Gıda Alerjisi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Gıda Alerjisi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Gıda alerjileri, bağışıklık sisteminin vücudu yanlışlıkla zararlı olduğunu düşündüğü bir şeyden korumaya çalışmasından kaynaklanır. Alerjik olan gıdaları yemek; kurdeşen, solunum yollarında şişme, nefes almada zorluk, kusma ve tehlikeli derecede düşük tansiyona neden olabilir. Bir gıda alerjisinden kaynaklanan ciddi belirtileri olanlar 112 Acil Çağrı Merkezi’ni aramalı ya da en yakın acil servise gitmelidir.

Gıda Alerjisi Nedir?

Gıda alerjileri, vücudun yanlışlıkla zararlı olduğunu düşündüğü bir gıdaya karşı verdiği tepkilerdir. Vücut kişiyi korumaya çalışırken kurdeşen, ödem, mide rahatsızlığı ve nefes almada zorluğa neden olabilir.

Gıda alerjileri anafilaksiye yol açabilir, bu da solunum yollarında şişmeye veya kan basıncında ciddi bir düşüşe neden olabilir. Yüz, ağız veya boğaz şişerse, nefes almakta veya yutkunmakta zorlanılırsa veya baygınlık hissedilirse derhal 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı ya da en yakın acil servise gidilmelidir.

Gıda Alerjisi Türleri Nelerdir?

En yaygın olarak gıda alerjileri; yer fıstığı ve fındık, ceviz, kaju vs. benzeri kabuklu yemişler ile diğer alerjenlere karşı ani ve genellikle şiddetli reaksiyonlara neden olabilen alerjileri ifade eder. Doktorlar bunları “gerçek alerjiler” veya “IgE aracılı alerjiler” (bunlara neden olan IgE antikorları için) olarak adlandırabilir. Oral alerji sendromu da bir tür IgE aracılı alerjidir ancak dudaklarda veya ağızda lokal bir reaksiyona neden olur ve nadiren anafilaksiye yol açar.

IgE aracılı olmayan gıda reaksiyonları şunları içerir:

• Gıda proteini kaynaklı enterokolit sendromu (FPIES).
• Eozinofilik özofajit.
• Eozinofilik gastrit.
• Gıda proteini kaynaklı proktit.

En Yaygın Gıda Alerjileri Nelerdir?

En yaygın dokuz gıda alerjisi şunlardır:

• Yer fıstığı.
• Kabuklu yemişler (badem, ceviz, antep fıstığı, fındık, pikan cevizi, kaju fıstığı ve Brezilya fıstığı gibi).
• Süt.
• Yumurta.
• Balık.
• Kabuklu deniz ürünleri.
• Soya.
• Buğday.
• Susam.

Bunlar tüm gıda alerjilerinin yaklaşık %90'ını oluşturur ancak herhangi bir yiyeceğe karşı da alerji olabilir.

Gıda Alerjilerinin Belirtileri Nelerdir?

Gıda alerjilerinin belirtileri şunlardır:

• Kurdeşen veya deri döküntüsü.
• Kaşıntılı cilt.
• Yüzde, dudaklarda, ağızda veya dilde şişme.
• Ağız ve boğaz kaşıntısı.
• Boğuk ses.
• Yutma güçlüğü.
• Hırıltı.
• Nefes darlığı veya nefes almada zorluk.
• Öksürük.
• Karın ağrısı.
• Kusma.
• İshal.
• Baş dönmesi veya bilinç kaybı (bayılma).
• Burun akıntısı.
• Hapşırma.

Geçmişte sadece hafif bir reaksiyon gösterilmiş olsa bile gıda alerjilerinin belirtileri şiddetli olabilir. Şiddetli belirtiler ortaya çıkar çıkmaz 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı ya da en yakın acil servise gidilmelidir.

Gıda Alerjisi Belirtileri Ne Zaman Başlar?

Genellikle yemek yedikten sonraki iki saat içinde gıda alerjisi belirtileri görülür.

Gıda Alerjilerine Ne Sebep Olur?

Bir gıda alerjisi olduğunda, bağışıklık sistemi bir gıda proteinini yanlışlıkla zararlı bir şey olarak tanımlar (sanki bir virüs veya bakteriymiş gibi). Alerjisi olan bir şeyi yendiğinde, vücut kendini korumaya ve alerjeni sisteminden atmaya yönelik mekanizmaları harekete geçirir. Bu da bazen hayatı tehdit edebilecek semptomlara neden olur.

