit, B12 emilimi için gerekli olan mide asidi (hidroklorik asit) eksikliğine yol açarak B12 vitamini eksikliğine neden olabilir.
• Pernisiyöz anemi: Pernisiyöz anemisi olan kişiler intrinsik faktör üretemez. B12 vitamininin emilebilmesi için intrinsik faktöre ihtiyaç vardır. Pernisiyöz anemisi olan kişilerde B12 vitamini eksikliği bulunur.
• Sindirim sistemi hastalıkları: Crohn hastalığı ve çölyak hastalığı gibi sindirim sistemini etkileyen hastalıklar, vücudun B12 vitaminini tam olarak emmesini engelleyebilir.
• Cerrahi: Gastrik bypass gibi gastrointestinal cerrahi geçirmiş kişilerde B12 vitaminini emmek zorlaşabilir.
• Alkol kullanım bozukluğu: Bu durum sindirim sistemine zarar verebilir ve B12 vitamini eksikliğine neden olabilir.
• MTFHR eksikliği: Bu, B12 vitamininin doğru şekilde metabolize edilmesini zorlaştıran bir gen mutasyonudur. Bu durumda iyi işleyebilmek için daha yüksek dozlarda B12 vitamini ve bazen özel bir metillenmiş B12 takviyesi gerekebilir.
• Transkobalamin II eksikliği: Bu, B12 vitamininin vücutta dolaşmasını zorlaştıran nadir bir genetik bozukluktur.

B12 Vitamini Eksikliğinin Risk Faktörleri Nelerdir?

Aşağıdaki risk faktörlerinden bir veya birkaçına sahip olan kişilerde B12 vitamini eksikliği gelişme olasılığı daha yüksektir:

• 75 yaşından büyük olmak: 75 yaş üzerindeki kişilerde, vücut çoğunlukla B12 vitaminini tam olarak ememediği için B12 vitamini eksikliği daha sık görülür.
• Sindirim sistemi bozukluğuna sahip olmak: Sindirim sistemi hastalıkları, vücudun B12 vitaminini emmesini zorlaştırabilir.
• Vegan veya vejetaryen beslenme uygulamak: B12 vitamini yalnızca doğal olarak hayvansal ürünlerde, örneğin et ve süt ürünlerinde bulunur. Bu nedenle, vegan veya vejetaryen beslenen ve B12 takviyesi almayan kişilerde B12 vitamini eksikliği gelişme olasılığı daha yüksektir.
• Belirli ilaçları kullanmak: Metformin, proton pompa inhibitörleri, H2 blokerleri ve oral doğum kontrol hapları gibi bazı ilaçlar, vücutta B12 vitamini düzeylerinin düşmesine neden olabilir.
• Sjogren sendromuna sahip olmak: Sjogren sendromu olan kişilerde B12 vitamini eksikliği görülme olasılığı daha yüksektir.
• Aşırı miktarda alkol tüketmek: Kronik alkol kullanımı sindirim sistemine zarar verebilir ve B12 vitamini eksikliğine yol açabilir.

B12 Eksikliğinin Komplikasyonları Nelerdir?

Tedavi edilmediği takdirde B12 vitamini eksikliği, sinir sistemini ve beyni etkileyen kalıcı yan etkilere neden olabilir. Daha ciddi yan etkiler şunlardır:

• Periferik nöropati.
• Omuriliğin dejenerasyonu.
• Felç.
• Dışkı ve/veya idrar kaçırma (inkontinans).
• Erektil disfonksiyon.
• Paranoya ve sanrılar.
• Hafıza kaybı.

B12 Vitamini Eksikliği Nasıl Teşhis Edilir?

B12 vitamini eksikliğini teşhis etmek zor olabilir çünkü bu durumun hiç belirtisi olmayabilir ya da belirtiler diğer beslenme eksikliklerine benzeyebilir. Doktorlar, B12 vitamini eksikliği gelişme riski yüksek olan kişilerde genellikle kan testi yaparak B12 eksikliğini kontrol eder.

