Üremi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Üremi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Üremi, tedavi edilmeyen böbrek yetmezliği sonucunda kanda atık ürünlerin birikmesi durumudur. Belirtiler arasında bulantı, kusma, kilo kaybı, konsantrasyon güçlüğü ve yorgunluk bulunur. Tedaviler arasında diyaliz ve böbrek nakli ameliyatı yer alır. Tedavi edilmediğinde üremi ölümcüldür.

Üremi Nedir?

Üremi, böbrekler kandaki atık ürünleri filtreleyecek kadar iyi çalışmadığında ortaya çıkan tehlikeli bir durumdur. Tedavi edilmemiş böbrek yetmezliğinin bir sonucudur ve kandaki atık ürün düzeyleri o kadar yükselir ki kişi belirtiler geliştirmeye başlar.

Böbrekler beklenen şekilde çalıştığında, kandaki atık ürünleri ve fazla sıvıları filtreler. Atık ürünler ve sıvılar idrar yoluyla vücuttan atılır. Böbrekler ayrıca normal asit, elektrolit ve hormon düzeylerinin (örneğin D vitamini ve eritropoietin) korunmasına yardımcı olur. Hasarlı böbrekler kanı iyi filtreleyemez ve bu da vücutta toksinlerin birikmesine neden olur.

Üremi çoğunlukla kronik böbrek hastalığına bağlı böbrek yetmezliği veya son evre böbrek hastalığına bağlı olarak gelişir. Pek çok kişi için son evre böbrek hastalığının gelişmesi uzun zaman alır. Ancak ağır bir akut böbrek hasarına bağlı ani böbrek yetmezliği durumunda da üremi gelişebilir.

Tedavi edilmeyen üremi, komaya ve sonunda ölüme yol açabilir.

Kronik Böbrek Hastalığının Hangi Evresinde Üremi Ortaya Çıkar?

Kronik böbrek hastalığının beş evresi vardır. Üremi kronik böbrek hastalığı ile ilişkili olduğunda yalnızca tam böbrek yetmezliği durumunda (4. Evre kronik böbrek hastalığı) ortaya çıkar.

Üremi Ne Kadar Yaygındır?

Üreminin çok seyrek görülür. Böbrek hastalıklarının tanı ve tedavisinde uzmanlaşmış bir doktordan (nefrolog) takip alan kişilerde, böbrek yetmezliği hafif üremik belirtiler gelişmeden önce veya hemen sonrasında böbrek nakli ya da diyaliz ile tedavi edilir.

Diyaliz ilk olarak 20. yüzyıl ortalarında kullanıma girdiğinde, kişiler diyalize başlamadan önce ağır üremi belirtilerinin ortaya çıkmasını beklemek zorundaydı. Artık durum böyle değildir.

Üreminin Belirtileri Nelerdir?

Bulantı, kusma ve iştah kaybı genellikle fark edilen ilk üremi belirtileridir. Bu durum, kişinin ilk uyandığı anda veya yemek kokusu aldığında hafif bulantı şeklinde başlayabilir. Bazı kişiler yemeye başladıktan sonra iştahını kaybeder. Böbrek naklinin mümkün olmadığı durumlarda, hafif bulantı ve iştah kaybı ortaya çıkar çıkmaz doktor diyalize başlanmasını önerir.

Diğer üremi belirtileri şunları içerir:

• Açıklanamayan kilo kaybı.
• Düşünme ve hatırlama ile ilgili sorunlar (bilişsel işlev bozukluğu).
• Kendini çok yorgun hissetme.
• Nefes darlığı (dispne).
• Ağızda metalik tat.
• Kas krampları.
• Kaşıntı.

Ağır, tedavi edilmemiş üremi durumlarında belirtiler şunları içerir:

• Nefesin idrar gibi kokması (üremik fetor).
• Ter kuruduktan sonra deride sarı-beyaz kristaller belirmesi (üremik don).
• Kalp zarının iltihaplanmasına bağlı göğüs ağrısı (perikardit).
• Nöbetler.
• Koma.

Üreminin Ana Nedeni Nedir?

