Hiperparatiroidizm Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Hiperparatiroidizm Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Hiperparatiroidizm, paratiroit bezlerinin çok fazla paratiroit hormonu üretmesidir. Bu durum, kanda yüksek düzeyde kalsiyuma neden olabilir. Hiperparatiroidizm primer (birincil, büyümeler veya büyümüş bezlerden kaynaklanan) ya da sekonder (ikincil, böbrek hastalığı veya düşük kalsiyum düzeylerinden kaynaklanan) olabilir. Tedaviler arasında cerrahi, ilaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleri bulunur.

Hiperparatiroidizm Nedir?

Hiperparatiroidizm, paratiroit bezlerinden birinin veya daha fazlasının aşırı aktif hale gelerek çok fazla paratiroit hormonu salgılaması durumudur. Bu, kanda yüksek kalsiyum düzeylerine (hiperkalsemi) neden olabilir.

Boyunda iki çift (toplam dört) paratiroit bezi bulunur. Görevleri, kanda yeterli miktarda kalsiyum bulunmasını sağlamaktır. Aynı zamanda kandaki fosfat düzeylerini de azaltırlar. Paratiroit hormonu salgılayarak şu organlara sinyal gönderirler:

• Kalsiyum ve fosfat salmaları için kemiklere.
• Kalsiyumu yeniden emmesi (tutması) ve fosfatı idrarla atması için böbreklere.

Böbrekler daha sonra aktif D vitaminini bağırsaklara gönderir, bu da bağırsaklara kalsiyumu emmesini söyler. D vitamini aynı zamanda vücudun yeterli kalsiyuma sahip olduğunu ve paratiroit hormonu salımının durması gerektiğini bildirmek için paratiroit bezlerine geri sinyal gönderir.

Paratiroit bezleri gerektiğinden fazla paratiroit hormonu ürettiğinde, kemikler çok fazla kalsiyum kaybedebilir ve bu da onların ince ve kırılgan hale gelmesine yol açar. Kalsiyum ayrıca böbreklerde, kan damarlarında, kalpte ve vücudun diğer bölümlerinde birikebilir.

Hiperparatiroidizm Türleri Nelerdir?

Hiperparatiroidizm türleri şunlardır:

• Primer (birincil) hiperparatiroidizm. Primer hiperparatiroidizmde, paratiroit bezlerinden birinde veya birkaçındaki kitleler ya da büyümeler bu bezlerin çok fazla paratiroit hormonu üretmesine neden olur. Aynı zamanda paratiroit hormonu üretimini durdurmalarını söyleyen vücut sinyallerine yanıt vermezler.
• Sekonder (ikincil) hiperparatiroidizm. Kişide yüksek fosfat düzeylerine, düşük D vitamini düzeylerine veya düşük kalsiyum düzeylerine neden olan bir durum varsa, paratiroit bezleri kalsiyumu artırmak ve fosfat düzeylerini düşürmek için daha fazla paratiroit hormonu üretir. Bu, sekonder hiperparatiroidizmdir. En çok kronik böbrek hastalığı olan kişilerde görülür.
• Tersiyer hiperparatiroidizm. Tersiyer hiperparatiroidizm, tedaviye yanıt vermeyen, uzun süreli sekonder hiperparatiroidizm varlığında ortaya çıkar. Paratiroit bezleri büyür (hiperplazi) ve sürekli paratiroit hormonu üretir.

Hiperparatiroidizmin Belirtileri Nelerdir?

Hiperparatiroidizm belirtileri, özellikle kalsiyum düzeyleri yüksek olan kişilerde aşağıdakileri içerir:

• Eklem veya kemik ağrısı.
• Kas güçsüzlüğü.
• Yorgunluk.
• Depresyon.
• Konsantrasyon güçlüğü.
• İştah kaybı.
• Bulantı ve kusma.
• Konfüzyon (zihin bulanıklığı) veya unutkanlık.
• Artmış susuzluk hissi ve sık idrara çıkma ihtiyacı.
• Kabızlık.

Bazen hiperparatiroidizmde herhangi bir belirti olmaz. Bunun yerine tanı, rutin bir kan testi sırasında veya başka durumlar için yapılan testlerde konur.

Hiperparatiroidizmin Sebepleri Nelerdir?

Paratiroit bezlerindeki kitleler, paratiroit bezlerinin büyümesi ve düşük kalsiyum ya da yüksek fosfat düzeylerine neden olan durumların tümü hiperparatiroidizme yol açabilir. Primer, sekonder ve tersiyer hiperparatiroidizmin nedenleri farklıdır.

