Akantositoz Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Akantositoz, kanda akantositlerin bulunması anlamına gelir. Normal kırmızı kan hücrelerinden farklı olarak akantositlerin zarlarında düzensiz, dikenimsi çıkıntılar vardır. Bu hücreler, vücudun bunları normal hücrelerle yerine koyabileceğinden daha hızlı yıkılma riski taşır. Akantositozun nedenleri arasında ağır karaciğer hastalığı ve nadir genetik durumlar bulunur.
Akantositoz Nedir?
Akantositoz, kanda akantosit adı verilen anormal, dikenimsi kırmızı kan hücrelerinin bulunmasını ifade eder. “Acan”, Yunancada diken, omurga çıkıntısı ya da iğne ucu, “Cyte” ise hücre anlamına gelir. Normal bir kırmızı kan hücresi gibi yuvarlak olmak yerine, akantositlerin düzensiz diken benzeri çıkıntıları vardır.
Bu alışılmadık şekil, dalağın bu hücreleri yok etme olasılığını artırır. Dalak, eski ve hasarlı kan hücrelerini yok ederek kanı süzer.
Çoğu kişinin kanında birkaç akantosit bulunur ve bu durum genellikle sorun yaratmaz. Ancak kırmızı kan hücrelerinin çok fazla kısmı akantosit ise bunların dalakta yıkılması kırmızı kan hücrelerinin çok az olmasına yol açabilir (hemolitik anemi). Akantositoz ayrıca çeşitli hastalık ve bozuklukların da bir belirtisidir. Kanda akantosit bulunması, doktorların bazı durumları teşhis etmesine yardımcı olur.
Akantositozun Belirtileri Nelerdir?
Akantositoz, dalak çok fazla kırmızı kan hücresini yok ederse hemolitik anemiye yol açabilir. Belirti ve bulgular şunlardır:
- Deride ve gözlerde sararma (sarılık).
- Şiddetli bitkinlik (yorgunluk).
- Nefes darlığı (dispne).
- Hızlı kalp atışı (taşikardi).
- İdrarda kan (hematüri).
- Karın ağrısı (genellikle büyümüş dalaktan kaynaklanır).
Akantositlere neyin neden olduğuna bağlı olarak başka belirtiler de görülebilir. Akantositoza yol açan durumların belirtileri şunları içerir:
- Kilo kaybı (bebeklerde yavaş büyüme).
- Kas hareketlerini koordine etmede sorunlar (ataksi).
- İstemsiz hareketler (tikler).
- Düşünme ve hatırlamada güçlük (bilişsel bozukluk).
- Besinleri sindirmede güçlük.
- Yağlı, soluk renkli dışkı (steatore).
- Koyu renkli idrar.
Akantositozun Sebepleri Nelerdir?
Kırmızı kan hücrelerinin hücre zarını etkileyen durumlar akantositoza yol açar. Hücre zarı yağlar (lipitler) ve proteinlerden oluşur. Bu temel bileşenleri etkileyen hastalıklar, kırmızı kan hücrelerinin yuvarlak bir şekil yerine dikenli bir şekil almasına neden olabilir.
Bu dikenli hücreler dalaktan geçer ancak dalak bunları kolayca süzemez. Bunun yerine onları yok eder. Ya da dalak bunları yeniden kan dolaşımına göndermeden önce dikenlerini körelterek değiştirebilir. Bu yeniden şekillendirilmiş akantositlere bazen “spur (mahmuz) hücreler” denir.
Akantositoza en sık neden olan durumlar şunlardır:
- Ağır karaciğer hastalığı: Akantositler sıklıkla yaşamı tehdit eden karaciğer hastalığının bir işaretidir. Karaciğer hastalığı olan bazı kişilerde spur hücreli anemi (SPA) gelişir. Bu durumda kanda spur hücreleri bulunur ve kırmızı kan hücresi sayısı düşüktür.
- Abetalipoproteinemi: Bu, biyolojik ebeveynden kalıtılan nadir bir genetik bozukluktur. Vücudun yağları ve yağda çözünen A, D, E ve K vitaminlerini emmesini zorlaştırır.
- Nöroakantositoz: Bu durum, vücudun hareketlerini kontrol etme yetisinin kaybına yol açan nadir genetik bozukluklar grubunu ifade eder. Türleri arasında kore-akantositoz, McLeod sendromu, pantotenat kinazla ilişkili nörodejenerasyon (PKAN) ve Huntington hastalığı benzeri 2 (HDL2) bulunur.
Akantositozun diğer nedenleri şunlardır:
- Anoreksiya nervoza.
- Hipotiroidi.
- Miyelodisplastik sendrom.
- Böbrek hastalığı.
- Dalağın çıkarılması ameliyatı (splenektomi).
- Bazı ilaçlar (kolesterolü düşürmek için kullanılan statinler dahil).
Akantositoz Nasıl Teşhis Edilir?
Doktor, periferik yayma yaparak kişide akantositoz olup olmadığını anlayabilir. Bir kan örneğini mikroskop altında inceleyecek ve düzensiz dikenli hücreleri araştıracaktır.
