El Artriti Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

El Artriti Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Başparmağın tabanı, parmak boğumları, ikinci eklem ve tırnaklara en yakın olan üst parmak eklemi, el artritinin yaygın olarak görüldüğü bölgelerdir. Osteoartrit, romatoid artrit ve psoriatik artrit yaygın türlerdir. Tedavi seçenekleri arasında atel/destek, ilaçlar, steroid enjeksiyonları ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları bulunur. Cerrahi müdahaleler arasında eklem dondurma, eklem protezi ve tendon transferi yer alır.

El Artriti Nedir?

Artrit, eklemlerdeki dokulara saldıran bir hastalıktır. Eklem, iki kemiğin birleştiği yerdir. Artrit, eklemin zarını veya kemiklerin uçlarını kaplayan düzgün yüzey olan kıkırdağı hedef alabilir. Zamanla kıkırdak parçalanır, kemik uçları açığa çıkar, birbirine sürtünür ve aşınır. Elde birçok eklem bulunduğundan, artrit bu bölgede yaygın olarak görülür.

El artriti, ağrı ve şişliğe, sertliğe ve şekil bozukluğuna yol açar. Artrit ilerledikçe, kişi ellerini günlük işleri eskisi gibi yapamayacak hale gelir.

Elleri Etkileyen Farklı Artrit Türleri Var mıdır?

Pek çok türü vardır ancak en yaygın olanlar şunlardır:

• Osteoartrit, "aşınma ve yıpranma" ya da dejeneratif artrit olarak da bilinir ve en yaygın artrit türüdür. Kıkırdağın (kemiklerin uçlarını kaplayan düz, yastıklayıcı yüzey) parçalanmasına ve aşınmasına neden olur. Kemik uçları korumasız şekilde birbirine sürtünür, bu da zamanla ağrıya, sertliğe ve hareket kaybına neden olur. Osteoartrit en sık bileği, başparmağın tabanındaki eklemi ve parmakların orta ve üst (tırnaklara yakın) eklemlerini etkiler. Uzun süreli hastalık, parmak eklemlerinde kemiksi yumruların oluşmasına neden olabilir.
• Romatoid artrit, eklem zarının şişmesine neden olan, kronik (uzun süreli, devam eden) enflamatuar bir hastalıktır. Bu da ağrı, sertlik ve fonksiyon kaybına yol açar. Bu hastalık otoimmün bir hastalıktır (kişinin bağışıklık sistemi kendi sağlıklı dokularına saldırır). Eklem zarına sinovyum denir. Sinovyum, kıkırdağın kolayca kaymasını sağlayan sıvıyı (yağlayıcı) üretir. Enflamasyon zamanla kemiklerin ucundaki kıkırdağı tahrip eder, ardından kemiğin kendisini de aşındırır. Tendonlar ve bağlar zayıflayıp gerildikçe eklemler şekil ve hizasını kaybeder. Romatoid artrit genellikle bilek, el ve parmaklardaki küçük eklemleri etkiler. Genellikle vücudun her iki tarafındaki aynı eklemler bu durumdan etkilenir. Örneğin, bir eldeki parmak eklemleri etkilenirse, diğer eldeki parmak eklemleri de etkilenme eğilimindedir.
• Psoriatik artrit, deriyi (sedef hastalığı) ve eklemleri etkileyen bir artrit türüdür. Parmaklar şişer. Ayrıca eklem ağrısı ve sabah sertliği de hissedilir. Çoğu durumda romatoid artrite benzerlik gösterir. Ancak yalnızca birkaç parmağı etkileyebilir.

Artritin Elde En Çok Etkilediği Bölgeler Nelerdir?

Elin artritten etkilenen dört bölgesi şunlardır:

• Başparmağın bilekle birleştiği taban.
• Parmak boğumları.
• Parmakların orta eklemleri.
• Tırnaklara en yakın olan parmak uç eklemleri.

Kimlerde El Artriti Gelişme Olasılığı Daha Yüksektir?

Aşağıdaki durumlar el artriti riskini artırır:

• İleri yaş. Osteoartrit genellikle 50 yaş sonrasında görülür. Romatoid artrit ise genellikle 35 ila 50 yaş arasında ilk kez ortaya çıkar.
• Kadın olmak.
• Beyaz ırktan olmak.
• Fazla kilo veya obezite.
• Elde daha önce meydana gelen yaralanmalar. Eğer kişi ellerinde ya da parmaklarında çıkık veya kırık geçirmişse, artrit gelişme olasılığı artar.
• Artrit gelişimine neden olan genetik yatkınlık.