Üremiye en sık kronik böbrek hastalığına bağlı böbrek yetmezliği neden olur. Kronik böbrek hastalığına yol açan her durum, böbrek yetmezliği ve üremi ile sonuçlanabilir. Diyabet ve yüksek tansiyon (hipertansiyon) kronik böbrek hastalığının en yaygın iki nedenidir ancak başka pek çok neden de vardır.

Üremi Geliştirme İhtimali En Yüksek Olan Kişiler Kimlerdir?

Böbrek yetmezliği olan ve üremi gelişmeden önce diyalize başlayamayan kişilerde üremi gelişme olasılığı daha yüksektir. Bu tür durumlarda kişi kronik böbrek hastalığının olduğunun farkında olmayabilir ve bu nedenle böbrek yetmezliğini önleyebilecek bakımı arayamaz.

Özellikle böbrek skoru (tahmini glomerüler filtrasyon hızı, eGFR) 45’in altında olan kronik böbrek hastalığı bulunan bir kişinin bir nefrologdan takip almaya başlaması önemlidir. Tüm kronik böbrek hastalığı olguları böbrek yetmezliğine ilerlemez ve kronik böbrek hastalığının pek çok türü önlenemez. Nefrolog, kişinin kronik böbrek hastalığını anlamasına yardımcı olur ve böbrek yetmezliğini önlemek veya geciktirmek için gerekli bakımı sağlar. Böbrek yetmezliği gelişirse, nefrolog böbrek nakli yapılması ya da daha ağır üremi belirtileri gelişmeden önce diyalize başlanması için kişiyle birlikte çalışır.

Üreminin Komplikasyonları Nelerdir?

Tedavi edilmeyen üremi, aşağıdakiler de dahil olmak üzere ciddi komplikasyonlara neden olabilir:

Kan ile İlgili Komplikasyonlar

• Yeterli sayıda sağlıklı kırmızı kan hücresinin olmaması (anemi).
• Aşırı kanama.

İskelet Sistemi ile İlgili Sorunlar

• Sağlıklı kemiklerin korunmasında problemler.

Kalple İlgili Komplikasyonlar

• Kalp çevresinde sıvı birikmesi (perikardiyal efüzyon).
• Kalp zarının iltihaplanması (perikardit).

Beyinle İlgili Komplikasyonlar

• Toksin birikimine bağlı beyin fonksiyonlarında azalma (üremik ensefalopati).
• Geğirme benzeri hıçkırıklar.
• Kas seğirmeleri veya huzursuzluk.
• Nöbetler.
• Koma.

Diğer Komplikasyonlar

• Gebe kalamama (infertilite).
• Vücutta yeterli besin bulunmaması (malnutrisyon, yetersiz beslenme).

Üremi Nasıl Teşhis Edilir?

Üremi tanısı koymak için bir doktor:

• Belirtileri değerlendirir.
• Sağlık öyküsünü, özellikle böbrek sağlığı ve biyolojik aile öyküsünü gözden geçirir.
• Fizik muayene yapar ve böbreklerin ne kadar iyi çalıştığını (böbrek fonksiyonu) görmek için kan testleri uygular.

Kan testleri, böbreklerin ne kadar iyi çalıştığını belirlemeye yönelik farklı testleri içerir. Bunlar aşağıdakikeri kapsar:

• Tahmini glomerüler filtrasyon hızı (eGFR): Bir doktor, çoğu biyokimya panelinin parçası olan serum kreatinin testinden eGFR’yi hesaplar. Bu test, böbreklerin kanı ne kadar iyi filtrelediğini tahmin eder ve böbreklerin yetmezliğe girip girmediğini belirlemeye yardımcı olur.
• Kan üre azotu (BUN) testi. BUN testi, kanda ne kadar atık ürün olan üre azotu bulunduğunu ölçen bir kan testidir. Üremide BUN çok yüksek olabilir (üremi adının buradan gelmesinin nedeni budur). Ancak BUN yalnızca kanda toksin birikiminin bir göstergesidir. BUN’un kendisi üremi belirtilerine neden olmaz. Bazı durumlarda BUN düzeyleri o kadar yüksek olmasa bile üremi gelişebilir.