Akantositoza neyin neden olduğunu öğrenmek için şu gibi başka kan testleri gerekebilir:
- Tam kan sayımı.
- Karaciğer fonksiyon testleri.
- Böbrek fonksiyon testleri.
- Tiroit testleri.
- Lipid paneli.
- Genetik testler (kalıtsal durumlarla ilişkili gen varyasyonlarını araştırmak için).
Doku ya da organ hasarını değerlendirmek için görüntüleme gibi başka testler de gerekebilir.
Akantositoz Nasıl Tedavi Edilir?
Akantositoz tedavisi nedene bağlıdır. Genellikle altta yatan durum için tedavi alındığında kırmızı kan hücreleri normale döner.
Karaciğer hastalığı ve nöroakantositoz tedavileri, belirtileri yönetmeye yardımcı olan ilaçları içerir. Bu durumlar genellikle geri döndürülebilir değildir. Bunun yerine zamanla kötüleşirler. Ağır karaciğer hastalığı tedavi edilebilir ancak bu yalnızca karaciğer nakli ile mümkündür.
Abetalipoproteinemi ile ilişkili akantositozda genellikle daha az sağlıksız yağ tüketmek ancak yeterli kalori almak gerekir. Sağlıklı kırmızı kan hücreleri üretmek için gerekli vitaminleri almak amacıyla takviye kullanılması gerekebilir (A, D, E ve K vitaminleri).
Anoreksiya ve hipotiroidi ile ilişkili akantositoz tedaviyle geri döndürülebilir. Akantositoza neden olan bir ilacın bırakılması, genellikle durumu tersine çevirir.
Kişide Akantositoz Varsa Neler Beklenmelidir?
Bazı durumlarda akantositoz tedaviyle geri döndürülebilir. Ancak akantositozun birçok nedeninde seyir, ne kadar hızlı tanı konup tedavi başlandığına bağlıdır. Örneğin hem nöroakantositoz hem de abetalipoproteinemi uzun süreli doku hasarına yol açabilir. Ancak erken tedavi belirtilerin ilerlemesini yavaşlatabilir.
Genellikle karaciğer hastalığında akantositoz, durumun ciddi olduğunun bir işaretidir. Spur hücreli anemisi olan çoğu kişi aylar içinde yaşamını yitirir.
Sonuç olarak hastalığın seyri, genel sağlık durumuna ve akantositlere neyin neden olduğuna bağlıdır. Akantositozun kişi için ne anlama geldiğini açıklayabilecek en doğru kaynak doktordur.
Akantositoz Önlenebilir mi?
Akantositoza neden olan genetik bir bozukluğun önlenmesinin bir yolu yoktur. Ancak bazı durumlarda belirli davranışların benimsenmesi riski azaltabilir. Şunlar yapılabilir:
- Alkolden kaçınmak ya da yalnızca ölçülü içmek. Bu, alkole bağlı karaciğer hastalığı gelişme riskini azaltır.
- Besleyici gıdalar tüketmek. Vücudun kırmızı kan hücresi yapabilmesi için gereksinim duyduğu besin ögelerini yeterince almak önemlidir. Hangi yiyeceklerin sağlık açısından en iyi olduğuna karar vermekte yardım gerekiyorsa bir diyetisyenle çalışılmalıdır.
- Erken tedavi almak. Akantositlere yol açan bazı durumlar tedavi edilmezse hızla kötüleşir. Erken tanı ve tedavi sağlığın korunmasına yardımcı olabilir.
Akantositozu Olan Kişi Kendine Nasıl Bakmalıdır?
Akantositoza neden olan durumu yönetmek için doktorun tedavi planı izlenmelidir. Akantositoza yol açan genetik bir bozukluk varsa genetik danışmanlık düşünülmelidir. Bir danışman, durumun kişi ve aile üyeleri üzerindeki etkisi konusunda bilgi verebilir. Ayrıca akantositlere yol açan gen varyasyonunun aktarılma olasılığını da açıklayabilir.
Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?
Muayene randevusu sırasında doktora sormanın faydalı olabileceği sorular şunlardır:
- Kanda akantosit bulunması endişe verici midir?
- Nedeni belirlemek için hangi testler gerekiyor?
- Hangi tedavileri öneriyorsunuz?
- Tedaviden hangi sonuçlar beklenmelidir?
- Bir genetik danışmana başvurmam gerekir mi?
Doktorlar durumları teşhis ederken kırmızı kan hücrelerinin nasıl göründüğünü dikkate alır. Kişide akantositoz olması, bazı anormal kırmızı kan hücrelerine sahip olduğu anlamına gelir. Bazı durumlarda tedavi, kırmızı kan hücrelerini yeniden normale döndürebilir ya da altta yatan durumun yönetilmesine yardımcı olabilir. Başka zamanlarda ise kanda akantosit bulunması, ileri karaciğer hastalığı gibi ciddi bir durumun işaretidir. Doktor, akantositozun sağlık açısından ne anlama geldiğini açıklayacaktır.