El Başparmağı Burkulması Neden Olur? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. El başparmağı burkulmaları, el başparmak eklemindeki bir bağın gerilmesi veya yırtılmasıyla oluşan yaygın yaralanmalardır. Ciddi başparmak burkulmalarında, bağ kısmen veya tamamen yırtılabilir ve bu genellikle cerrahi gerektirir. El başparmak burkulmalarının tedavisi genellikle dinlenme, atel kullanımı ve fizik tedavi içerir.
El Başparmağı Burkulması Nedir?
Başparmak burkulması (bazen kayakçı başparmağı veya avcı başparmağı olarak adlandırılır), başparmaktaki bir bağın (kemikleri eklemde birleştiren doku) aşırı gerilmesi veya yırtılmasıyla oluşur. Çoğu başparmak burkulması, başparmağın iç tarafında, birinci metakarpofalangeal (MCP) eklemde bulunan ulnar kollateral bağı (UCL) etkiler. Metakarpofalangeal eklem, başparmağın tabanında, avuç içine yakın, başparmak ile işaret parmağı arasındaki bölgede yer alır. Başparmak burkulmaları genellikle başparmağın avuç içinden uzağa, geriye doğru zorla gerilmesi veya başka bir alışılmadık yönde hareket etmesiyle meydana gelir. Başparmak burkulmaları ve diğer burkulma türleri, bağ dokularındaki bir gerilme veya küçük bir yırtıktan, bağın tamamen yırtılmasına veya kemikten ayrılmasına kadar değişebilir.
Başparmak Burkulmalarının Farklı Türleri Nelerdir?
Doktorlar, burkulmaların ciddiyetini sınıflandırmak için bir derecelendirme sistemi kullanır. Üç farklı derece şunlardır:
- Grade 1: Grade 1 el başparmağı burkulması hafif bir burkulmadır. Etkilenen bağ aşırı gerilmiştir ancak yırtılmamıştır.
- Grade 2: Grade 2 el başparmağı burkulması orta derecede bir burkulmadır. Etkilenen bağ kısmen yırtılmıştır.
- Grade 3: Grade 3 el başparmağı burkulması ciddi bir burkulmadır. Etkilenen bağ tamamen yırtılmış veya kemikle olan bağlantısından ayrılmıştır. Ciddi burkulmalar tıbbi ve/veya cerrahi bakım gerektirir.
Başparmağın Kırık mı Yoksa Burkulmuş mu Olduğu Nasıl Anlaşılır?
Hem kırık bir başparmak hem de burkulmuş bir başparmak ağrı, şişlik ve morarma gibi belirtilere neden olabilir ancak dikkat edilmesi gereken bazı farklılıklar vardır. Kırık bir başparmak genellikle daha yoğun ağrıya neden olur ve başparmak deforme veya şekilsiz görünebilir. Kırık bir başparmak ayrıca uyuşma veya karıncalanmaya yol açabilir. Düşme gibi bir kaza sonrası başparmakta ağrı, morarma ve şişlik yaşanıyorsa mutlaka bir doktora başvurulmalıdır. Yaralanmış başparmağın kırık mı yoksa burkulmuş mu olduğunu dışarıdan anlamak zor olabilir, bu nedenle yaralanmanın ne olduğunu kesin olarak bilmek için bir doktor tarafından röntgen çekilmesi ve muayene yapılması önemlidir.
Başparmak Burkulması ile Başparmak Zorlanması Arasındaki Fark Nedir?
El başparmağı burkulması, eklemde kemikleri birleştiren bağların aşırı gerilmesi veya yırtılmasıyla oluşan bir yaralanmadır.
Başparmak zorlanması ise bir kas veya tendonun (kası kemiğe bağlayan doku) yaralanmasını içerir. Hem başparmak burkulmaları hem de zorlanmaları genellikle ağrıya neden olur. Başparmakta ağrı yaşanıyorsa, bir doktora başvurulmalıdır. Doktor, kişiyi değerlendirecek ve kemik kırığı, burkulma veya zorlanma olup olmadığını görmek için röntgen, kas-iskelet ultrasonu veya MR (manyetik rezonans görüntüleme) çekilmesini isteyebilir.