B12 vitamini eksikliğinin tanısına yardımcı olan spesifik testler şunlardır:

• Tam kan sayımı.
• B12 vitamini testi.
• Metilmalonik asit (MMA) testi.
• Homosistein testi.

B12 Vitamini Eksikliği Nasıl Tedavi Edilir?

B12 vitamini eksikliğinin tedavisi, daha fazla B12 vitamini almayı içerir. Doktorlar, insan yapımı bir B12 formu olan siyanokobalamin reçete edebilir. B12 vitamini tedavisi için seçenekler şunlardır:

• B12 vitamini içeren oral ilaçlar.
• B12 vitamini enjeksiyonları.
• B12 vitamini burun spreyi veya burun jeli.
• B12 yönünden zengin gıdaları daha fazla tüketmek (et, balık, yumurta ve süt ürünleri gibi).

Eksikliğin nedenine bağlı olarak, yalnızca B12 vitamini düzeyleri normale dönene kadar tedavi gerekebilir veya yaşam boyunca (ya da altta yatan durum sürdüğü sürece) B12 tedavisine ihtiyaç duyulabilir.

B12 Vitamini Eksikliği Varsa Neler Beklenmelidir?

B 12 vitamini eksiliğinde beklenmesi gereken, B12 vitamini eksikliğinin ne kadar erken saptandığına ve düzeylerin ne kadar düşük olduğuna bağlı olarak değişir. Eksiklik hafif ise, kişi ilaca ve B12 içeren gıdaları daha fazla tüketmeye hızlı bir şekilde yanıt verebilir.

B12 vitamini düzeyleri kronik olarak düşükse veya eksikliğe neden olan altta yatan bir hastalık varsa, yaşam boyunca (ya da altta yatan durum devam ettiği sürece) B12 almak gerekebilir.

Kişinin durumuna göre en iyi tedaviyi bulmak için doktor ile birlikte çalışılması önemlidir.

B12 Eksikliği Nasıl Önlenebilir?

Çoğu kişi, B12 vitamini içeren besinleri tüketerek B12 vitamini eksikliğini önleyebilir.

B12 almanın seçenekleri şunlardır:

• Hayvansal gıdalar: Balık, süt, süt ürünleri, yumurta, kümes hayvanları ve kırmızı etin tümü B12 vitamini içerir.
• Zenginleştirilmiş gıdalar: Zenginleştirilmiş gıdalar, doğal olarak içermedikleri halde kendilerine vitamin ve besin maddeleri eklenmiş gıdalardır. Zenginleştirilmiş gıdalara örnek olarak bazı kahvaltılık gevrekler, besin mayası, bitkisel sütler ve bazı ekmekler verilebilir. Bir gıdanın B12 vitamini ile zenginleştirilip zenginleştirilmediğini anlamak için etiket okunabilir.
• B12 vitamini besin takviyeleri: Pek çok multivitamin B12 vitamini içerir. Yalnızca B12 vitamini içeren takviyeler de vardır. Hangi takviyenin en uygun olduğuna karar vermek için doktor veya eczacı ile görüşülmelidir.

B12 vitamini eksikliğini önlemeye yardımcı olmak için yapılabilecek diğer şeyler şunlardır:

• Alkolden kaçınmak: Sık alkol tüketimi, sindirim sistemine zarar verebilir ve vücudun B12 vitamini emmesini zorlaştırabilir.
• Sindirim sistemi hastalığını mümkün olduğunca iyi yönetmek: Bir sindirim sistemi hastalığı varsa, sağlıklı kalmak için doktorun önerilerine uyulmalıdır.

B12 vitamini, vücudun sağlıklı kalması için ihtiyaç duyduğu önemli bir vitamindir. Ancak kişi genellikle, yeterince B12 vitamini almadığında ortaya çıkan belirtileri yaşamaya başlayana kadar bu vitaminin gerekliliğini fark etmez. Çoğu B12 vitamini eksikliği, beslenmeyle yeterince B12 almakla önlenebilir. B12 vitamini eksikliği gelişme riski olan ya da belirtiler yaşayan kişilerin, düzeyleri kontrol ettirmek için bir doktora başvurarak kan testi yaptırması önemlidir.