Omurga Nedir? Yapısı ve İşlevleri Nelerdir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Omurganın önemli parçaları arasında omurlar (kemikler), diskler, sinirler ve omurilik bulunur. Omurga vücudu destekler ve yürümeye, dönmeye ve hareket etmeye yardımcı olur. Omurları yastıklayan diskler yaşla veya yaralanmayla sıkışarak bel fıtığına yol açabilir. Egzersizler, omurgayı destekleyen çekirdek kasları güçlendirebilir, sırt yaralanmalarını ve sırt ağrısını önleyebilir.
Omurga Nedir?
Omurga, vücudun merkezi destek yapısıdır. Kas-iskelet sisteminin farklı bölümlerini birbirine bağlar. Omurga oturmaya, ayakta durmaya, yürümeye, bükülmeye ve eğilmeye yardımcı olur. Sırt yaralanmaları, omurilik rahatsızlıkları ve diğer sorunlar omurgaya zarar verebilir ve sırt ağrısına neden olabilir.
Omurganın Bölümleri Nelerdir?
Sağlıklı bir omurga S şeklini oluşturan üç doğal eğriye sahiptir. Bu kıvrımlar vücuda gelen darbeleri emer ve omurgayı yaralanmalara karşı korur. Omurgayı oluşturan birçok farklı parça vardır:
- Omurlar: Omurga, omurga kanalını oluşturan 33 adet üst üste dizilmiş omurdan (küçük kemikler) oluşur. Omurilik kanalı, omuriliği ve sinirleri barındıran ve onları yaralanmalardan koruyan bir tüneldir. Çoğu omur hareket aralığına izin vermek için hareket eder. En alttaki omurlar (sakrum ve koksiks) birbirine kaynaşmıştır ve hareket etmezler.
- Faset eklemler: Bu omurga eklemleri, omurların birbirlerine karşı kaymasını sağlayan kıkırdağa (kaygan bir bağ dokusu) sahiptir. Faset eklemler bükülmeye ve dönmeye izin verir ve esneklik ve stabilite sağlarlar. Bu eklemlerde artrit gelişebilir ve sırt ya da boyun ağrısına neden olabilir.
- İntervertebral diskler: Bu düz, yuvarlak yastıklar omurlar arasında yer alır ve omurganın amortisörleri olarak işlev görür. Her diskin esnek bir dış halka (annulus) ile çevrili yumuşak, jel benzeri bir merkezi (nükleus pulposus) vardır. İntervertebral diskler sürekli basınç altındadır. Fıtıklaşmış bir disk yırtılabilir ve çekirdeğin jel maddesinin bir kısmının dışarı sızmasına izin verebilir. Fıtıklaşmış diskler (şişkin, kaymış veya yırtılmış diskler olarak da adlandırılır) ağrılı olabilir.
- Omurilik ve sinirler: Omurilik, omurilik kanalı boyunca ilerleyen bir sinir sütunudur. Omurilik kafatasından sırtın alt kısmına kadar uzanır. Otuz bir çift sinir omur açıklıklarından (nöral foramen) dışarı çıkar. Bu sinirler beyin ve kaslar arasında mesaj taşır.
- Yumuşak dokular: Bağlar omurgayı yerinde tutmak için omurları birbirine bağlar. Kaslar sırtı destekler ve hareket etmeye yardımcı olur. Tendonlar kasları kemiğe bağlar ve harekete yardımcı olur.
Omurganın Segmentleri Nelerdir?
33 omur beş farklı omurga segmentini oluşturur. Boyundan başlayıp kalçaya (arka uç) doğru inen bu segmentler şunlardır:
- Servikal (boyun): Omurganın en üst kısmında yedi omur bulunur (C1 ila C7). Bu boyun omurları başı döndürmeyi, eğmeyi ve sallamayı sağlar. Servikal omurga, lordotik eğri adı verilen içe doğru bir C şekli yapar.
- Torasik (orta sırt): Omurganın göğüs veya torasik kısmında 12 omur bulunur (T1'den T12'ye). Kaburgalar torasik omurgaya bağlanır. Omurganın bu bölümü, kifotik eğri adı verilen geriye doğru bir C şekli oluşturmak için hafifçe bükülür.
