Kalça Kırığı Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Kalça Kırığı Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Kalça kırıkları tıbbi acil durumlardır. Çok yaygın olmalarına rağmen insanlar için, özellikle 65 yaş üzerindeki yetişkinlerde hayatı kökten değiştiren yaralanmalar olabilirler. Kalçası kırılan neredeyse herkesin kırığın onarılması için ameliyat olması gerekir. Birçok kişi kalça protezi yaptırmak zorunda kalır. Ameliyat sonrası iyileşme genellikle birkaç ay sürer.

Kalça Kırığı Nedir?

Kalça kırığı, uyluk kemiğinin (femur) kalça eklemine yakın olan üst kısmının kırılması için kullanılan tıbbi isimdir.

Femur, vücuttaki en uzun ve en güçlü kemiktir, bu nedenle genellikle onu kırmak ciddi bir düşme, araba kazası veya başka bir travma gerekir. Kalça kırığını onarmak için neredeyse her zaman ameliyat gerekir.

Kalça kırıklarının ciddi ve potansiyel olarak hayatı değiştiren yaralanmalar olduğunu bilmek önemlidir.

Kalça Kırığı Türleri Nelerdir?

Kalça, bir top-yuva (ball-and-socket) eklemidir. Uyluk kemiğinin (femur) top şeklindeki üst kısmı (baş) pelvisteki bir yuvaya (asetabulum) oturur. Kalça kırığı, femurun üst kısmını etkileyen her türden kemik kırığını kapsayan geniş bir kategoridir.

Doktorlar kırık kalçaları femurun neresinin kırıldığına göre sınıflandırır:

• Femur başı kırıkları: Femur başı, femurun üst (proksimal) ucundaki yuvarlak kaptır. Femur başını kırmak çok nadirdir.
• Femur boynu kırıkları (subkapital veya intrakapsüler kırıklar): Femur boynu, femurun yuvarlak başı ile uyluk boyunca uzanan uzun şaftı arasındaki köprüdür. Kalçaların en sık kırıldığı yer burasıdır.
• İntertrokanterik kırıklar: Büyük ve küçük trokanterler, femur boynunun çevresinde dışa doğru çıkıntı yapan kemik çıkıntılarıdır. Kaslar ve tendonlar bu trokanterlere tutunur. İntertrokanterik kırıklar, kalça kırığı bu kemik çıkıntıları arasındaki alanı kırdığında meydana gelir.

Doktorlar ayrıca kırığın desenine (şekli veya yönü) göre de bir isim verebilir. Buna şunlar dahildir:

• Transvers kırıklar.
• Oblik kırıklar.
• Spiral kırıklar.
• Kominüte kırıklar.

Kalça Kırığının Belirtileri Nelerdir?

En yaygın kalça kırığı belirtileri şunları içerir:

• Şiddetli kalça ağrısı.
• Kalça veya bacağın hareket ettirilememesi (hareket kabiliyetinin sınırlı olması).
• Hissedilebilen veya görülebilen bir çıkıntı.
• Şişlik.
• Morarma.
• Kalçanın belirgin şekilde farklı görünmesi (deformite).

Kalça Kırıklarının Nedenleri Nelerdir?

Kalçanın kırılması genellikle ciddi bir travma gerektirir. Kalça kırıklarının en yaygın nedenleri şunlardır:

• Düşmeler.
• Araba kazaları.
• Spor yaralanmaları.

Risk Faktörleri Nelerdir?

Herkes ani bir travma yaşayabilir ve kalçasını kırabilir ancak bazı kişiler daha yüksek risk altındadır. Bunlar aşağıdakiler gibidir:

• 65 yaş üstü yetişkinler.
• Kemiklerini zayıflatan sağlık durumları olan kişiler (osteoporoz veya osteopeni gibi).
• Kadınlar.
• Temas gerektiren sporları oynayan sporcular.

Genellikle kalça kırılması için büyük bir yükseklikten (örneğin merdiven ya da çatıdan) düşmek gerekir. Ancak 65 yaş üzerindeki yetişkinler ya da kemiklerini zayıflatan sağlık sorunları olan kişiler, evde ya da günlük rutinlerinde yaşadıkları küçük düşmelerden sonra kalçalarını kırmaya çok daha yatkındır.

Dengeyi, stabiliteyi ya da yürüme ve hareket etme yeteneğini etkileyen herhangi bir sağlık sorunu, kalça kırma riskini artırabilir. Stabiliteyi azaltabilen bazı durumlar şunlardır:

• Parkinson hastalığı.
• Vertigo.
• Yürüme bozuklukları.
• Epilepsi ve nöbetlere neden olan diğer durumlar.

Kalça Kırığı Nasıl Teşhis Edilir?

Doktorlar fiziki muayene ve görüntüleme testleri ile kırık bir kalçayı teşhis eder. Ciddi bir düşme ya da travma yaşanmışsa acil servis doktorları kırığı orada teşhis edebilir.