Elde Artrit Belirtileri Nelerdir?

Erken belirtiler şunlardır:

• Eller kullanıldıktan saatler veya bir gün sonra ortaya çıkan donuk ya da yanıcı eklem ağrısı.
• Sabahları elde ağrı ve sertlik.
• Elde şişmiş eklemler.

Kişide el artriti uzun süredir varsa:

• Belirtiler daha sık görülür.
• Ağrı donuk sızlamadan keskin ağrıya dönüşebilir.
• Ağrı, kişiyi geceleri uyandırabilir.
• Kişi elini kullanma şeklini değiştirebilir.
• Etkilenen eklem çevresindeki doku kızarabilir ve dokunulduğunda hassas olabilir.
• Parmakları bükerken çıtırtı, sürtünme, çatlama ya da tıklama (krepitasyon) hissedilir.
• Parmaklar tam olarak açılamaz veya kapatılamaz.
• Parmakların orta ekleminde küçük kemiksi nodüller (Bouchard nodülleri) veya üst eklemde (Heberden nodülleri) oluşabilir.
• Parmak eklemleri büyür, şekli bozulur ve anormal biçimde bükülür, bu da elleri zayıflatır ve günlük işleri yapma kapasitesini azaltır.

Elde Artrit Nasıl Teşhis Edilir?

Doktor, eli muayene ederek ve röntgen çekerek el artriti teşhisi koyabilir. Röntgenler, kemik kıkırdağındaki kaybı ve kemik çıkıntılarının oluşumunu gösterir. Romatoid artrit olup olmadığını belirlemek için romatoid faktör ve diğer belirteçlere bakılan kan testleri de yapılabilir.

El Artriti Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi seçenekleri, artritin türüne, evresine, kaç eklemin etkilendiğine, kişinin yaşına, aktivite düzeyine, hangi elin etkilendiğine (dominant el olup olmadığına) ve mevcut diğer sağlık durumlarına göre değişir.

Tedavinin hedefleri şunlardır:

• Eklem ağrısı ve sertliğini azaltmak.
• Hareket kabiliyeti ve fonksiyonu artırmak.
• Yaşam kalitesini yükseltmek.
• Romatoid ya da psoriatik artrit durumunda hastalığın ilerleyişini yavaşlatmak.

Tedavi seçenekleri arasında atel/destek, ilaçlar, enjeksiyonlar, ilaç dışı yaklaşımlar ve cerrahi yer alır.

Atel/Destek

Atel ya da destekler, etkilenen eklemi destekler ve korur, şekil bozukluğunu azaltır, eklem stabilitesini artırır, gerilimi azaltır ve doğru hizalamayı sağlar. Doktor, mesleki terapist veya el terapisti, hangi tür atelin kullanılacağını, ne zaman ve ne kadar süreyle takılacağını açıklayacaktır (destek veya atel uzun süre takılırsa kaslar zayıflayabilir).

İlaçlar

Doktor, eklem ağrısını ve şişliğini azaltmak ve romatoid ya da psoriatik artritte eklem hasarını önlemek için ilaç reçete edebilir. Artritin türü ve şiddetine göre farklı ilaç grupları denenebilir. Osteoartrit için yalnızca asetaminofen ya da nonsteroid antiinflamatuar ilaçların sınırlı süreyle (gerektiğinde) kullanımı önerilir. Şu anda osteoartritin ilerlemesini yavaşlatan onaylı bir ilaç yoktur. Aşağıda listelenen ilaçlar romatoid ve psoriatik artrit tedavisinde kullanılır. Reçetesiz herhangi bir ilaç kullanmadan önce mutlaka doktora danışılmalıdır çünkü bu ilaçların kullanılamayacağı durumlar veya mevcut diğer sağlık sorunları olabilir.

• Asetaminofen: Ağrıyı hafifletir.
• Nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar: Etkilenen eklemlerde ağrı ve şişliği azaltır. Örnekler: ibuprofen, diklofenak, naproksen, selekoksib. topikal nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar, osteoartrit için ilk tercih edilen topikal tedavidir.
• Hastalığı modifiye eden antirromatizmal ilaçlar: Romatoid artritin ilerleyişini yavaşlatır ve belirtileri hafifletir. Örnekler: metotreksat, hidroksiklorokin, sülfasalazin, leflunomid.
• Kortikosteroidler: Ağız yoluyla, kas içine enjeksiyonla ya da damar yoluyla verilir. Enflamasyonu ve romatoid artrit belirtilerini azaltır. Örnekler: prednizolon, prednizon, triamcinolon, metilprednizolon.
• İmmünsüpresif ilaçlar: Romatoid artritin ilerlemesini yavaşlatır ve eklemleri çevreleyen kemik hasarını azaltır. Örnekler: azatiyoprin, siklosporin.
• Biyolojik ajanlar: Romatoid artritte eklem hasarını yavaşlatabilir. Örnekler: adalimumab, etanercept, infliksimab, tofasitinib, tosilizumab, abatasept, rituksimab.

