Ultraviyole Radyasyon ve Cilt Kanseri

Ultraviyole Radyasyon ve Cilt Kanseri başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Güneş, vücuda D vitamini sağlayan ultraviyole (UV) radyasyon yayar. Ancak güneşe aşırı maruziyet kırışıklıklara ve cilt kanserine neden olabilir. Dışarı çıkarken güneş kremi kullanmak, cildi aşırı UV maruziyetinden korumaya yardımcı olur. UV radyasyonuna bağlı cilt kanseri, erken saptandığında tedavi edilebilir ve iyi bir seyre sahiptir.

Ultraviyole Radyasyon Nedir?

Ultraviyole (UV) radyasyon, güneşin ürettiği bir enerji biçimidir. UV radyasyonu görülemez çünkü dalga boyları görünür ışıktan daha kısadır.

Güneşin ürettiği UV enerjisi Dünya’ya ulaşır ve vücudun hayatta kalmasına yardımcı olmak için D vitamini sağlar. UV radyasyonu, solaryum gibi insan yapımı kaynaklarda da bulunabilir. Çok fazla ultraviyole radyasyona maruz kalmak, cilt kanseri geliştirme riskini önemli ölçüde artırır.

Ultraviyole Radyasyon Türleri Nelerdir?

Dalga boyu uzunluğuna göre üç farklı ultraviyole radyasyon türü vardır:

• UVA, derinin kırışmasına, bronzlaşmasına ve/veya yanmasına neden olur. Çok fazla maruziyet cilt kanserine yol açar.
• UVB, derinin en dış katmanlarına zarar verebilir. Güneş lekelerine, bronzlaşmaya, güneş yanıklarına ve kabarcıklanmalara neden olabilir ve bu da cilt kanserine yol açabilir.
• UVC, Dünya atmosferi tarafından emilir. Yeryüzünde deneyimlenen UV ışığı UVA veya UVB’dir, UVC değildir.

Güneşe Maruz Kaldıktan Sonra Deride Nasıl Değişiklikler Olur?

Güneşe maruz kalmak, deride değişikliklere neden olur. Pek çok kişi ışıltılı bir tenin sağlıklı olmak anlamına geldiğini düşünse de güneşte kalmaya bağlı cilt tonu değişiklikleri yaşlanma etkilerini hızlandırabilir ve aşağıdaki durumları geliştirme riskini artırabilir:

• Cilt kanseri.
• Kırışıklıklar.
• Çiller.
• Yaşlılık lekeleri.

Zaman içinde güneşin ultraviyole ışığı, deride elastin adı verilen liflere zarar verir. Bu lifler parçalandığında deri sarkmaya, gevşemeye ve gerildikten sonra eski haline dönme yeteneğini kaybetmeye başlar. Bunun yanı sıra deri daha kolay morarıp yırtılır ve iyileşmesi daha uzun sürer. Bu nedenle, güneş hasarı genç yaşlarda fark edilmese bile yaşamın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkar.

Güneşe maruziyetle ilişkili cilt değişiklikleri şunları içerir:

• Cilt bağışıklık fonksiyonunun kaybına bağlı gelişen prekanseröz (aktinik keratoz) ve kanseröz cilt lezyonları.
• Tümörler.
• Cilt renginde değişiklik, benekli pigmentasyon veya sarımtırak ton.
• Genişlemiş küçük kan damarları (telanjiektaziler).
• Kırışıklığa neden olan hasarlı elastik dokular (elastoz).
• Katarakt veya maküla dejenerasyonu gibi göz hasarı.
• Erken yaşlanma.

Ultraviyole Radyasyon Kansere Nasıl Yol Açar?

Çok fazla ultraviyole radyasyona maruziyet cilt kanserine neden olur. Vücudun, hayatta kalmak için ihtiyaç duyduğu D vitamini açısından belirli miktarda UV ışığına ihtiyacı vardır. Deri çok fazla UV radyasyonuna maruz kaldığında, bu durum hücrelere zarar verir. Hücrelerin içinde, hücrelerin vücutta nasıl oluşacağını ve işlev göreceğini belirleyen DNA bulunur. Fazla UV radyasyonu, hücrelerdeki DNA’yı hedef alır ve bunun sonucunda hücreler görevlerini yanlış anlar. Hücreler normalden çok daha sık bölünüp çoğalmaya başlar. Hücreler daha sonra bir araya toplanarak tümörleri oluşturur ve bu tümörler kanseröz (kanserli) olabilir.