Kimlerin Gıda Alerjisi Olma Olasılığı Daha Yüksektir?

Aşağıdaki durumlarda gıda alerjisi için daha yüksek risk altında olunabilir:

• Polen veya toz gibi başka alerjiler varsa.
• Egzama veya astım varsa. İnsanların egzama, astım ve/veya alerjiye birlikte sahip olma eğilimine atopi denir.
• Yakın ailede alerjisi, astımı veya egzaması olan başka biri varsa.

Gıda Alerjilerinin Komplikasyonları Nelerdir?

Gıda alerjilerinin en ciddi komplikasyonu anafilaksi veya vücudun birden fazla sisteminde şişlik oluşmasıdır; bu durum kontrol edilemeyen kusmaya, nefes alma zorluğuna ve kan basıncında ciddi düşüşe (anafilaktik şok) yol açabilir. Şiddetli anafilaksi ölümcül olabilir.

Gıda Alerjileri Nasıl Teşhis Edilir?

Doktor kişinin belirtilerini sorarak ve alerji testi yaparak gıda alerjilerini teşhis eder. Doktora aşağıdakilerle ilgili cevaplar verebilmek için hazırlıklı olmak iyi bir fikirdir:

• Belirtilere neden olan gıda (eğer biliniyorsa).
• Yiyeceğin pişmiş mi yoksa pişmemiş mi olduğu.
• Semptomlar olduğunda o gıdadan ne kadar yendiği.
• Hangi semptomların yaşandığı ve bunların ne kadar şiddetli olduğu.
• Yemeği yemek ile semptomların başlaması arasında ne kadar süre geçtiği.
• Belirtilere katkıda bulunmuş olabilecek diğer faktörler. (O sırada viral bir hastalık var mıydı? Aynı gün polen gibi başka alerjenlere maruz kalındı mı?)
• Semptomların evde tedavi edilip edilmediği ve tedavilerin yardımcı olup olmadığı.
• Belirtilerin gıdaya maruz kaldıktan sonra her zaman mı yoksa sadece bazen mi ortaya çıktığı.
• Semptomların en son ne zaman yaşandığı.
• Bilinen başka alerjileriniz olup olmadığı (gıda, polen, toz, evcil hayvan vb.).
• Egzama veya astım olup olmadığı.
• Ailede başka birinin alerjisi, astımı veya egzaması olup olmadığı.

Gıda Alerjisi İçin Ne Tür Testlere İhtiyaç Vardır?

Testler şunları içerebilir:

• Alerji deri testi: Bir doktor, kişinin bir reaksiyon geliştirip geliştirmediğini görmek için cilde küçük bir miktar alerjen batırır.
• Alerji kan testi: Bir doktor kanda şüpheli alerjenlere karşı antikor olup olmadığını test eder.
• Gıda testi: Doktor gözetimi altında, reaksiyon gösterilip gösterilmediğini görmek için şüphelenilen alerjenden küçük miktarlarda yenir.

Gıda Alerjileri Nasıl Tedavi Edilir?

Gıda alerjilerini yönetmenin en iyi yolu alerjenden kaçınmaktır. Ancak alerjik reaksiyon riskini azaltabilecek enjeksiyonlar, oral ve dilaltı immünoterapi programları gibi birkaç tedavi seçeneği vardır. Ayrıca alerji olan gıdayı içeren bir şeyi yanlışlıkla yeme ihtimaline karşı epinefrin gibi acil durum ilaçları da kişinin yanında bulundurulmalıdır.

• Omalizumab enjeksiyonları

Doktor kişiye ayda bir veya iki kez omalizumab enjeksiyonu yapar (veya doktor bunu kişinin kendisinin yapması için onu eğitebilir). Alerji olan bir gıdaya yanlışlıkla maruz kalınırsa reaksiyon gösterme riski azaltılabilir.

• Oral immünoterapi

Oral immünoterapi, kişinin bir gıda alerjenine karşı tolerans geliştirmesine yardımcı olabilecek bir programdır. Doktor kişiye birkaç ay boyunca artan dozlarda alerjen verir. Amaç, alerji olan gıdaya yanlışlıkla az miktarda maruz kalındığında reaksiyon gösterilmeyecek bir noktaya gelmektir. Bazı insanlar oral immünoterapiden sonra bir zamanlar alerjik oldukları yiyecekleri serbestçe yiyebilirler.