Primer Hiperparatiroidizmin Nedenleri Nelerdir?

Paratiroit bezinde bir tümör oluştuğunda veya bezlerden biri veya daha fazlası büyüdüğünde, bu bez daha fazla paratiroit hormonu üretir ve hormon üretimini durdurmasını söyleyen sinyallere yanıt vermez. Bu, primer hiperparatiroidizme neden olur. Primer hiperparatiroidizmin spesifik nedenleri şunlardır:

• Adenom: Adenomlar (kanser olmayan, iyi huylu büyümeler) primer hiperparatiroidizmin en yaygın nedenidir.
• Hiperplazi: Hiperplazi, paratiroit bezlerinin büyümesidir.
• Kanser: Paratiroit karsinomları, kanserli bir tümör türü olarak primer hiperparatiroidizmin nadir bir nedenidir. Bazen multipl endokrin neoplazi (MEN) tip 1 ve 2 gibi kalıtsal durumlar bu tümörlere neden olur.

Sekonder Hiperparatiroidizmin Nedenleri Nelerdir?

Sekonder hiperparatiroidizmin en yaygın nedeni böbrek hastalığıdır. Böbrekler düzgün çalışmadığında, fosfat düzeyleri yükselir ve D vitamini düzeyleri düşer. Düşük D vitamini düzeyleri düşük kalsiyum düzeylerine yol açar. Paratiroit bezleri, kanda fosfatı uzaklaştırmak ve kalsiyum miktarını artırmak için daha fazla paratiroit hormonu üreterek buna uyum sağlar. Vücut bir süre bu denge oyununu sürdürebilir ancak sonunda bunu sürdüremez ve hiperkalsemi vücudun bazı bölümlerine zarar vermeye başlayabilir.

Güneş ışığı eksikliğinden veya yetersiz beslenmeden kaynaklanan düşük D vitamini düzeyleri de bazen sekonder hiperparatiroidizme neden olabilir.

Tersiyer Hiperparatiroidizmin Nedenleri Nelerdir?

Sekonder hiperparatiroidizm, tersiyer hiperparatiroidizme neden olur. Paratiroit bezleri, gereğinden çok daha fazla çalışmaktan dolayı büyür. Bu da daha fazla paratiroit hormonu üretmemelerini söyleyen sinyallere yanıt vermeyi bırakmalarına neden olur.

Hiperparatiroidizm İçin Risk Faktörleri Nelerdir?

Bazı faktörler, hiperparatiroidizm riskini artırabilir. Bunlar aşağıdakileri içerir:

• Boyun bölgesine radyasyon tedavisi.
• Kalsiyum veya D vitamini eksiklikleri. Yenilen gıdalar veya bazı ilaçlar, kalsiyum veya D vitamini düzeylerinin sürekli düşük olmasına neden olabilir.
• Böbrek hastalığı veya böbrek hasarı.
• Cinsiyet (kadınlarda hiperparatiroidizm daha sık görülür).

Hiperparatiroidizmin Komplikasyonları Nelerdir?

Kandaki yüksek kalsiyum düzeyleri, ek sağlık sorunlarına neden olabilir. Bunlar aşağıdakileri içerir:

• Böbreklerde kalsiyum birikimine bağlı böbrek taşları.
• Kemiklerden kalsiyum kaybına bağlı osteoporoz.
• Deride kalsiyum birikimine bağlı cilt yaraları ve enfeksiyonlar.
• Kan damarlarında ve kalpte kalsiyum birikimine bağlı kalp krizi, yüksek tansiyon veya inme.
• Böbrek nakli sonrası böbrek fonksiyon kaybı.

Hiperparatiroidizm Nasıl Teşhis Edilir?

Doktorlar, kalsiyum, D vitamini ve paratiroit hormonu düzeylerini ölçerek hiperparatiroidizm tanısı koyar. Böbrek fonksiyonu da kontrol edilir.

Primer hiperparatiroidizm, kanda ve idrarda yüksek kalsiyum düzeylerine ve kanda düşük fosfat düzeylerine neden olur. Sekonder hiperparatiroidizm, düşük D vitamini düzeylerine, normal veya düşük kalsiyum düzeylerine ve kanda yüksek fosfat düzeylerine neden olur. Doktorlar çoğu zaman, kişi belirtiler geliştirmeden önce rutin testler sırasında hiperparatiroidizmi saptar.

Hiperparatiroidizmi Teşhis Etmek İçin Hangi Testler Kullanılır?

