Körlük Nedir? Körlük Türleri ve Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Körlük Nedir? Körlük Türleri ve Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Körlük, enfeksiyonlar, kazalar, genetik durumlar ve diğer hastalıklar sonucunda ortaya çıkabilir. Körlük tipleri, hiç görmemekten yalnızca şekilleri görebilmeye kadar değişebilir. Bazı tipleri önlenebilir veya tedavi edilebilirken, bazı tipleri tedavi edilemez.

Körlük Nedir?

Körlük, görme yoksunluğu ya da hiç görememe durumudur. En ağır vakalarda, ışığı bile görememe söz konusudur. Aynı zamanda, gözlük, kontakt lens, göz damlası, diğer tıbbi tedaviler veya cerrahi ile düzeltilemeyen görme kaybı anlamına gelir. Ani görme kaybı acil bir durudur. Derhal tıbbi yardım alınması önemlidir.

Körlük Türleri Nelerdir?

• Kısmi körlük: Hala bir miktar görme vardır. Çoğu kişi bunu “zayıf görme” olarak adlandırır.
• Tam körlük: Kişi göremez ve ışığı algılayamaz. Bu durum çok nadirdir.
• Doğumsal körlük: Doğuştan mevcut olan zayıf görme durumudur. Nedenler arasında kalıtsal göz ve retina hastalıkları ile kalıtsal olmayan doğumsal defektler bulunur.
• Yasal körlük: En iyi gören gözde, düzeltme (gözlük veya kontakt lens) yapılmış olsa bile merkezi görmenin 20/200 olması durumudur. 20/200 görme, 20/20 gören bir kişiye kıyasla bir nesneyi görebilmek için 10 kat daha yakın olmak ya da nesnenin 10 kat daha büyük olması gerektiği anlamına gelir. Buna ek olarak, görme alanının veya periferik görmenin 20 derecenin altına düşmesi durumunda da kişi yasal olarak kör kabul edilir.
• Beslenme ile ilişkili körlük: A vitamini eksikliğine bağlı görme kaybını tanımlar. A vitamini eksikliği devam ederse gözün ön yüzeyinde hasar (kseroftalmi) gelişebilir. Bu tip körlük, retina hücrelerinin yeterince iyi çalışmaması nedeniyle gece veya loş ışıkta görmeyi de zorlaştırabilir.

Renk körlüğü ise geleneksel anlamda bir körlük değildir. Bunun diğer adı “renk görme bozukluğu”dur. Kişi renkleri farklı algılar. Bu durum kalıtsal olabilir ya da retinada veya optik sinirde meydana gelen hastalık veya hasar nedeniyle sonradan gelişebilir. Eğer kişi yalnızca siyah, beyaz ve gri tonlarını görebiliyorsa buna akromatopsi denir.

Ayrıca “önlenebilir körlük” veya “kaçınılabilir körlük” terimleri de duyulabilir. Bu terimler, tedavi edilebilir bir hastalığı olduğu halde hiç bakım almayan kişilerde ortaya çıkan körlükleri tanımlar. Bu çoğunlukla göz sağlığına veya genel sağlık hizmetine erişim eksikliği nedeniyle olur. Örneğin, hiç diyabet tedavisi almayan kişilerde diyabete bağlı retinopati gelişebilir. Hipertansiyon tedavisi almayan kişilerde hipertansif retinopati görülebilir.

Körlük Ne Kadar Yaygındır?

Körlük hem dünyada hem de ABD’de yaygındır. Herkeste ortaya çıkabilir.

ABD’de yaklaşık 1 milyon kişi kördür. Uzmanlar bu sayının 2050 yılına kadar iki katına çıkacağını öngörmektedir. Az görmesi olan kişi sayısı ise çok daha fazladır. Dünya genelinde tahminen 43 milyon kişi körlükle yaşamaktadır.

Körlüğün Belirtileri Nelerdir?

Tam körlükte görme yoktur ve göz ışığı algılayamaz.

Görme kaybı gelişirken kişi şu belirtileri yaşayabilir:

• Bulanık görme.
• Göz ağrısı.
• Uçuşmalar ve ışık çakmaları.
• Işığa hassasiyet (fotofobi).
• Ani görme kaybı veya görme alanında ani ortaya çıkan siyah noktalar.

Körlüğün Sebepleri Nelerdir?

Körlüğün kazalar, enfeksiyonlar ve tıbbi durumlar dahil pek çok nedeni vardır.

Göz Yaralanmaları ve Körlük

Göz yaralanmaları (oküler travma) pek çok şekilde meydana gelebilir. Genellikle yalnızca tek bir gözü etkiler. Hasar şu nedenlerden kaynaklanabilir:

• Kimyasal yanıklar.
• Toksinlere maruziyet.
• Kavgalar.
• Havai fişekler.
• Düşmeler dahil endüstriyel kazalar.
• Motorlu araç kazaları.
• Spor yaralanmaları.