• Dil altı immünoterapi

Dil altı immünoterapi, oral immünoterapiye benzer şekilde çalışır. Alerjene karşı tolerans geliştirmek için her gün az miktarda alerjene maruz kalınır. Alerji olan gıdayı yemek yerine, dilin altına bir sıvı veya tablet konur ve çözülmesi beklenir. Dil altı immünoterapi, güvenlik için bir doktor tarafından denetlenmelidir.

• Acil durum ilaçları

Alerjene yanlışlıkla maruz kalınırsa ve alerjik reaksiyon gösterilirse, doktor kişiye şu ilaçları verebilir veya almasını önerebilir:

• Doktor, ciddi bir alerjik reaksiyonun ilk belirtilerinde kullanmak üzere bir epinefrin oto-enjektörü taşınmasını önerecektir.
• Kortikosteroidler (steroidler iltihabı azaltır) kullanılabilir.
• Antihistaminikler alerjik reaksiyonları durdurmaya veya yavaşlatmaya yardımcı olabilir. Ancak doktorlar gıda alerjilerinden kaynaklanan reaksiyonları önlemek için bunları reçete etmezler.

Gıda Alerjileri Önlenebilir mi?

Gıda alerjilerini önlemenin belirli bir yolu olmamakla birlikte, çocukların riskini azaltacak bazı stratejiler şunlardır:

• Emziriliyorsa, yer fıstığı ve diğer yaygın alerjenleri düzenli beslenmenin bir parçası haline getirmek (kişinin kendisinin bunlara alerjisi olmadığı sürece).
• Bebeğin doktoruna yeni gıdaları ne zaman ve nasıl vereceğini sormak. Çocuğun diğer sağlık koşullarına bağlı olarak, alerjenleri çocuğa daha erken vermek veya bir sağlık uzmanının gözetimi altında tanıtmak önerilebilir.

Çocuğu potansiyel alerjenlerle güvenli bir şekilde tanıştırdıktan sonra, ona alerjisi olmayan çeşitli yiyecekler vermeye devam edilmelidir. Bunlara fındık, süt ve yumurta dahildir. Bu, ileride alerji geliştirme riskini azaltabilir.

Gıda Alerjisi Olanları Neler Bekler?

Kişide bir gıda alerjisi varsa, muhtemelen etiketleri okuma ve alerjen içerebilecek gıdalardan kaçınma alışkanlığı geliştirmek gerekecektir. Bir alerji uzmanı kişiyle hangi tedavi seçeneklerinin mevcut olduğu ve bir reaksiyon göstermesi durumunda ne yapılması gerektiği hakkında konuşabilir. Alerjinin atlatılıp atlatılmadığını (veya tedavi yoluyla bir tolerans geliştirilip geliştirilemediğini) görmek için alerji testlerinin periyodik olarak tekrarlanması önerilebilir.

Alerjik reaksiyonlar öngörülemez, bu nedenle her ek maruziyette daha şiddetli hale gelebilirler. Bir gıdayı yemeden reaksiyonun ne kadar şiddetli olabileceğini test etmenin bir yolu yoktur. Bu nedenle, geçmişte bir gıdaya karşı sadece küçük bir reaksiyon gösterilmiş olsa bile, gelecekte yine de dikkatli olmak gerekir.

Gıda Alerjileri Geçebilir mi?

Gıda alerjileri bazen geçer. Birçok çocuk süt ve yumurta alerjilerini 6 yaşına kadar atlatır. Ancak yer fıstığı, kabuklu kuruyemişler, kabuklu deniz ürünleri veya balık alerjileri nadiren (%20'den azında) atlatılabilir.

Gıda Alerjisi Konusunda Nasıl Önlemler Alınabilir?