Üremiye işaret eden belirli bir BUN veya eGFR eşik değeri yoktur. Ancak eGFR her zaman 15 civarında veya altında olur.

Bir doktor üremiden şüphelenirse, kişi halihazırda bir nefrolog tarafından takip edilmiyorsa nefroloğa yönlendirir. Belirtiler daha ağırsa, daha acil tedavi için hastaneye yatış önerilebilir.

Üremi Tanısı Koymak İçin Hangi Testler Yapılır?

Böbrek fonksiyonu zayıf olan bir kişide doktor, böbrek yetmezliğinin nedenini belirlemek için böbrek ultrasonu gibi ek testler de isteyebilir. Böbrek ultrasonu, böbreklerin boyutunu ve şeklini ölçen ve skarlaşma gibi durumları araştıran bir görüntüleme testidir. Ayrıca böbrek taşları gibi böbrek tıkanıklıklarını veya yaralanmaları saptayabilir.

Üremi Tedavi Edilebilir mi?

Üremiyi iyileştirmenin tek yolu böbrek fonksiyonunu yerine koymaktır. Üreminin en yaygın tedavisi diyalizdir. Diyaliz, kanı temizleyen bir işlemdir. İki tür diyaliz vardır:

• Hemodiyaliz: Hemodiyaliz, kanı vücut dışında filtrelemek için bir makine kullanır.
• Periton diyalizi: Periton diyalizi, karın içini döşeyen zar (periton) ve özel bir sıvı kullanarak kanı filtreler.

Son evre böbrek yetmezliğine bağlı üremi varlığında, kişi böbrek nakli olma şansına da sahip olabilir. Böbrek nakli, hasarlı böbreğin yerine bir donör böbreğin yerleştirilmesidir. Donör böbrek, yaşayan bir donörden veya vefat etmiş bir donörden alınabilir. Böbrek nakli diyalize göre tercih edilen bir seçenektir, bu nedenle nakil olasılığının mutlaka değerlendirilmesi önemlidir.

Üremiyi Tedavi Etmek İçin Özel İlaçlar Var mıdır?

İlaçlar üremi belirtilerini doğrudan tedavi etmez. Ancak üremiye bağlı diğer etkileri önlemeye yardımcı olmak amacıyla tedavi planının bir parçası olarak doktor şunları önerebilir:

• Anemiyi önleyen EPO (eritropoietin) replasmanı.
• Demir depoları düşükse anemiyi tedavi etmek için demir takviyeleri.
• Kemik hastalığını önlemeye yardımcı ilaçlar. Örneğin kalsiyum takviyeleri, D vitamini takviyeleri ve fosfat bağlayıcılar.

Doktor ayrıca doğrudan üremi ile değil, kronik böbrek hastalığı ile ilişkili tedaviler de önerebilir. Örneğin:

• Kan basıncını düşüren ilaçlar (antihipertansifler).
• Kalp hastalığını tedavi eden ilaçlar.

Üremisi Olan Kişilerin Seyri Nasıldır?

Üremi genellikle diyaliz ve dikkatli izlem gerektirir. Diyaliz olmadan ağır üremi, komaya ve sonunda ölüme neden olabilir.

Bir Kişi Üremi ile Ne Kadar Yaşayabilir?

Üremiye yol açacak kadar ağır böbrek yetmezliği olan bir kişi, diyaliz veya böbrek nakli olmadan yalnızca birkaç gün veya hafta hayatta kalabilir. Diyalize başlamamayı seçen (örneğin yaşam süresini önemli ölçüde kısaltacak başka ciddi bir hastalığı olan) kişilerde, doktorlar üremi belirtilerini hafifletmeye ve bakım sağlamaya (palyaif bakım) yardımcı olabilir.

Beslenme Düzeninde Herhangi Bir Değişiklik Yapmak Gerekir mi?

Kronik böbrek hastalığı bulunan bir kişinin kalp dostu, düşük sodyumlu bir beslenme düzeni takip etmesi gerekir. Bazı ilaçların ayarlanması veya bazılarından kaçınılması gerekebilir. Doktor, en güvenli seçenekleri belirlemede yardımcı olabilir.