Kimler Başparmak Burkulması Riski Altındadır?
Her yaştan herkes başparmak burkulması yaşayabilir ancak kayak yapanlar veya beyzbol, basketbol, voleybol ve futbol gibi top içeren ve ellerin kullanıldığı sporlarla uğraşan kişilerde başparmak burkulması yaşama olasılığı daha yüksektir. Düşme riski daha yüksek olan kişilerin de başparmak burkulması yaşama olasılığı daha fazladır.
El Başparmağı Burkulması Ne Kadar Yaygındır?
Başparmak burkulması oldukça yaygın bir yaralanmadır. Kayak yapan veya top yakalama, atma veya pas verme gibi durumları içeren sporlarla uğraşan kişilerde daha yaygındır.
El Başparmağı Burkulmasının Belirtileri Nelerdir?
Başparmak burkulmasının belirtileri, burkulmanın ciddiyetine bağlıdır. Genellikle üç farklı derece (grade) veya seviye burkulma vardır.
Grade 1 (Hafif)
Grade 1 (hafif) başparmak burkulmasının belirtileri şunlar olabilir:
- Başparmağın tabanında ağrı veya hassasiyet hissedilmesi.
- Başparmakta veya tabanında şişlik olması.
- Başparmağın tabanında morarma olması.
Bazı durumlarda, hafif başparmak burkulması olan kişiler yaralanma anında ağrı hissetmez.
Grade 2 (Orta)
Grade 2 (orta) başparmak burkulmasının belirtileri şunlar olabilir:
- Başparmakta sınırlı işlev ve hareket aralığı hissedilmesi.
- Başparmağın tabanında ağrı ve hassasiyet hissedilmesi.
- Başparmakta veya tabanında şişlik olması.
- Başparmağın tabanında morarma olması.
Grade 3 (Ciddi)
Grade 3 (ciddi) başparmak burkulmasının belirtileri şunlar olabilir:
- Başparmağın tabanında yoğun ağrı ve hassasiyet hissedilmesi.
- Başparmak ekleminin gevşek veya dengesiz olması.
- Başparmak ve işaret parmağı arasında nesneleri tutmakta zorluk çekilmesi.
- Başparmakta bir yumru hissedilmesi. Bu, ulnar kollateral bağın (UCL) tamamen yırtılması durumunda ortaya çıkabilir. Yırtılan bağın ucu, deri altında bir yumru oluşturabilir.
- Başparmakta veya tabanında şişlik olması.
- Başparmağın tabanında morarma olması.
El Başparmağı Burkulmasının Sebepleri Nelerdir?
Başparmak burkulması, başparmağın avuç içinden uzağa, geriye doğru ani ve güçlü bir kuvvetle bükülmesi veya başka bir alışılmadık yönde hareket etmesiyle oluşabilir. Bu genellikle uzanmış el üzerine düşme sonucu olur. Başparmak burkulması, kayak sopasını elinde tutarken düşme nedeniyle de sıkça görülür ve bu nedenle bazen kayakçı başparmağı olarak adlandırılır.
Başparmak burkulması, tekrarlayan kavrama veya el bükme hareketleri içeren aktiviteler veya sporlar nedeniyle zamanla da oluşabilir. Bu tür başparmak burkulması kronik olarak kabul edilir ve avcı başparmağı olarak bilinir.
El Başparmağı Burkulması Nasıl Teşhis Edilir?
Doktor, başparmağın nasıl ve ne zaman yaralandığı ve belirtiler hakkında sorular soracaktır. Ardından, başparmak ekleminin stabilitesini ve ağrının kaynağını değerlendirmek için fiziki bir muayene yapacaktır. Bu, yaralanmanın burkulma olup olmadığını ve ne kadar ciddi olduğunu belirlemeye yardımcı olur. Doktor ayrıca yukarıda belirtilen görüntüleme testlerinin yapılmasını da isteyebilir.
Başparmak Burkulmasını Teşhis Etmek İçin Hangi Testler Yapılır?
