Folat Eksikliği Nedir? Belirtileri Nelerdir? Neden Olur? Nasıl Tedavi Edilir?

Folat Eksikliği Nedir? Belirtileri Nelerdir? Neden Olur? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Folat, vücudun düzgün çalışması için ihtiyaç duyduğu bir B vitamini türüdür. Folat, özellikle gebelikte önemlidir. Folat eksikliği, vücudun yeterli folat alamaması durumunda ortaya çıkar. Belirtiler arasında yorgunluk, güçsüzlük, ağız yaraları ve nörolojik sorunlar yer alır. Folat eksikliği, folat içeren besinlerden zengin bir beslenme düzeni ile önlenebilir.

Folat Eksikliği Nedir?

Folat eksikliği, kanın düzgün çalışabilmesi için gerekli B9 vitamini (folat) düzeyinin yetersiz olması durumudur. Folat eksikliği, çok geniş bir yelpazede belirti ve komplikasyona yol açabilir.

Folat Nedir?

Folat, birçok besinde doğal olarak bulunan bir B vitaminidir. Bu besinler arasında yeşil yapraklı sebzeler, turunçgiller, kuruyemişler, fasulye, bezelye, deniz ürünleri, yumurta, süt ürünleri, et, kümes hayvanları ve tahıllar bulunur. Vücut, yeni kırmızı kan hücreleri ve hücrelerin genetik materyali olan DNA’yı üretmek için folata ihtiyaç duyar. Folat özellikle gebelik döneminde önemlidir. Folat, fetüsün büyümesi ve gelişimini destekler ve doğumsal kusurların önlenmesine yardımcı olabilir.

Folik Asit Nedir?

Folik asit, folatın insan yapımı (sentetik) formudur. Vücut doğal folatı büyük miktarlarda depolayamaz. Buna karşın, folik asidi kolaylıkla emer. Bu nedenle, bazı besinlere folik asit eklenir. Pirinç, ekmek, makarna ve bazı kahvaltılık gevrekler gibi tahıllar, folik asitle zenginleştirilir. Folik asit, diyet takviyesi şeklinde de temin edilebilir.

Folat Eksikliğine Bağlı Olarak Ortaya Çıkabilecek Komplikasyonlar Nelerdir?

Yeterli folat alınmadığında çeşitli komplikasyonlar ortaya çıkabilir.

• Gebelikte Folat Eksikliği

Gebelikte folat eksikliği ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Folat, fetüsün beyin ve omuriliğinin gelişimi için önemlidir. Folat eksikliği, nöral tüp defekti adı verilen ağır doğumsal anomalilere yol açabilir. Nöral tüp defektleri arasında spina bifida ve anensefali yer alır.

Folat eksikliği, plasentanın rahimden ayrıldığı bir durum olan plasental dekolman riskini de artırabilir. Ayrıca, bebek prematüre (erken doğum) olabilir ve/veya düşük doğum ağırlığına sahip olabilir. Çalışmalar, gebelikte düşük folat düzeylerinin çocukta otizm gelişimi ile ilişkili olabileceğini de göstermiştir.

• Folat Eksikliği Anemisi

Folat eksikliği, folat eksikliği anemisine de yol açabilir. Anemi, vücutta yeterli miktarda sağlıklı kırmızı kan hücresi bulunmadığında ortaya çıkar. Vücut, dokulara oksijen taşımak için kırmızı kan hücrelerine ihtiyaç duyar. Folat eksikliği anemisi, vücudun işlevini tam olarak yerine getiremeyen, anormal derecede büyük kırmızı kan hücreleri üretmesine de neden olabilir.

Folat eksikliğinin diğer komplikasyonları şunları içerebilir:

• İnfertilite (kısırlık).
• Bazı kanser türleri.
• Kardiyovasküler hastalıklar.
• Depresyon.
• Demans.
• Azalmış bilişsel işlev.
• Alzheimer hastalığı.

Folat Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir?

Folat eksikliğinin ilk belirtilerinden biri aşırı yorgunluk/tükenmişlik olabilir. Diğer belirtiler şunları içerebilir:

Anemi Belirtileri

• Solgunluk.
• Nefes darlığı (dispne).
• Huzursuzluk veya sinirlilik.
• Baş dönmesi.