Kronik böbrek hastalığı daha ileri evredeyse, potasyum, fosfor veya paratiroid hormonu (PTH) düzeyleri yükselebilir. Bu tür durumlarda, diyette değişiklik yapılmadan veya takviye alınmadan önce böbrek sağlığı konusunda uzman bir diyetisyenle (renal diyetisyen) veya bir doktorla görüşmek gerekir.

Renal diyetisyenler, bu yükselmiş düzeyleri önlemeye yardımcı beslenme düzenleri önerebilir. Bu, aşağıdakilerin alımının kısıtlanmasını içerebilir:

• Potasyum.
• Fosfat.
• Protein.

Doktora Ne Zaman Başvurulmalıdır?

Böbrek sağlığını izlemek için doktordan düzenli randevular alınmalıdır.

Aşağıdaki böbrek hastalığı risk faktörleri söz konusuysa bir doktora başvurulmalıdır:

• Biyolojik ailede böbrek hastalığı öyküsü.
• Geçirilmiş böbrek yaralanması.
• Yüksek tansiyon.
• İdrar yapma alışkanlıklarında değişiklikler.
• Özellikle ayak bilekleri, eller veya yüzde şişlik (ödem).
• Çok sayıda steroid olmayan antienflamatuvar ilaç kullanımı.

Acil Servise Ne Zaman Gidilmelidir?

Böbrek problemi olan bir kişide aşağıdaki belirtilerden bazıları varsa en yakın acil servise gidilmeli veya 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır:

• Anormal davranış.
• Göğüs ağrısı.
• Konsantre olma güçlüğü.
• Konfüzyon (şaşkınlık).
• Nefes almada zorluk.
• Oryantasyon bozukluğu (dezoryantasyon).
• Uyuklama hali, dalgınlık.
• Yorgunluk.
• Bulantı ve kusma.

Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Muayene randevusu sırasında kişinin doktoruna aşağıdakileri sorması faydalı olabilir:

• Bende üremi olduğunu nasıl anladınız?
• Ne yemem ve ne içmem gerektiği konusunda değişiklik yapmalı mıyım?
• Önerdiğiniz tedavi nedir?
• Beni bir nefroloğa yönlendirebilir misiniz?
• Beni bir destek grubuna yönlendirebilir misiniz?

Üremi Önlenebilir mi?

Son evre böbrek hastalığı bulunan bir kişinin, toksinleri kontrol altında tutmak için düzenli diyaliz alması gerekir. Kronik böbrek hastalığı olan bir kişi, aşağıdakilerle bu durumun ilerlemesini önleyebilir veya geciktirebilir:

• Bir nefrolog ile yakın çalışmak.
• Tansiyon, diyabet veya diğer tıbbi sorunları yönetmek.
• İlaçları bir doktorun reçete ettiği şekilde, tavsiyelere birebir uyarak kullanmak.
• Böbreklere daha fazla zarar verebilecek ilaçlardan kaçınmak. Bunlara nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar, alkol, reçeteli müshiller ve uyuşturucu maddeler dahildir.
• Kalp dostu bir diyet benimsemek.
• Yeterli fiziksel aktivitede bulunmak.
• Kişiye uygun sağlıklı bir kiloyu korumak.
• Sigarayı bırakmak.

Üremi, böbrekler yeterince iyi çalışmadığında ortaya çıkan ciddi bir tıbbi durumdur ve tedavi edilmemiş böbrek yetmezliğinin bir göstergesidir. Hormon dengesizliklerine ve metabolik sorunlara neden olabilir. Tedavi edilmediğinde üremi ölümcüldür. İlaçlar bazı üremi belirtilerini hafifletebilir. Üreminin varlığında, sürekli diyaliz ya da böbrek nakli gereklidir. Doktorlar, soruları olan kişilerin sorularını yanıtlamak ve destek olmak için hazırdır ayrıca kişinin uyum sağlamasına yardımcı olmak için kendisi veya yakınları adına destek grupları önerebilirler.