Doktor, başparmak üzerinde stabilite ve hassasiyeti kontrol etmek için fiziksel bir muayene yaptıktan sonra, diğer olası yaralanmaları ekarte etmek veya başparmak burkulmasının ciddiyetini görmek için görüntüleme testleri isteyebilir. Başparmak burkulmasını teşhis etmek için kullanılan görüntüleme testleri şunlar olabilir:
- Röntgen: Röntgen, kemiklerin ayrıntılı görüntülerini almak için radyasyon kullanır. Doktor, ağrı ve şişliğin kırılmış bir kemikten kaynaklanmadığından emin olmak için el ve başparmağın röntgeninin çekilmesini isteyebilir. Doktor ayrıca, burkulmanın avulsiyon kırığına neden olup olmadığını kontrol etmek isteyecektir. Bu, bağın kemiğe bağlı olduğu yerden koparken küçük bir kemik parçasını da aldığı bir durumdur.
- Stres röntgeni: Bu tür röntgende doktor, metakarpofalangeal (MCP) eklemin stabilitesi hakkında daha fazla bilgi edinmek için yaralı başparmağa baskı uygularken röntgen çeker. Basınç ağrıya neden oluyorsa, doktor başparmak yakınında bir anestezi (uyuşturucu ilaç) enjeksiyonu yapabilir.
- MR: MR (manyetik rezonans görüntüleme), radyasyon (röntgen) kullanmadan vücudun iç kısmının ayrıntılı görüntülerini alır. MR, düz radyografilerde gözden kaçabilecek kemik detaylarını ve burkulma veya zorlanmanın seviyesini gösteren yumuşak doku detaylarını gösterir. MR’dan elde edilen bilgiler, doktorun yaralanmayı nasıl tedavi edeceğini veya cerrahi/uzman yönlendirmesi gerekip gerekmediğini daha iyi anlamasına yardımcı olabilir.
- Kas-iskelet ultrasonu: Kas-iskelet ultrasonu (sonografi), vücudun görüntülerini almak için ses dalgaları kullanır. Doktor, eklem çevresindeki yumuşak dokuyu incelemek için ultrason isteyebilir. Bu; yırtıklar, kısmi yırtıklar veya sıvı birikimi olup olmadığını gösterebilir. Doktor, başparmağın ultrasonunu çekerek yaralanmanın ciddiyetini ve en iyi tedavi planını daha iyi anlayabilir.
El Başparmağı Burkulması Nasıl Tedavi Edilir?
Başparmak burkulmasının tedavisi, burkulmanın ciddiyetine bağlıdır.
Hafif başparmak burkulmaları (grade 1 burkulmalar) genellikle evde PRICE (koruma, dinlenme, buz, kompresyon ve yükseltme) olarak bilinen bir tedavi planıyla tedavi edilebilir. Hafif bir başparmak burkulması için tedavi şunları içerebilir:
- Koruma: Yaralı bölgeyi sabitleştirmek için birkaç gün boyunca başparmağa atel takılmalıdır. Bu ateller eczanelerden satın alınabilir.
- Dinlenme: İlk yaralanmadan sonra en az 48 saat boyunca etkilenen el kullanılmamalıdır. Bu, bölge sabitlenmişse kolayca yapılabilir. Atel yoksa, hareketlerden ve el/başparmak kullanımının ağrıya neden olduğu durumlardan kaçınılmalıdır.
- Buz uygulama: Yaralanmadan sonra mümkün olan en kısa sürede etkilenen başparmak ve ele buz uygulanmalıdır. Bu, şişliği en aza indirmeye yardımcı olabilir. Buz masajı, rahatsızlığın olduğu bölgeye doğrudan buz uygulamayı hedefleyebilir. Bir buz küpü alınmalı ve bir bezle tutularak, ilgili bölgede günde birkaç kez üç ila beş dakika boyunca küçük dairesel hareketler yapılmalıdır. Bazen buz banyosu da yardımcı olabilir (başparmak ve el üç ila beş dakika boyunca buzlu suya daldırılabilir) ancak donma yanığına neden olmamak için aşırıya kaçılmamalıdır.