Doktorlar, kalçanın ve çevresinin görüntülerini almak için aşağıdaki görüntüleme testlerinden en az birini kullanacaktır:

• Kalça röntgeni.
• MR (manyetik rezonans görüntüleme).
• BT taraması (bilgisayarlı tomografi taraması).

Kalça Kırıkları Nasıl Tedavi Edilir?

Kalça kırığı olan neredeyse herkesin ameliyat olması gerekir. Hangi tür ameliyatın yapılacağı, kırığın şiddeti ve tipi ile birlikte varsa diğer yaralanmalara veya sağlık durumlarına bağlıdır.

Kalça kırıkları için en yaygın iki ameliyat şunlardır:

• Kalça protezi (kalça artroplastisi): Kalça kırığı geçiren 65 yaş üzerindeki yetişkinlerin genellikle kalça protezi gerekir. Tam veya kısmi protez gerekebilir.
• Açık redüksiyon ve internal fiksasyon (ORIF): Cerrah, femur içine vidalar, pimler, plakalar ya da bir metal çubuk yerleştirerek kemik parçalarını iyileşene kadar yerinde tutar. Bazı insanlar bu sabitleyicilerle ömür boyu yaşar. Bazılarında ise kalça iyileştikten sonra bunların çıkarılması gerekebilir.

Kalça kırığı ameliyatı komplikasyonları şunları içerebilir:

• Avasküler nekroz: Kan akışı bir kemiğe uzun süre kesildiğinde meydana gelen kemik ölümü.
• Nonunion (kaynamama): Kemiğin tamamen ya da hiç kaynamaması.
• Malunion (yanlış kaynama): Kırık kemiğin iyileşme sırasında düzgün hizalanmaması.
• Kemik enfeksiyonu (osteomiyelit): Açık kırık (kemik deriden dışarı çıktığında) varsa bakteriyel enfeksiyon riski artar.

Kalça Kırıkları Nasıl Önlenebilir?

Kalça kırıklarını her zaman önlemek mümkün olmayabilir, özellikle de ani düşmeler ya da önceden planlanamayan travmalar nedeniyle meydana geldiklerinde. Ancak şu genel güvenlik ipuçları düşme ve yaralanma riskini azaltmaya yardımcı olabilir:

• Evdeki ve işyerindeki alanların, kişinin ya da başkalarının takılmasına neden olabilecek dağınıklıklardan arındırılmış olması sağlanmalıdır.
• Kişi 65 yaşın üzerindeyse ya da biyolojik ailesinde osteoporoz öyküsü varsa doktoruyla kemik yoğunluğu testi hakkında konuşmalıdır.
• Kişinin iyi kemik sağlığını korumasına yardımcı olacak bir beslenme ve fiziksel aktivite planı uygulanmalıdır.
• Evde bir şeylere ulaşırken uygun araç-gereç kullanılmalıdır. Sandalyelere, masalara ya da tezgahlara çıkılmamalıdır.
• Her zaman emniyet kemeri takılmalıdır.
• Tüm etkinlikler ve sporlarda doğru koruyucu ekipman kullanılmalıdır.

Kalça Kırıkları Ne Kadar Sürede İyileşir?

Kırık kalçadan iyileşmek genellikle en az birkaç ay sürer. Tedaviden sonra bir yıl boyunca kademeli olarak gelişmeler fark edilebilir. İyileşmenin ne kadar süreceği, aşağıdaki bazı faktörlere bağlıdır:

• Hangi tür ameliyatın yapıldığı.
• Varsa başka hangi yaralanmaların bulunduğu.
• Yaş.
• Genel sağlık durumu.
• Kırığa neyin neden olduğu.

Cerrah, kişinin özel ihtiyaçlarına uygun bir iyileşme zaman çizelgesi sunar ve beklentileri açıklar. Ameliyattan kısa süre sonra fizik tedaviye başlanır. Hareket etme ve yürüme yetisinin tekrar kazanılması için birkaç ay fizik tedavi gerekebilir. Bir fizyoterapist, kalça çevresindeki kasları güçlendirmek için egzersizler ve esneme hareketleri verecektir.

Ameliyat sonrası iyileşme sürecinde yürüteç, baston ya da koltuk değneği gerekebilir. Bazı kişilerin bu destek cihazlarına daha uzun süre ihtiyacı olabilir. Hangi süre boyunca kullanılmaları gerektiği, cerrah ya da fizyoterapist tarafından belirtilmelidir.

Kalça Kırığı Neden Tehlikelidir?

Kalça kırıkları acil durumlardır. Uyluk kemiği ve kalça eklemine verilen zarara ek olarak, kalça kırıkları genellikle başka büyük yaralanmalarla birlikte meydana gelir. Bu özellikle ciddi bir düşme ya da araba kazası yaşandığında geçerlidir.