Güneşten gelen ultraviyole radyasyon cilt kanserinin birincil nedenidir ancak solaryumlardan gelen UV ışığı da en az güneş kadar zararlıdır. Kış aylarında güneş ışığına maruz kalmak, yaz aylarındaki maruziyetle aynı riski oluşturur.

Kümülatif güneş maruziyeti bazal hücreli ve skuamöz hücreli cilt kanserine neden olurken, genellikle 18 yaşından önce yaşanan şiddetli kabarcıklı güneş yanıkları, ilerleyen yaşamda melanom gelişimine yol açabilir.

Cilt Kanseri Nedir?

Cilt kanseri, cilt hücrelerinin kontrolsüz şekilde büyümesidir. Sağlıklı hücreler düzenli bir biçimde büyüyüp bölünürken, kanser hücreleri hızlı ve düzensiz bir şekilde büyüyüp bölünür. Bu anormal büyüme, iyi huylu (benign) veya kötü huylu (malign) tümörlerin oluşmasına yol açar. Üç ana cilt kanseri türü vardır:

• Bazal hücreli karsinom.
• Skuamöz hücreli karsinom.
• Melanom.

Bazal hücreli ve skuamöz hücreli kanserler daha az ciddi türlerdir ve tüm cilt kanserlerinin %95’ini oluşturur. Bu kanserler melanom dışı cilt kanserleridir ve erken tedavi edildiklerinde iyileşme olasılıkları yüksektir.

Melanosit adı verilen anormal cilt pigment hücrelerinden oluşan melanom, cilt kanserinin en ciddi formudur ve tüm cilt kanserine bağlı ölümlerin %75’inden sorumludur. Melanom tedavi edilmezse diğer organlara yayılabilir ve kontrol altına alınması zor hale gelir.

Ultraviyole Radyasyona Bağlı Cilt Kanseri İçin Kimler Risk Altındadır?

Ultraviyole radyasyon nedeniyle herkes cilt kanseri geliştirebilir. Risk, özellikle şu özelliklere sahip kişilerde daha yüksektir:

• Açık ten.
• Çilli cilt.
• Kolay yanan cilt.
• Açık renk gözler.
• Sarı veya kızıl saç.

Daha koyu ten rengine sahip kişiler de cilt kanseri geliştirebilir ancak riskleri açık tenli kişilere göre daha düşüktür.

Ten rengine ek olarak, diğer risk faktörleri şunlardır:

• Biyolojik ailede cilt kanseri öyküsü veya kişisel cilt kanseri öyküsü.
• Açık havada çalışmak veya güneş altında çok fazla zaman geçirmek.
• Güneşli bir iklimde yaşamak.
• Şiddetli güneş yanığı öyküsü.
• Büyük ve düzensiz şekilli benlere sahip olmak.

Cilt Kanserinin Belirtileri Nelerdir?

Cilt kanserinin en yaygın uyarı işareti, derideki bir değişikliktir. Bu değişiklikler genellikle yeni bir ben, yeni bir cilt lezyonu ya da mevcut bir bende veya lezyonda oluşan değişiklik şeklindedir.

• Bazal hücreli karsinom, yüzde veya boyunda küçük, düzgün, inci gibi parlak veya mumsu bir kabarcık ya da düz, pembe/kırmızı veya kahverengi renkli bir lezyon olarak ortaya çıkabilir.
• Skuamöz hücreli karsinom, sert, kırmızı bir nodül ya da kaşınabilen, kanayabilen ve kabuklanabilen, pürüzlü, pullu, düz bir lezyon şeklinde görülebilir.
• Melanom Melanom genellikle pigmentli bir leke veya şişlik şeklinde ortaya çıkar. Normal bir bene benzeyebilir ancak genellikle daha düzensiz bir görünüme sahiptir.

Cilt Kanseri Belirtileri Vücudun Hangi Bölgelerinde Görülür?