- Kompresyon bandajı kullanımı: Etkilenen başparmak eklemi elastik bir kompresyon bandajıyla sarılmalıdır. Bazı başparmak atelleri elastik veya esnek özelliklere sahiptir. Bu, şişliği en aza indirmeye yardımcı olabilir.
- Eli yükseltme: Dinlenirken, el mümkün olduğunca kalp seviyesinden yukarıda tutulmalıdır.
- Ağrı kesiciler kullanma: Aspirin ve ibuprofen gibi reçetesiz ağrı kesiciler ağrı ve şişlik için yardımcı olabilir.
Eğer iki günlük dinlenme ve evde tedaviden sonra hala ağrı ve şişlik yaşanıyorsa, bir doktora başvurulmalıdır.
Orta derecede başparmak burkulması (grade 2 burkulma) için tedavi şunları içerebilir:
- Başparmak spica ateli takma: Doktor, başparmak iyileşirken onu sabitleştirmek için başparmak spica ateli veya kalıbı takılmasını isteyebilir. Burkulmanın ciddiyetine bağlı olarak, doktor atelin çıkarılabileceğini söyleyene kadar her zaman takılması gerekebilir.
- Başparmak ve ele buz uygulama: Yaralanmadan sonra mümkün olan en kısa sürede etkilenen başparmak ve ele buz uygulanmalıdır. Bu, şişliği en aza indirmeye yardımcı olabilir. Buz masajı, rahatsızlığın olduğu bölgeye doğrudan buz uygulamayı hedefleyebilir. Bir buz küpü alınmalı ve bir bezle tutularak, ilgili bölgede günde birkaç kez üç ila beş dakika boyunca küçük dairesel hareketler yapılmalıdır. Bazen buz banyosu da yardımcı olabilir (başparmak ve el üç ila beş dakika boyunca buzlu suya daldırılabilir) ancak donma yanığına neden olmamak için aşırıya kaçılmamalıdır.
- Ağrı kesiciler kullanma: Aspirin ve ibuprofen gibi reçetesiz ağrı kesiciler ağrı ve şişlik için yardımcı olabilir.
- Esneme egzersizleri: Başparmağın sabitlenmesi sertliğe neden olabileceğinden doktor, başparmaktaki hareketliliği geri kazanmaya yardımcı olması için belirli esneme egzersizleri yapılmasını isteyebilir. Bu egzersizlere ne zaman başlanacağı konusunda doktorun önerileri takip edilmelidir.
Ciddi başparmak burkulması (grade 3 burkulma) için tedavi şunları içerebilir:
- Cerrahi müdahale: Bağ tamamen yırtıldığında genellikle cerrahi gereklidir. Başparmak burkulması için birçok cerrahi türü vardır; bunlar arasında bağın kemiğe yeniden bağlanması ve avulsiyon kırığının kemik çivisi, pim veya vida ile onarılması yer alır.
- Başparmak spica kalıbı veya ateli takmak: Cerrahiden sonra, başparmak burkulmasının iyileşmesi için genellikle altı ila 12 hafta boyunca bir alçı veya atel takılması gerekebilir.
- Ergoterapi ya da fizik tedaviye katılma: Başparmak burkulması cerrahiden iyileştikten sonra doktor ekibi, başparmak ve elde güç ve hareket aralığını geri kazanmak için belirli egzersizler yapılmasını isteyecektir.
Başparmak Burkulması İçin Hastaneye Gitmek Gerekir mi?
Herkes zaman zaman ağrı hisseder ancak sürekli ağrı normal değildir. Başparmak yaralanmışsa ve iki günlük dinlenme ve buz uygulamasından sonra hala ağrı yaşanıyorsa bir doktora başvurulmalıdır. Doktor, daha ciddi bir yaralanma olup olmadığını görmek için testler yapmak ve/veya başparmağı sabitlemek için bir atel takmak isteyebilir.
Başparmak Burkulmasının İyileşmesi Ne Kadar Sürer?