Femuru kırmaya yetecek kadar ciddi olan herhangi bir yaralanma, femoral artere de zarar verebilir. Bu, bir doktor tarafından hemen tedavi edilmediği takdirde ölümcül miktarda kan kaybına yol açabilir. Kırık bir kalça ayrıca kan pıhtılaşması riskini de artırabilir.

Kalça kırığına neden olan travma türleri, özellikle 65 yaş üzerindeki yetişkinler için son derece tehlikeli olabilir. Kişi yaşlandıkça, vücudun herhangi bir yarayı iyileştirme süresi uzar ve bu, kalça kırığı gibi büyük bir yaralanma olduğunda daha da belirgin hale gelir. Kalça kırığını tedavi etmek için yapılan ameliyat (ve ameliyattan sonra iyileşme süreci) yaşlı bir yetişkin için daha zorlu olabilir.

Araştırmalar, kalça kırığı yaşayan 65 yaş üstü yetişkinlerin, iyileşme sonrası yürümek gibi fiziksel aktiviteleri azaltma ya da tamamen bırakma ve sosyal etkinlikler ile hobilerden uzaklaşma eğiliminde olduğunu ortaya koymuştur. Bu izolasyon, kişinin genel sağlığı üzerinde olumsuz bir etkiye neden olabilir. Kalça kırığı sonrasında aktif kalmanın yolları hakkında doktorla konuşmak faydalı olacaktır. Doktor, sevilen kişilerle ve hobilerle güvenli şekilde meşgul olmaya yönelik yollar önerebilir.

Ne Zaman Acil Servise Gidilmelidir?

Tüm kalça kırıkları tıbbi acil durumlardır. Kırık kalça olduğundan şüpheleniliyorsa 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır. Düşme, araba kazası ya da başka bir travma yaşanmışsa ve şu belirtilerden herhangi biri mevcutsa acil sağlık hizmeti çağrılmalıdır:

• Kalça ya da bacak hareket ettirilemiyorsa.
• Şiddetli ağrı varsa.
• Kalça ya da bacak belirgin şekilde farklı görünüyorsa ya da yerinden çıkmış gibi duruyorsa.
• Deri üzerinden görülebilen kemik varsa.
• Kalçada çok fazla şişlik varsa.
• Bu belirtilerle aynı anda gelişen ciddi morarma fark ediliyorsa.

Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Doktora aşağıdaki soruları yöneltmek faydalı olabilir:

• Hangi tür kalça kırığı mevcut?
• Hangi tür ameliyat gerekecek?
• Fizik tedaviye ne zaman başlanacak?
• İyileşmem ne kadar sürecek?

Kırık Bir Kalçayla Yürümek Mümkün müdür?

Kırık kalçayla ayakta durmak, yürümek ya da üzerine ağırlık vermek mümkün değildir. Kalçaya baskı uygulanması, kırığın daha da kötüleşmesine ve başka komplikasyonlara ve yaralanmalara yol açabilir.

Cerrah ya da sağlık hizmeti sağlayıcısı, ameliyattan sonra ve iyileşme sürecindeyken güvenli şekilde ayağa kalkma, yürüme ve hareket etme yöntemlerini gösterecektir.

Kalçası Kırılan Bir Kişi Hareket Ettirilebilir mi?

Kalçası kırıldığı düşünülen biri için 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır. Kalçası kırılan bir kişiyi yalnızca eğitimli sağlık profesyonelleri hareket ettirmeli, kaldırmalı ya da taşımalıdır. Kişinin kalçası sabit ve destekli tutulmaya çalışılmalıdır. Bacağına baskı yapılmamalı ya da ayağa kalkması istenmemelidir.

Acil çağrıyı yanıtlayan görevliye, yardım gelene kadar kişinin nasıl güvenli ve sabit tutulacağı konusunda ipuçları sorulabilir.

Kalça kırığı, korkutucu ve sarsıcı bir yaralanma olabilir. Bu, genellikle bir saniyeden daha kısa sürede gerçekleşen ani bir düşme ya da araba kazası sonucu olur. Kalça ameliyatından sonra iyileşme uzun sürebilir ve zorlu olabilir. İyileşme sürecindeki her başarı bir dönüm noktasıdır ve kutlanmalıdır. Kişi, herhangi bir hareket ya da egzersizle ilgili zorlanma yaşıyorsa doktoruna ya da fizyoterapiste bilgi vermelidir. Bu uzmanlar, karşılaşılan zorluklarla başa çıkmaya yardımcı olacaktır.

Kalça kırığı korkusuyla yaşamak gerekmez ancak neyin buna neden olabileceğini ve riskin nasıl azaltılabileceğini bilmek önemlidir. Kemik yoğunluğu ya da genel sağlık durumundaki değişiklikleri yaralanmadan önce tespit edebilecek düzenli taramalar hakkında bir doktorla konuşulmalıdır.