Hiperparatiroidizmi teşhis etmek ve izlemek için kullanılan testler şunlardır:

• Kan testleri.
• 24 saatlik idrar testi: Bu test için kişi 24 saat boyunca idrarını bir kapta toplar ve daha sonra test için laboratuvara götürür. Doktor, 24 saatlik idrar testinin nasıl yapılacağına dair talimat verecektir.
• Paratiroit taraması: Sestamibi taraması olarak da adlandırılan paratiroit taraması, hangi bezin veya bezlerin çok fazla paratiroit hormonu ürettiğini bulmaya yardımcı olmak için kullanılabilir. Cerrahiden önce, çıkarılacak spesifik bölgeleri belirlemek için tarama kullanılabilir.
• Ultrason: Böbreklerin veya paratiroit bezlerinin ultrasonu ya da diğer görüntüleme yöntemleri.
• Kemik yoğunluğu taramaları.

Hiperparatiroidizm Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi türü, primer mi yoksa sekonder hiperparatiroidizm mi olduğuna bağlıdır. Tedaviler cerrahi, takviyeler ve/veya yasam tarzı değişikliklerini içerebilir.

Primer Hiperparatiroidizmin Tedavisi Nasıldır?

Bir büyümeyi veya büyümüş bir paratiroit bezini çıkarmaya yönelik cerrahi (paratiroidektomi), hiperparatiroidizmi tedavi edebilir. Doktor, kişi 50 yaşın altındaysa veya aşağıdakiler varsa cerrahi önermeye daha yatkın olabilir:

• Hiperkalsemi belirtileri.
• Kanda veya idrarda yüksek kalsiyum veya kreatinin düzeyleri.
• Böbrek taşları.
• Böbreklerde kalsiyum birikimi.
• Osteoporoz.

Cerrahi yapılmazsa, doktor belirtileri, kalsiyum düzeylerini ve böbrek fonksiyonunu izleyecektir. Ayrıca önerebileceği veya reçete edebileceği şeyler şunlar olabilir:

• Bifosfonatlar. Bifosfonatlar, kemiklerden kalsiyum kaybını önler ve kemik yoğunluğunu artırır. Bifosfonat örnekleri arasında etidronat, alendronat, zoledronik asit ve ibandronat bulunur.
• Kalsimimetikler. Kalsimimetikler dokularda kalsiyum gibi davranır ve paratiroit bezlerine daha az paratiroit hormonu üretmeleri gerektiğini söyler. Doktorlar bunları daha çok sekonder hiperparatiroidizm tedavisinde kullanır. Kalsimimetik örnekleri arasında sinakalset ve etelkalseptid yer alır.
• Bazı ilaçlardan kaçınma. Tiyazid diüretikler ve lityum gibi bazı ilaçlar, kalsiyum düzeylerini artırabilir.
• Diyet değişiklikleri. Doktor, takviyeler veya besinler yoluyla belirli bir miktarda kalsiyum veya vitamin D alınmasını önerebilir.

Sekonder Hiperparatiroidizmin Tedavisi Nasıldır?

Sekonder hiperparatiroidizmin tedavisi karmaşık olabilir. Kişi ve doktoru, kök nedeni tedavi etmek için birlikte çalışacaktır. Kronik böbrek hastalığı varsa, diyaliz veya böbrek nakli gerekebilir. Doktor, fosfordan kaçınmak gibi böbrek dostu bir beslenme planı için diyetisyenle görüşmeyi önerebilir ve/veya ilaçlar reçete edebilir. İlaçlar şunları içerebilir:

• Fosfat bağlayıcılar: Bu ilaçlar, kanda fosfat miktarını azaltır.
• Ergokalsiferol (D2 vitamini): Bu, düşük D vitamini düzeylerini tedavi eder.
• Kalsimimetikler: Doktor, paratiroit hormonu düzeylerini azaltmak için sinakalset veya etelkalseptid reçete edebilir.

Bu yaklaşımlar işe yaramazsa veya kişi tersiyer hiperparatiroidizm geliştirirse, doktor büyük olasılıkla cerrahi önerecektir.

Hiperparatiroidizmi Olan Kişi Neler Beklemelidir?

Kişide hiperparatiroidizm olup cerrahi uygulanmazsa, belirtilerini izlemesi gerekecektir. Ayrıca kişinin beslenme içeriğini değiştirmesi veya ilaçlar ya da takviyeler kullanması gerekebilir. Doktor, yılda bir veya iki kez şunları test edecektir:

• Kandaki kalsiyum düzeyleri.
• Kan basıncı.
• Böbrek fonksiyonu.
• Kemik yoğunluğu.

Hiperparatiroidizm İçin Cerrahi Ne Kadar Etkilidir?