Ağızla İlgili Belirtiler

• Hassas, kırmızı dil.
• Ağız yaraları veya ağız ülserleri.
• Azalmış tat alma duyusu.

Nörolojik Belirtiler

• Hafıza kaybı.
• Konsantrasyon güçlüğü.
• Konfüzyon (zihin karışıklığı).
• Karar verme becerisinde sorunlar.

Folat eksikliğinin ek belirtileri şunları içerebilir:

• Enerji eksikliği.
• Kas güçsüzlüğü.
• Depresyon.
• Kilo kaybı.
• İshal.

Folat Eksikliğinin Nedenleri Nelerdir?

Folat eksikliğinin en yaygın nedenlerinden biri, sağlıklı ve dengeli beslenmemektir. Sağlıklı bir diyet, doğal olarak folat içeren ya da folik asitle zenginleştirilmiş gıdaları içerir. Folat eksikliğinin diğer nedenleri şunlar olabilir:

• Sindirim sistemi hastalıkları: Crohn hastalığı veya çölyak hastalığı gibi durumlarda sindirim sistemi folik asidi iyi ememez.
• Aşırı alkol kullanımı: Çok miktarda alkol tüketen kişiler bazen alkolü yemeğin yerine koyar. Bunun sonucunda yeterli folat alamazlar.
• Meyve ve sebzeleri fazla pişirmek: Aşırı pişirme sırasında ısı, gıdalardaki doğal folatı tahrip edebilir.
• Hemolitik anemi: Kırmızı kan hücrelerinin hızla parçalanıp yeterince hızlı yenilenemediği bir kan hastalığıdır.
• Bazı ilaçlar: Bazı antiepileptik ilaçlar ve ülseratif kolit tedavisinde kullanılan ilaçlar, folatın doğru şekilde emilmesini engelleyebilir.
• Böbrek diyalizi: Böbrek yetmezliği olan kişiler için uygulanan bir tedavidir.

Folat Eksikliği Nasıl Teşhis Edilir?

Doktor, tıbbi öykü ve belirtiler hakkında sorular sorar. Folat eksikliği, kan testiyle teşhis edilebilir. Kan testi, kanda bulunan folat miktarını ölçer. Düşük folat düzeyi, folat eksikliğini gösterir.

Folat Eksikliği Nasıl Tedavi Edilir?

Doktor, folat eksikliğini folik asit takviyesi ile tedavi eder. Çoğu erişkinin günde 400 mikrogram (mcg) folik aside ihtiyacı vardır. Doktor, ne kadar folik asit alınması gerektiğini belirtir.

Doktor ayrıca, sağlıklı ve dengeli beslenmeyi önerecektir. Dengeli bir diyet; folat içeren ya da folik asitle zenginleştirilmiş meyveleri, sebzeleri ve diğer besinleri kapsar.

Folat Eksikliği Varsa Ne Beklenmelidir?

Folat alımı artırıldığında, folat eksikliğinin etkileri tersine dönmeye başlamalıdır. Yeterli folat ya da folik asitle zenginleştirilmiş gıda tüketmek önemlidir. Buna ek olarak, folik asit takviyesi alınmalıdır. Yeterli folat alınmadığında, anemi gibi komplikasyonlar devam edecektir.

Folat Eksikliği Nasıl Önlenebilir?

Folat eksikliğini önlemenin en iyi yolu, folat veya folik asit içeren gıdaları da içeren sağlıklı bir diyet uygulamaktır.

Folat doğal olarak şu besinlerde bulunur:

• Bezelye, fasulye ve diğer baklagiller.
• Turunçgiller.
• Koyu yeşil yapraklı sebzeler.
• Ciğer.
• Deniz ürünleri.
• Yumurta ve süt ürünleri.
• Et ve kümes hayvanları.

Folik asit ise aşağıda ürünlerin zenginleştirilmiş versiyonlarında bulunabilir:

• Ekmek.
• Un.
• Makarna.
• Pirinç.
• Kahvaltılık gevrekler.