Enfeksiyonlar ve Körlük

Pek çok enfeksiyon hastalığı görme kaybına ve bazen körlüğe yol açabilir. Bunlar aşağıdakileri içerir:

• Trakoma (dünyada önlenebilir körlüğün önde gelen nedenidir).
• Sitomegalovirüs (CMV).
• Endoftalmi.
• Histoplazmoz.
• Keratit (akantamoeba keratiti dahil).
• Kızamıkçık (rubella).
• Zona (herpes zoster).
• Frengi (sifiliz).
• Toksoplazmoz.
• Üveit.

Enfeksiyon Dışı Hastalıklar ve Körlük

Pek çok enfeksiyon dışı hastalık körlüğe neden olabilir. Bazıları yalnızca hastalığın en ileri evrelerinde körlük yapar. Bunlar aşağıdakiler gibidir:

• Retinitis pigmentosa (pigmenter retinopati): Retina denen ve ışığa reaksiyon gösteren özel hücreleri içeren göz tabakasını etkileyen hastalık grubudur. Hastalık ilerledikçe retina hücreleri bozulur. Önce gece görmede sorunlar gelişir, ardından periferik görme kaybı ortaya çıkar.

• Yaşa bağlı makula dejenerasyonu: Makulayı, yani merkezi görmeyi kontrol eden retina bölgesini etkiler. Ciddi merkezi görme kaybı oluştuğunda, okuma ya da insanların yüzlerini tanıma gibi işlevler çok zorlaşır ancak çoğu zaman periferik görme korunur.
• Prematüre retinopatisi: Bazı prematüre bebeklerde görülen retinal bir durumdur. Kan damarları, gözün normalde bulunmaması gereken bölgelerine doğru büyür. Skar dokusu gelişir ve retinaya zarar verebilir, bu da ciddi görme kaybına ve körlüğe yol açabilir.
• Katarakt: Katarakt, göz merceğinin bulanıklaşmasına neden olarak görme kaybına yol açar. Görüntü bulanıklaşır ve kontrast kaybı olur. Cerrahiye erişim olmayan durumlarda, ileri katarakt körlüğe neden olabilir.
• Diyabete bağlı retinopati: Diyabeti olan kişilerde gözdeki kan damarlarının hasar görmesiyle ortaya çıkar. Görme kaybı başlangıçta hafif olabilir ancak ilerledikçe veya tedavi edilmediğinde körlüğe yol açabilir.
• Glokom: Bu durumda optik sinir hasarı vardır. Görme kaybı çoğunlukla periferiden başlar ve hastalığın ileri evrelerinde körlüğe neden olabilir.
• Leber kalıtsal optik nöropatisi: Kademeli görme kaybına neden olan kalıtsal bir durumdur. Neden tam bilinmemekle birlikte erkekleri kadınlardan daha sık etkiler.
• Anoftalmi: Bir kişinin bir veya her iki gözü olmadan doğmasıdır.
• Mikroftalmi: Bir kişinin çok küçük gözlerle doğduğu durumdur. Bu küçük gözler bazen olması gerektiği gibi çalışmaz, hatta hiç çalışmayabilir.
• İnme: Görmeyle ilişkili beyin bölgelerinde (örneğin oksipital lob ya da görme yolunun herhangi bir kısmında) meydana gelen inme, görme kaybına yol açabilir. İnme, beyne giden kan akışını azaltır veya tamamen keser.
• Kanser: Retinoblastom veya orbital tümörler gibi kanserler, gözlerin kör hale gelmesine neden olabilir.
• Beslenme yetersizlikleri: Zayıf beslenme görme kaybına yol açabilir. A vitamini eksikliği bir neden olup, sağlıklı görme için B vitaminleri ve diğer mineral ve vitaminlere de ihtiyaç vardır.

Körlük Nasıl Teşhis Edilir?

Doktor, her bir gözü ayrı ayrı test ederek kapsamlı bir göz muayenesi yapar. Körlüğün yalnızca tek bir gözü etkilemesi mümkündür.

Uygulanabilecek testler şunlardır:

• Snellen testi: Çoğu kişinin aşina olduğu bu testte, doktora başvuran kişi satırlar halinde yazılmış ve giderek küçülen harfleri okur. Bu, görme keskinliğini ve öne doğru, yani merkezi görme ile nelerin görülebildiğini ölçer.
• Görme alanı testi: Görme alanı yalnızca merkezi görüşü değil, göz oynatılmadan yanlara, yukarı ve aşağı doğru görülebilen her şeyi kapsar.

Körlük Nasıl Tedavi Edilir?

Mevcut tedavi türü, kişinin durumuna bağlıdır. Bazı körlük türleri ilaçlarla veya gözlükle tedavi edilebilir ancak gözlerin tamamen hasarlı olduğu veya hiç olmadığı tipler tedavi edilemez. Bu durumlarda doktor görsel rehabilitasyon önerebilir. Görsel rehabilitasyonun amacı, görsel işlevi güçlendirerek kişinin görsel hedeflerine ulaşmasına ve yaşam kalitesini artırmasına yardımcı olmaktır. Bu çoğu zaman az görme eğitimi, terapi ve az görmeye yönelik cihazların kullanılması ile sağlanır.