Primer hiperparatiroidizmi olan kişilerde paratiroidektomi, kalsiyum düzeylerini normale döndürme ve kemik yoğunluğu ile belirtileri iyileştirme konusunda oldukça etkilidir. Çalışmalar, cerrahiden sonra kişilerin %80’inden fazlasının (5 kişiden 4’ünün) belirtilerinde iyileşme gördüğünü ve %90’ından fazlasının (10 kişiden 9’unun) kalsiyum düzeylerinin normale döndüğünü ve kemik yoğunluğunun iyileştiğini göstermektedir.

Böbrek nakli, kişilerde sekonder hiperparatiroidizmi bir yıl içinde yaklaşık %40 oranında iyileştirir.

Hiperparatiroidizm ile Ne Kadar Uzun Süre Yaşanabilir?

Pek çok kişi primer hiperparatiroidizmle yıllarca yasayabilir ve bu durum sağlığını etkilemeyebilir. Ancak sonunda tedavi için cerrahi gerekebilir. Çalışmalar, tanı anında primer hiperparatiroidizm belirtileri olmayan kişilerin yaklaşık %25’inin (4 kişiden 1’inin) sonunda cerrahiye ihtiyaç duyacağını göstermektedir.

Hiperparatiroidizm Önlenebilir mi?

Kronik böbrek hastalığı gibi altta yatan durumların yönetilmesi, sekonder hiperparatiroidizm riskini azaltabilir. Primer hiperparatiroidizm riskini azaltmaya yönelik spesifik yöntemler yoktur.

Hiperparatiroidizmi Olan Bir Kişi Kendine Nasıl Bakmalıdır?

Hiperparatiroidizmi olan bir kişi için aşağıdaki öneriler yardımcı olabilir:

• Susuz kalmamak için bol su içmek.
• Kemikleri güçlü tutmak için aktif kalmak ve egzersiz yapmak.
• Doktor, içinde fosfor bulunan gıdaların sınırlanmasını önerirse, içeriğinde kalsiyum fosfat veya fosforik asit gibi ifadeler geçen besinlerden kaçınmak.

Hiperparatiroidizmi Olan Bir Kişi D Vitamini Almalı mıdır?

Bazı hiperparatiroidizmli ve düşük D vitamini düzeylerine sahip kişiler için, D vitamini takviyesi almak mantıklı olabilir. Her zaman, hangi tür besinler, içecekler ve takviyelerin tercih edilmesi ya da kaçınılması gerektiği konusunda doktora danışılmalıdır.

Doktora Ne Zaman Başvurulmalıdır?

Hiperparatiroidizm belirtileri olan bir kişi doktora başvurmalıdır. Hiperparatiroidizm riskini artıran başka bir sağlık durumu varsa, hangi belirtilere dikkat edilmesi ve ne zaman doktora başvurulması gerektiği konusunda doktorla konuşulmalıdır.

Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Doktora aşağıdaki soruları sormak yararlı olabilir:

• Başka testlere ihtiyacım var mı?
• Tedavi seçeneklerim nelerdir?
• Ne yiyip içtiğimde hangi değişiklikleri yapmam gerekiyor?
• Kaçınmam gereken besinler veya ilaçlar/takviyeler var mı?
• Hangi belirtilere dikkat etmeliyim?
• Durumumu nasıl izlemeliyim?
• Ne zaman kontrole gelmeliyim?

Hiperparatiroidizm Ciddi Bir Durum mudur?

Bazı kişiler hiperparatiroidizmi hiçbir zaman sağlığını etkilemeden yönetebilir. Diğerleri için, özellikle de böbrek hastalığı olan kişilerde, hiperparatiroidizm ciddi komplikasyonlara neden olabilir.

Paratiroit bezinin iyi niyetli bir görevi vardır. Bu görev, vücudun işlev görmesi için gereken kalsiyumu sağlamaktır. Ancak aşırı tepki verdiğinde, vücuda zarar vermeye başlayabilir. Paratiroit cerrahisi, hiperparatiroidizmi tedavi edebilir ve pek çok kişi cerrahi olmadan da hiperparatiroidizmi yönetebilir ve hiç belirti geliştirmeyebilir.

Ancak böbrek hastalığı hiperparatiroidizme neden oluyorsa, işe yarayan bir şey bulmak için birden fazla tedavi denenmesi gerekebilir. Zamanla böbrek nakli veya paratiroidektomi gerekebilir. Doktorla seçenekler konusunda konuşmak ve mevcut tüm belirtileri anlatmak önemlidir. Doktor kişiyi, onun özel durumuna en uygun tedavi planına yönlendirmeye yardımcı olabilir.