Günlük folat ihtiyacı, yaşa ve diğer faktörlere bağlıdır. Çoğu erişkinin günde 400 mikrogram (mcg) folat alması gerekir. Gebelik durumunda, her gün yeterli folat alımını sağlamak için folik asit takviyesi önerilir. Günlük önerilen diyet folat eşdeğeri (DFE) miktarları şöyledir:

Yaş / Yaşam Evresi - Önerilen DFE Miktarı

• Doğumdan 6 aya kadar: 65 mcg DFE
• 7–12 aylık bebekler: 80 mcg DFE
• 1–3 yaş arası çocuklar: 150 mcg DFE
• 4–8 yaş arası çocuklar: 200 mcg DFE
• 9–13 yaş arası çocuklar: 300 mcg DFE
• 14–18 yaş arası ergenler: 400 mcg DFE
• 19 yaş ve üzeri erişkinler: 400 mcg DFE
• Gebelikte: 600 mcg DFE
• Emzirme döneminde: 500 mcg DFE

Folat emilimini bozan herhangi bir ilaç kullanılıyorsa, folik asit takviyesi alınması da gerekir.

Serebral Folat Eksikliği Nedir?

Serebral folat eksikliği, fetüsün beyninde folat yetersizliği olduğunda ortaya çıkan, çok nadir görülen bir bozukluktur. Bu durumla doğan bebekler, yaşamın ilk döneminde normal gelişim gösterir. Daha sonra, yaklaşık 2 yaş civarında zihinsel becerilerini ve hareket yeteneklerini yavaş yavaş kaybetmeye başlar. Zihinsel yetersizlik, konuşma güçlükleri, nöbetler ve hareketleri koordine etme güçlüğü (ataksi) ağır seyredebilir. Serebral folat eksikliği, genetik bir değişiklikten (mutasyondan) kaynaklanır.

B12 Eksikliği ile Folat Eksikliği Arasındaki Fark Nedir?

B12 vitamini ve folat, kırmızı kan hücrelerinin ve DNA’nın oluşumu için önemli olan iki vitamindir. Bu vitaminlerden herhangi birindeki eksiklik, yorgunluk, güçsüzlük ve anemiye yol açabilir. Folattan farklı olarak, B12 vitamini bitkilerde bulunmaz. B12, ağırlıklı olarak et, yumurta ve süt ürünlerinde bulunur. Vejetaryen ve vegan beslenen kişilerde B12 vitamini eksikliği riski yüksektir. Şiddetli B12 vitamini eksikliği; depresyon, paranoya, sanrılar, hafıza kaybı, idrar ve dışkı tutamama (inkontinans) ile tat ve koku alma duyusunda kayıp gibi komplikasyonlara yol açabilir.

MTHFR Polimorfizmi Nedir?

MTHFR, metilentetrahidrofolat redüktazın kısaltmasıdır. Bazı kişilerde MTHFR geninde genetik bir değişiklik (mutasyon) bulunur. Bu mutasyon olduğunda, folat aktif formu olan 5-MTHF’ye dönüştürülemez. Bu genetik mutasyon; Hispanik kökenli kişilerin yaklaşık %25’ini, beyazların %10’unu, Asyalıların %10’unu ve siyahilerin %1’ini etkiler. Bu genetik mutasyon mevcutsa, folik asidin aktif formu olan 5-metil-THF içeren bir folat takviyesinden yarar sağlanabilir.

Folat, vücudun kırmızı kan hücreleri ve DNA üretmesine yardımcı olan bir vitamindir. Folat, özellikle gebelik döneminde, fetüsün gelişimini desteklemesi açısından önemlidir. Folat eksikliği nadir olsa da doğumsal anomaliler ve anemi gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bu nedenle; meyvelerden, sebzelerden ve folat ya da folik asit içeren diğer besinlerden zengin bir beslenme düzeni sürdürmek önemlidir. Buna ek olarak, folik asit takviyesi de alınabilir. Günlük ne kadar folat alınması gerektiği konusunda en doğru bilgi, doktordan alınmalıdır.