El başparmağı burkulmasının iyileşme süresi, burkulmanın ciddiyetine bağlıdır. Hafif bir burkulma, başparmağı sabitlemek için atel veya alçı takılırsa ve tahriş edici aktivitelerden kaçınılırsa genellikle dört ila altı hafta içinde iyileşir.
Daha ciddi bir başparmak burkulmasında, örneğin grade 3 burkulma, tamamen iyileşmesi ve başparmağın normal şekilde tekrar kullanılabilmesi için birkaç ay sürebilir. Bunun nedeni, ciddi burkulmaların genellikle cerrahi gerektirmesi, ardından post-cerrahi atel veya alçı takılması ve fizik tedavi uygulanmasıdır.
El Başparmağı Burkulan Kişi Kendine Nasıl Bakmalıdır?
Doktorun başparmak burkulması için bakım talimatları takip edilmelidir. Ligamentin iyileşmesi için en az bir ay boyunca ellerin kullanıldığı aktivitelerden ve sporlardan kaçınılmalıdır.
El Başparmağı Burkulmasının Seyri Nasıldır?
Hafif (grade 1) ve orta (grade 2) başparmak burkulmaları, dinlenme ve başparmağın sabitlenmesiyle uygun şekilde tedavi edilirse genellikle uzun vadeli komplikasyonlar olmadan iyileşir.
Çoğu çalışma, ciddi (grade 3) ulnar kollateral bağ (UCL) burkulmaları için yapılan cerrahilerin genellikle başarılı olduğunu göstermektedir. Cerrahi ile tedavi edilmeyen grade 3 UCL burkulmaları genellikle kronik (uzun vadeli) instabiliteye (dengesizlik) yol açar.
Başparmak Burkulması Herhangi Bir Komplikasyona Neden Olur mu?
Başparmak burkulmasından kaynaklanan komplikasyonların olasılığı, burkulmanın ciddiyetine ve hangi bağın etkilendiğine bağlıdır. Başparmak burkulmasından kaynaklanabilecek komplikasyonlar şunlar olabilir:
- Başparmakta kronik ağrı.
- Başparmak ekleminde artrit.
- Başparmak ekleminde instabilite.
- Tutma gücünde azalma.
- Cerrahiden kaynaklanan sinir hasarı.
- Başparmak eklemindeki hareket aralığında azalma.
El Başparmağı Burkulması Nasıl Önlenir?
Başparmak burkulmasını önlemek için yapılabilecek birkaç şey vardır. Bunlar:
- Herhangi bir egzersiz veya ellerin kullanıldığı bir spor yapmadan önce el ve parmak kasları esnetilmelidir.
- Spor yaparken güvenlik ekipmanları kullanılmalıdır.
- Düşmeleri önlemek için düz yüzeylerde egzersiz yapılmalıdır.
- İyi oturan ayakkabılar giyilmeli ve ayakkabı bağlarının düzgün bağlandığından emin olunmalıdır, böylece takılıp düşme olasılığı azalır.
- Kayak sırasında düşerken kayak sopaları tutulmamalı, düşme esnasında bırakılmalıdır.
- Düşme riski daha yüksekse, baston veya yürüteç gibi bir yürüme yardımcısı kullanılmalıdır.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
El başparmağı burkulması belirtileri varsa, örneğin başparmak ekleminde ağrı ve instabilite yaşanıyorsa, bir doktora başvurulmalıdır.
Kişide el başparmağı burkulması varsa ve yeni veya endişe verici belirtiler yaşanıyorsa da yine bir doktorla iletişime geçilmelidir.
Günlük aktiviteler yapılırken her zaman takılma, düşme ve yaralanma riski vardır. El başparmağı burkulmaları yaygın yaralanmalardır. Başparmak burkulması yaşanıyorsa bir doktora başvurulmalıdır. Genellikle bunun yalnızca hafif bir burkulma olduğundan ve daha ciddi bir burkulma veya farklı bir yaralanma olmadığından emin olmak iyi bir fikirdir. Ayrıca doktordan başparmağın tekrar normale dönmesine yardımcı olacak bir tedavi planı da alınabilir.