Ultraviyole radyasyona bağlı cilt kanserinin belirtileri genellikle güneşe maruz kalan vücut bölgelerini etkiler ancak kanser derinin herhangi bir yerinde oluşabilir. Bu bölgeler şunları içerebilir:

• Kollar.
• Bacaklar.
• Göğüs ve sırt.
• Yüz.
• Boyun.

Melanomun Belirtileri Nelerdir?

Melanom belirtilerini incelerken alfabeyi düşünmek faydalı olabilir. ABCDE, derideki benler veya lezyonlarda dikkat edilmesi gereken işaretleri hatırlatır:

• A - Asimetri (Asymmetry): Bir yarının şekli diğer yarıyla uyuşmaz.
• B - Kenar (Border): Kenarlar düzensiz veya bulanıktır.
• C - Renk (Color): Kahverengi, siyah, açık kahverengi, kırmızı, beyaz veya mavi gibi dengesiz renk tonları vardır.
• D - Çap (Diameter): Boyutta belirgin bir değişiklik vardır (6 milimetreden büyük).
• E - Evrim (Evolution): Benin veya lezyonun görünümünde veya hissinde değişiklikler (kaşıntı, kanama vb.) ortaya çıkar.

Cilt Kanserleri Başka Yerlere Yayılır mı?

Bazal hücreli veya skuamöz hücreli karsinom gibi melanom dışı kanserlerin yayılması nadirdir. Melanom ise vücuda hızla yayılabilir. Deride değişiklikler veya cilt kanseri varsa, yayılmasını ve vücudun diğer bölgelerini etkilemesini önlemek için derhal tedaviye başvurmak gerekir.

Kişide Ultraviyole Radyasyon Hasarı Varsa Neler Beklenmelidir?

Ultraviyole radyasyona uzun süreli maruziyet veya güneşe aşırı maruz kalma, erken yaşlanmaya ve cilt kanserine yol açabilir. Güneşin UV ışınları, derideki hücrelerin içindeki DNA’ya ulaşarak bu hücrelerin işlevini bozabilir. Cilt kanseri riskini azaltmak için dışarı çıkarken koruyucu giysiler giymek ve gün içinde güneş kremini tekrar tekrar sürmek önemlidir. Deri ve gözleri ultraviyole radyasyondan gölgeleyecek şapka ya da güneş gözlüğü gibi koruyucu aksesuarlar da kullanılabilir. Tüm cilt kanseri türleri için tedavi seçenekleri mevcuttur ancak durumun seyri, erken tanı ve tedavi ile çok daha iyi olur.

Cilt Kanserinin Tedavisi Var mıdır?

Çoğu cilt kanseri için tedavi, kanserin erken saptanması ve vücuttan çıkarılmasıyla sağlanır. Özellikle melanom için erken tanı, kanserin vücudun diğer bölgelerine yayılmadan kontrol altına alınmasını sağlar. Bazal hücreli karsinom tanısı alan kişilerin neredeyse %90’ı, kanserin çıkarılmasına yönelik tedavi sonrasında tamamen iyileşir.

Ultraviyole Radyasyon Maruziyeti ve Cilt Kanseri Nasıl Önlenebilir?

Cilt kanserini tamamen önlemek veya daha önce maruz kalınmış ultraviyole radyasyonun ve güneş hasarının etkilerini geri almak mümkün olmasa da riski azaltmak için aşağıdaki adımlar atılabilir:

• Güneşe maruz kalmadan 30 dakika önce, en az 30 koruma faktörlü (SPF 30) güneş kremi sürmek ve sonrasında her iki ila üç saatte bir tekrar uygulamak. Islanma veya yoğun terleme durumunda daha erken tekrarlamak.
• Tam UV korumalı güneş gözlüğü takmak.
• UV koruması sağlayan kozmetik ürünler seçmek.
• Özellikle UV radyasyonunun en yoğun olduğu 10.00 ile 16.00 saatleri arasında doğrudan güneşte kalmaktan mümkün olduğunca kaçınmak.
• Deride var olan oluşumları tanımak ve yeni oluşum veya değişiklikleri fark edebilmek için düzenli olarak kendi cilt muayenesini yapmak.

Cildin Kansere Neden Olan Ultraviyole Radyasyona Karşı Doğal Bir Bariyeri Var mıdır?