Kişinin kendisinin veya çocuğunun alerjik olduğu bir gıdaya kazara maruz kalmasını önlemeye yardımcı olmak için şunlar yapılabilir:

• Hazır gıdaların içerik etiketlerini kontrol edilmelidir. Aranacak kelimeler arasında “içerebilir” veya “ortak ekipmanla üretilmiştir” yer alabilir.
• Yiyecek satın alındığında, dolaba kaldırıldığında ve yemeden önce etiketler iki kez kontrol edilmelidir.
• Çocuklarla ne yediği konusunda önlemler alması ve güvenli olup olmadığını bilmediği yiyecekleri paylaşmaması konusunda erkenden konuşmaya başlanmalıdır.
• Restoranlarda dikkatli olunmalıdır. Yiyeceklerin alerjen içerip içermediğini sorulmalı ancak herhangi bir garanti veremeyebilecekleri unutulmamalıdır.
• Çocuğun etrafındaki herkese alerjisi ve hangi yiyecekleri yemesinin güvenli olduğu bildirilmelidir.
• Çocuğun okuluyla veya kreşiyle alerjisi hakkında konuşulmalıdır. Kazara maruz kalmayı önlemek için önceden plan yapılmalıdır.
• Tatiller ve evden uzakta geçirilecek diğer zamanlar dikkatlice planlanmalıdır. Gerekirse yanında güvenli yiyecekler getirilmeli veya yemek için nereye gidilebileceği gibi konular önceden belirlenmelidir.
• Nelerin yenip yenmeyeceği konusundaki sorular bir doktora danışılmalıdır.

Alerjik bir reaksiyon durumunda hazırlıklı olmak için:

• Yanınızda her zaman bir epinefrin oto-enjektörü taşıyın. Doktordan bunun tam olarak nasıl kullanılması gerektiğinin gösterilmesi istenebilir.
• Çocuğun okulunda veya kreşinde, çocuğun doktorundan alınmış bir alerji eylem planının dosyasında bulunduğundan emin olunmalıdır. Bu planda, çocuğun alerjik reaksiyon göstermesi durumunda ne yapılacağı ayrıntılı olarak açıklanmalıdır.
• Çocuğun okuluna veya kreşine bir epinefrin kalemi ve çocuğun ihtiyaç duyabileceği diğer ilaçlar sağlanmalıdır.

Ne Zaman Bir Doktoru Ziyaret Etmek Gerekir?

Kişi kendisinde veya çocuğunda bir gıda alerjisi olduğunu düşünüyorsa bir doktorla konuşulmalıdır. Doktor kişiyi farklı bir uzmana yönlendirebilir ve sonraki adımlar konusunda yol gösterebilir.

Ne Zaman Acil Servise Başvurulmalıdır?

Tıbbi tedavi olmadan alerjik reaksiyonlar hayati tehlike oluşturabilir. Aşağıdaki durumlarla karşılaşılırsa acil servise gidilmeli veya 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır:

• Yüzde, dudaklarda, dilde veya boğazda şişme.
• Nefes almada zorluk.
• Göğüs sıkışması.
• Vücudun her yerinde kurdeşen.
• Ellerde, ayaklarda veya dudaklarda karıncalanma.
• Halsizlik, baş dönmesi veya baygınlık hissi.
• Kötü bir şeyin yaklaştığını hissetme hali.

Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Doktora aşağıdaki soruların sorulması faydalı olabilir:

• Mevcut herhangi bir tedavi seçeneği var mı?
• Alerjik reaksiyon gösterirsem veya kazara maruz kalırsam ne yapmalıyım?
• Kazara maruz kalmayı önlemek için önerebileceğiniz stratejiler nelerdir?
• Bu ilacı nasıl kullanırım?
• Epinefrine ne zaman ihtiyacım olur?
• Alerji eylem planınız var mı?

Gıda Alerjileri Ne Kadar Yaygındır?

Araştırmalar, yetişkinlerin %6 ila %11'inin gıda alerjisi olduğunu tahmin etmektedir. Gıda alerjileri çocukların yaklaşık %8'ini etkilemektedir.

İster çocuğunuza ister size tanı konmuş olsun, gıda alerjileri sizi zor bir durumda bırakabilir. Belirli gıdalardan nasıl kaçınılacağı, sizin veya çocuğunuzun ne yiyebileceği ve bir daha bir restoranda yemek yenip yenemeyeceğini düşünmek bunaltıcı ve endişe verici olabilir. Ancak çoğu insan için bu endişe sonsuza kadar sürmez.

Yemek zamanında ekstra dikkatli olmak zorunda olan insanlar için artık her zamankinden daha fazla seçenek var. Alerjiye karşı güvenli gıdalar bulmaya yardımcı olabilecek uygulamalar ve çevrimiçi gruplar mevcut. Birçok insan güvendikleri restoranlar ve yemekleri artık çok daha kolay buluyor. Bir alerjiyi yönetmek, bunu günlük rutininin bir parçası haline getirince genellikle kolaylaşır.