- Lomber (bel): Beş omur (L1 ila L5) omurganın alt kısmını oluşturur. Lomber omurga omurganın üst kısımlarını destekler. Pelvise bağlanır ve vücudun ağırlığının çoğunun yanı sıra eşyaları kaldırma ve taşıma stresini de taşır. Birçok sırt problemi bel omurlarında meydana gelir. Lomber omurga içe doğru bükülerek C şeklinde bir lordotik eğri oluşturur.
- Sakrum: Üçgen şeklindeki bu kemik kalçalara bağlanır. Beş sakral omur (S1'den S5'e) bebek rahimde gelişirken kaynaşır, yani hareket etmezler. Sakrum ve kalça kemikleri pelvik kuşak adı verilen bir halka oluşturur.
- Kuyruk sokumu kemiği: Omurganın alt kısmında bulunan bu küçük kemik parçasını kaynaşmış dört omur oluşturur. Pelvik taban kasları ve bağları kuyruk sokumuna bağlanır.
Omurgayı Etkileyen Durumlar ve Bozukluklar Nelerdir?
Amerikalıların %80'i bir noktada sırt ağrısı yaşamaktadır. Omurlar ve diskler yaşla birlikte aşınarak ağrıya neden olabilir. Omurga sağlığını etkileyen diğer durumlar şunlardır:
- Ankilozan spondilit gibi artritik durumlar.
- Sırt incinmeleri ve burkulmaları.
- Spina bifida gibi doğum kusurları.
- Kemik çıkıntıları (omurilik ve sinirlere baskı yapan omurlardaki pürüzlü kenarlar).
- Omurga eğrilikleri (skolyoz ve kifoz).
- Amiyotrofik lateral skleroz (ALS) gibi nöromüsküler hastalıklar.
- Spinal stenoz, siyatik ve sıkışmış sinirler dahil olmak üzere sinir yaralanmaları.
- Osteoporoz (zayıf kemikler).
- Omurga kırıkları, bel fıtığı ve felç dahil omurilik yaralanmaları.
- Omurga tümörleri ve kanseri.
- Menenjit ve osteomiyelit gibi omurga enfeksiyonları.
Omurga Nasıl Sağlıklı Tutulabilir?
Güçlü sırt kasları omurgayı koruyabilir ve sırt problemlerini önleyebilir. Haftada en az iki kez sırtı güçlendirici ve esnetici egzersizler yapmaya çalışılmalıdır. Plank gibi egzersizler omurgaya daha fazla destek sağlamak için çekirdeği (karın, yan ve sırt kasları) güçlendirir. Diğer koruyucu önlemler şunlardır:
- Eşyaları kaldırırken dizlerinizi bükün ve sırtınızı düz tutun.
- Gerekirse kilo verin (fazla kilolar sırtı zorlar).
- Doğru duruşu (postür) koruyun.
Ne Zaman Doktor ile İletişime Geçilmelidir?
Aşağıdaki durumlarla karşılaşılırsa mutlaka bir doktorla iletişime geçilmelidir:
- Ateşle birlikte sırt ağrısı.
- Bağırsak veya mesane kontrolü sorunları.
- Bacaklarda güçsüzlük veya sırttan bacaklara doğru inen ağrı.
- Kötüleşen, mide bulantısına veya uykusuzluğa neden olan veya günlük aktiviteleri engelleyen ağrı.
Omurga küçük kemikler (omurlar), yastıklayıcı diskler, sinirler, eklemler, bağlar ve kaslardan oluşan karmaşık bir yapıdır. Anatominin bu kısmı yaralanma, artrit, bel fıtığı, sinir sıkışması ve diğer sorunlara karşı hassastır. Sırt ağrısı hayattan zevk alma yeteneğini etkileyebilir. Doktor, sırt ağrısını hafifletmeye yardımcı olabilir ve sırtı destekleyen kasları güçlendirmek ve sırt yaralanmalarını önlemek için öneriler sunabilir.