Stratum corneum, derinin en dış tabakası olan epidermiste yer alır ve kansere neden olan ultraviyole radyasyona karşı vücudun doğal bariyerini oluşturur. Fazla güneş maruziyeti, bu doğal savunmayı bozabilir ve bu da cilt kanserine yol açabilir. Bu bariyer var olsa bile, cildi UV radyasyonundan korumak için ek önlemler almak gerekir.

Daha koyu ten rengine sahip kişilerde, saç, göz ve cilt pigmentasyonunu sağlayan melanin maddesi, deriyi ultraviyole radyasyona karşı bir miktar korur. Bu ek bariyer mevcut olsa bile, bu kişilerde de cilt kanseri gelişebileceği unutulmamalıdır.

UV İndeksi Ne Anlama Gelir?

Hava durumu raporlarında UV indeksine ait derecelendirmeler görülebilir. Bu sayılar, korunmasız güneş maruziyetinin ortalama bir kişi için oluşturduğu riski temsil eder. Düşük indeks değerlerinin hiçbir önlem alınmaması gerektiği anlamına geldiği düşünülebilir ancak korunmasız cilt için güneş maruziyeti riski her zaman mevcuttur. Bulutlu günlerde sınırsız süreyle güneşte kalınabileceği düşüncesi de yanlıştır.

• Düşük, 0–2: Düşük aşamada uzmanlar, güneş parlaksa güneş gözlüğü takılmasını önerir. Kişi kolay yanıyorsa güneş kremi ve koruyucu giysiler kullanmalıdır.
• Orta, 3–5: Orta aşamada cildin üzeri kapatılmalı ve güneş kremi kullanılmalıdır. Güneşin en güçlü olduğu öğle vaktinde doğrudan güneşten kaçınmak, gölgede kalmak önemlidir.
• Yüksek, 6–7: Yüksek aşamada, güneş hasarına karşı tüm koruma önlemleri (koruyucu giysiler, şapka ve güneş gözlüğü takmak, güneş kremi kullanmak) uygulanmalıdır. 10.00 ile 16.00 saatleri arasında güneşte kalma süresi sınırlandırılmalıdır.
• Çok Yüksek, 8–10: Çok yüksek aşamada ekstra dikkat göstermek gerekir; giysi, şapka, güneş kremi ve güneş gözlüğü kullanılmalıdır. 10.00 ile 16.00 saatleri arasında güneşten kaçınılmalıdır. Bu aşamada cilt çok kısa sürede yanabilir.
• Aşırı, 11+: Aşırı aşamada, tüm korunma yöntemleri kullanılmalıdır. Birkaç dakikalık maruziyet bile yanığa neden olabilir. 10.00 ile 16.00 saatleri arasında güneşe çıkılmamalıdır. Koruyucu giysiler, şapka, güneş gözlüğü ve güneş kremi kullanılmalıdır. Bu aşamada ve diğer tüm aşamalarda, kar, kum ve suyun güneş ışınlarını yansıtarak UV maruziyetini artırdığı unutulmamalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurmak Gerekir?

Deride endişe verici herhangi bir değişiklik fark edildiğinde, derhal bir doktora başvurulmalıdır. Derinin normal göründüğünden emin olmak ve yeni leke ya da değişiklikleri fark edebilmek için düzenli cilt kontrolleri yapmak da önemlidir.

Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Doktora aşağıdaki soruları sormak faydalı olabilir:

• Güneş maruziyetinin uzun vadeli etkileri nelerdir?
• Hangi tür cilt kanserine sahibim?
• Cilt kanserime ne sebep oldu?
• Kendimi güneşin UV ışınlarından nasıl koruyabilirim?

Ultraviyole (UV) radyasyon, D vitamini sağlayarak hayatta kalmaya yardımcı olduğu için gereklidir ancak aşırı maruziyetle zararlı hale gelir. Cildi korumak ve ultraviyole radyasyona bağlı cilt kanserini önlemek için dışarıda güneş kremi kullanmak ve güneşin en parlak olduğu gün ortası saatlerinde güneşten kaçınmak önemlidir. Bir kişinin yaşam boyu güneşe maruziyetinin yaklaşık %80’inin 18 yaşından önce gerçekleştiği bilinmektedir. Dışarı çıkıldığında koruyucu önlemler alarak, aile için cilt kanseri önleme alışkanlıklarını teşvik eden iyi bir rol model olunabilir.