Çeşitli Körlük Tiplerinde Tedavi Nasıldır?

Körlüğün bazı türleri için, nedenine ve göz hasarının derecesine bağlı olarak tedavi seçenekleri mevcuttur:

• İlaç tedavisi: Antienfektif ilaçlar, enfeksiyonlara bağlı bazı körlük türlerini tedavi eder.
• Katarakt cerrahisi: Katarakt cerrahisi, vakaların çoğunda başarılı bir şekilde yapılabilir.
• Kornea nakli: Doktor, skarlı (skar dokusu gelişmiş) korneayı değiştirebilir.
• Retina cerrahisi: Doktor, cerrahi ve/veya lazer ile hasarlı retina dokusunu onarabilir.
• Vitamin takviyeleri: Kseroftalmiye bağlı görme kaybı, A vitamini alımıyla tersine çevrilebilir. Kötü beslenmeye bağlı görme kaybı için B vitamini veya D vitamini takviyelerine ihtiyaç duyulabilir.

Kişide Körlük Varsa Neler Beklemelidir?

Tam veya kısmi körlük söz konusu olduğunda çeşitli seçenekler mevcuttur. Kişinin kendi durumu hakkında olabildiğince fazla bilgi edinmesi faydalı olabilir.

Körlükle yaşamak, kişinin yaşamını ve aile bireyleri ile arkadaşlarının yaşamını etkiler. Hareket kabiliyetini, kendine veya başkalarına bakabilme becerisini, istihdam durumunu, hatta dinlenme ve eğlenme şeklini bile etkiler. Bu sorunların bazıları, özellikle ileri yaştaki kişiler için daha da belirgin olabilir.

Kişi, az görme veya hiç görmeme ile başa çıkma yolları ve yardımcı olabilecek hizmetler için göz doktoruna (oftalmolog) danışmalıdır. Bu hizmetler aşağıdakileri içerebilir:

• Eğitim.
• Duygusal sağlık desteği.
• Beceri eğitimi.
• Teknoloji eğitimi.
• Rekreasyonel (boş zaman) seçenekleri.

Körlük Riski Nasıl Azaltılabilir?

Bazı körlük türlerini önlemek mümkün değildir. Ancak birçok durumda körlük önlenebilir.

Bazı hükümetler ve toplumlar, trakoma gibi önlenebilir hastalıkların neden olduğu körlüğü engellemek için çalışmaktadır. Büyük coğrafi bölgelerde ilaçlara erişimi artırmaktadırlar.

Bireysel düzeyde ise kısmi veya tam körlük riskini azaltmak için yapılabilecekler şunlardır:

• Düzenli göz muayeneleri yaptırmak. Doktorların ne sıklıkla kontrole gidilmesi gerektiği konusundaki önerilerini takip etmek. Görmede bir değişiklik veya gözlerle ilgili bir sorun olduğunda daima bir göz doktoru ile iletişime geçmek. Gerekli olduğunda reçeteli gözlük ve kontakt lensleri takmak.
• Diyabeti olan kişilerde kan şekeri düzeylerini stabil tutmak ve yüksek tansiyonu olan kişilerde kan basıncını yönetmek.
• Çalışırken, motosiklet kullanırken veya temas sporlarına katılırken koruyucu ekipman kullanmak. Güneş gözlüğü takmayı unutmamak.
• Sağlıklı, dengeli bir diyeti oluşturan yiyecekleri tüketmek.
• Yeterli egzersiz yapmak. Doktora, kişinin kendisi için sağlıklı olacak bir egzersiz planı hakkında danışmak.
• Kişiye uygun sağlıklı bir kiloya ulaşmak.
• Ailede görülen sağlık sorunlarını bilmek.
• Sigara içmemek veya içiliyorsa bırakmak.
• Göz enfeksiyonlarından kaçınmak için kontakt lens takarken daima elleri yıkamak ve lenslerin ne sıklıkta değiştirilmesi gerektiğiyle ilgili talimatlara uymak.

Görme Sorunları İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda derhal tıbbi yardım alınmalıdır:

• Ani görme kaybı.
• Gözde ağrı.
• Görmeyi etkileyen herhangi bir kaza geçirilmesi.
• Görme alanında ışık çakmaları veya yeni uçuşmalar ortaya çıkması.

Doktora Hangi Sorular Sorulabilir?

Kişinin doktoruna sormak isteyebileceği bazı sorular şunlar olabilir:

• Bu tür körlük tedavi edilebilir mi?
• Klinik çalışmalara katılmaya uygun muyum?
• Bu tür körlük tedavi edilemiyorsa, hangi tür hizmetlere ihtiyaç duyacağım?
• Bir destek grubu önerebilir misiniz?

Körlük tanısı almak, yaşam üzerindeki kaçınılmaz etkileri nedeniyle pek çok duyguyu beraberinde getirebilir. Gereken her türlü desteği almak önemlidir. Sağlık ekibinin üyeleri, kişinin sorularını yanıtlamak ve en iyi yaşam kalitesine sahip olabilmesi için gerekli araçları sağlamasına yardımcı olmak için hazırdırlar.