Steroid Enjeksiyonları

Steroidler iltihabı azaltır ve ağrıyı hafifletir. Genellikle ilaçların iltihabı yeterince kontrol edemediği durumlarda veya iltihap yalnızca birkaç eklemle sınırlıysa kullanılır. Enjeksiyonlar doğrudan etkilenen ekleme yapılır. Ancak steroidler tendon ve bağları zayıflatabileceğinden, enjeksiyonlar yalnızca birkaç kez tekrarlanabilir.

Diğer Yönetim Stratejileri

El artriti için eksiksiz bir tedavi planı aşağıdaki yaklaşımları da içermelidir:

• Egzersizler: Kuvvetlendirme ve germe egzersizleri belirtileri azaltır ve fonksiyonu artırır. El terapisti, el artritine en uygun egzersizleri belirleyerek bir plan oluşturur.
• Sıcak ve soğuk uygulamalar: Soğuk, ağrı ve şişliği azaltabilir. Sıcak ise sertliği hafifletir. Uygulama süresi 20 dakikayı geçmemelidir.
• Dinlenme: Düzenli dinlenme araları, eklemlerdeki ağrı ve iltihabı hafifletmeye yardımcı olur.
• Sağlıklı beslenme ile diyabet ile kolesterolün kontrolü.
• Fazla kilonun verilmesi (eğer fazla kilo veya obezite mevcutsa).
• Sigarayı bırakmak: Sigara içmek, artrit gelişme riskini artırır.
• Mesleki terapi: Bu, kişinin giyinme, mutfakta yemek hazırlama gibi günlük işlerinde yardımcı olan cihazları nasıl kullanacağını öğretir.

Cerrahi

Cerrahi dışı tedaviler artık yeterli rahatlama sağlamıyorsa ve kemiklerin uçlarındaki kıkırdak aşınmışsa, cerrahi bir seçenek olabilir. Birkaç yaklaşım mevcuttur:

• Eklem dondurma (artrodezis): Bu cerrahi işlemde, eklemdeki kemikleri birbirine sabitlemek için plaka ve vida kullanılır. Bu yöntem, daha stabil ve ağrısız bir eklem sağlar ancak esneklik ve hareket kabiliyeti sınırlı olur.
• Eklem protezi (artroplasti): Diğer eklem protezlerine benzer şekilde, cerrah hasarlı eklemi plastik, seramik, silikon veya metalden yapılmış yapay bir implantla değiştirir. Ancak menteşeli parmak implantlarının normal parmak hareketini tam anlamıyla taklit edemediği unutulmamalıdır.
• Tendon transferi: Tendonlar kasları kemiklere bağlar. Parmakları kontrol eden tendonlar, avuç içi ve ön koldaki kaslara bağlıdır. Artrit kaynaklı sürekli iltihap tendonların yırtılmasına neden olabilir. Böyle bir durumda, sağlıklı bir tendondan alınan bir parça, el fonksiyonunu yeniden kazandırmak için kullanılabilir.

Kişi ve cerrahı, yaş, aktivite seviyesi, etkilenen eklem(ler), ağrı ve şekil bozukluğunun derecesine göre hangi cerrahi yaklaşımın en uygun olduğuna birlikte karar verecektir.

Artritin Etkilediği Spesifik Eklemlere En Sık Hangi El Ameliyatları Uygulanır?

• Başparmağın tabanı: Başparmak ve bileğin birleştiği yer. Yaygın cerrahi seçenekler arasında trapez kemiğinin (başparmak ekleminin hemen altındaki bilek kemiği) bir kısmının ya da tamamının çıkarılması, tendon transferi veya eklem dondurma yer alır.
• Parmak boğumları (metakarpofalangeal eklemler): Bu bölge için genellikle eklem protezi düşünülür. Romatoid artrit, parmak boğumlarında ciddi hasar ve işlev kaybına neden olabilir.
• Parmakların ikinci eklemi (proksimal interfalangeal eklemler): Osteoartrit bu eklemlerde sertlik ve hareket kaybına yol açar. Bu bölgelere eklem protezi veya dondurma uygulanabilir. Bu eklemler sık kullanıldığı için, implant zamanla aşınabilir. Böyle bir durumda tekrar ameliyat önerilebilir.
• Parmakların üst eklemi (distal interfalangeal eklemler): Bu eklemlerde artrit için genellikle eklem dondurma uygulanır.

El Ameliyatından Sonra Ne Beklenmelidir?

Ameliyattan sonra elleri korumak için alçı veya atel gerekebilir. Cerrah, kişiyi bir el terapistine yönlendirebilir. Doktor, rahatsızlığı hafifletmek amacıyla sınırlı süreyle ağrı kesici ilaçlar reçete edebilir.

El Ameliyatının Komplikasyonları Nelerdir?

El cerrahisinin komplikasyonları şunlardır:

• Hareket kabiliyetinde iyileşme olmaması.
• Kırılan ya da aşınan implantın değiştirilmesi gerekliliği.
• Kemiklerin birbirine kaynamaması veya uygun şekilde hizalanmaması (eklem dondurma ameliyatı sonrası).

El Ameliyatından Sonra İyileşme Ne Kadar Sürer?

İyileşme süresi, hastalığın şiddeti, uygulanan cerrahi türü, cerrahın deneyimi ve terapilere uyum gibi birçok faktöre bağlıdır. Çoğu kişi, eklem rekonstrüksiyon ameliyatından yaklaşık üç ay sonra günlük aktivitelerine dönebilir. Tedavi ekibi, kişiye özel iyileşme süresi hakkında en iyi tahmini sağlayacaktır.

Araştırılan Başka Tedavi Seçenekleri Var mı?

Osteoartrit için, ABD’de bazı klinik araştırmalar kök hücre tedavisini incelemektedir. Erken bulgular umut vericidir.

Son on yılda, psoriatik artrit ve romatoid artrit için birçok yeni ilaç geliştirilmiştir ve yeni çalışmalar devam etmektedir.

Elde Artrit Önlenebilir mi?

Artrit önlenemez. Ancak yaşlandıkça artrit belirtilerine dikkat etmek ve eklemlerde bir değişiklik fark edildiğinde doktora başvurmak mümkündür. Ayrıca bazı risk faktörleri yönetilerek gelişme riski azaltılabilir. Vücudu beslemek için besleyici gıdalar tüketmek ve sağlıklı kiloyu korumak önemlidir. Fazla kilo (vücut kitle indeksi 25’in üzerinde olmak) eklemlere daha fazla baskı uygular. Sigara içilmemelidir. Sigara, artrit riskini artırır.

Elde Artrit Varsa Hangi Sonuç Beklenebilir?

Artritin kesin bir tedavisi yoktur ancak hafif ila orta şiddetteki belirtiler genellikle ilaç ve ilaç dışı yaklaşımların kombinasyonu ile yönetilebilir. Diğer tedaviler başarısız olursa veya el artriti ileri düzeydeyse cerrahi bir seçenek olabilir. Doktor, kişinin artrit türüne ve şiddetine, yaşına, diğer mevcut sağlık durumlarına ve diğer faktörlere göre beklenen sonucu açıklayacaktır.

Glukozamin ve Kondroitin Takviyeleri El Osteoartritinde Faydalı mıdır?

Takviyeler, Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından değerlendirilmez ya da onaylanmaz. Bu ürünler ABD'deki ilaçların tabi olduğu sıkı klinik deneylere tabi tutulmak zorunda değildir. Bazı klinik çalışmalar ağrı açısından fayda sağladığını göstermektedir ancak bu takviyelerin osteoartritin ilerlemesini yavaşlattığına dair kanıt bulunmamaktadır. Bu ürünleri denemeyi planlayan kişiler, mutlaka doktorlarına danışmalıdır. Bu takviyeler mevcut ilaçlarla etkileşime girebilir.

Donuk ya da yanıcı eklem ağrısı, sabah sertliği, elde şişmiş eklemler artritin belirtileridir. Pek çok artrit türü elleri etkileyebilir. Artrit türüne göre birçok tedavi seçeneği mevcuttur. İlaçlar, eklem ağrısı ve şişliğini azaltabilir. Araştırmacılar halen osteoartritin ilerleyişini yavaşlatmanın yolları üzerinde çalışmaktadır. Ellerinde artrit olduğunu düşünen kişiler mutlaka bir doktora başvurmalıdır. Doktor, kapsamlı bir muayene yapar ve el egzersizleri, sıcak/soğuk uygulamaları, yaşam tarzı önerileri ve ilaçlar, atel/destek, steroid enjeksiyonları ve cerrahi gibi geleneksel tedavileri içeren eksiksiz bir tedavi planı sunar.