Beşinci Metatarsal Kırığı Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Beşinci Metatarsal Kırığı Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Beşinci metatarsal kırığı, ayak bileğini küçük ayak parmağına bağlayan kemiğin kırıldığı yaygın bir yaralanmadır. Bu kırıklar, yaralanma, aşırı kullanım veya yüksek kemerli ayaklar nedeniyle oluşur. Doktorlar, kırık kemiği alçı, bot veya ayakkabı ile tedavi edebilir ya da ameliyat gerekebilir. Buz kullanmak, ayağa ağırlık vermemek ve ayağı yükseltmek iyileşme süresini azaltmaya yardımcı olabilir.

Beşinci Metatarsal Kırığı Nedir?

Beşinci metatarsal kırığı, ayağın dış kenarında bulunan ve en yaygın ayak yaralanmalarından biri olan bir kemik kırığına verilen isimdir. Beşinci metatarsal, ayağın dış tarafında küçük ayak parmağına bağlanan uzun bir kemiktir.

Beşinci Metatarsal Kırığı Türleri Nelerdir?

Beşinci metatarsal kırıkları, üç bölgeye ayrılarak üç türde sınıflandırılır:

• Bölge 1 (avulsiyon kırığı): Bu kırıklar, beşinci metatarsal kırıklarının %93’ünü oluşturur. Avulsiyon (kopma) kırığında, bir tendon veya bağ tarafından kemiğin ana kısmından küçük bir kemik parçası koparılır. Bu kırık türü, ayak bileğinin burkulmasına neden olan bir yaralanma sonucu oluşur. Avulsiyon kırıkları, ayak bileği burkulmasıyla birlikte olduğunda sıklıkla gözden kaçırılır.
• Bölge 2 (Jones kırığı): Jones kırıkları, beşinci metatarsalda daha az kan alan küçük bir bölgede meydana gelir. Bu nedenle iyileşmesi daha zordur. Jones kırığı, stres kırığı (zamanla oluşan küçük bir kılcal kırık) veya akut (ani) bir kırık olabilir. Jones kırıkları, aşırı kullanım, tekrarlayan stres veya travma nedeniyle oluşur. Avulsiyon kırıklarına göre daha az yaygındır ve tedavisi daha zordur.
• Bölge 3 (orta şaft kırığı veya dansçı kırığı): Orta şaft kırıkları genellikle travma veya burkulma sonucu oluşur. Bu kırıklar, metatarsal başı ve boynunda meydana gelir.

Beşinci Metatarsal Kırığı Kimlerde Görülür?

Doktorların gördüğü kırıkların yaklaşık %5 ila %6’sı metatarsal kırıklardır. Herkes beşinci metatarsal kırığı geçirebilir ancak bu kırık türü 30’lu yaşlardaki erkeklerde ve 70’li yaşlardaki kadınlarda en yüksek oranda görülür. Kadınlar, erkeklere göre avulsiyon ve orta şaft kırıklarına daha yatkındır.

Beşinci Metatarsal Kırığının Sebepleri Nelerdir?

Ayağa gelen travma, beşinci metatarsal kırığına neden olur. Bu travma şu nedenlerden kaynaklanabilir:

• Ayağa darbe.
• Yüksek kemerli ayaklar, ayağın dış tarafına fazla baskı uygulanmasına neden olur.
• Tekrarlayan aşırı kullanım.
• Ayak bileğinin ve ayağın içe doğru burkulması (inversiyon yaralanması).
• Kaza veya spor yaralanması nedeniyle ayağın bükülmesi veya dönmesi.

Beşinci Metatarsal Kırığının Belirtileri Nelerdir?

Beşinci metatarsal kırığı varsa yürümekte zorluk yaşanabilir. Ayağın dış tarafında şu belirtiler de görülebilir:

• Morarma.
• Ağrı veya rahatsızlık.
• Şişlik.
• Hassasiyet.

Beşinci Metatarsal Kırığı Tanısı Nasıl Konulur?

Doktor, ağrının ne zaman ve nerede başladığını soracaktır. Doktor, ağrının yerini bulmak için ayağa nazikçe baskı uygulayacaktır. Ayrıca bazı görüntüleme testleri isteyebilir:

• Röntgen: Bu test, kırığın yerini gösterir. Jones kırıkları bazen röntgende görünmeyebilir.
• BT (bilgisayarlı tomografi) taraması veya manyetik rezonans görüntüleme (MR): Doktor, Jones kırığından şüpheleniyorsa, yaralanmayı daha ayrıntılı görmek için bu testlerden birini isteyebilir.

Beşinci Metatarsal Kırığı Nasıl Tedavi Edilir?

Beşinci metatarsal kırığı tedavisi, kırık kemiklerin yerinden oynayıp oynamadığına bağlıdır. Tedavi ayrıca şu faktörlere de bağlıdır:

• Aktivite seviyesi.
• Yaş.
• Genel sağlık durumu.

Beşinci metatarsal kırıkları için tedaviler şunlardır:

• İmmobilizasyon (hareketsizleştirme): Kemikler yerinde (hizalı) ise doktor immobilizasyon önerebilir. Bu genellikle bölge 1 (avulsiyon) için tek gerekli tedavidir. Bölge 2 (Jones) kırıkları da ilk adım olarak immobilizasyonla tedavi edilebilir.

Bu tedavi sırasında, yaralanma iyileşirken ayak alçı, bot veya sert tabanlı ayakkabı ile sabit tutulur. Koltuk değneği kullanılması gerekebilir. İmmobilizasyon genellikle altı ila sekiz hafta sürer.

• Ameliyat: Kemikler 3 mm’den fazla yerinden oynadıysa (yer değiştirmiş kırık) veya kişi elit bir sporcuysa, doktor cerrahi önerebilir. Bölge 2 (Jones) kırıklarında cerrahi, konservatif tedavi işe yaramadığında sıklıkla önerilir. Ayrıca bölge 3 (orta şaft veya dansçı) kırıkları için de genellikle önerilir.

Bu prosedürde ayak ve bilek cerrahı, kemiği yerinde tutmak için ayağa bir pim, vida, çubuk veya plaka yerleştirir. Yerleştirilen parça, kemik iyileştikten sonra yerinde kalır.

Bazı durumlarda cerrah, kırık çevresindeki hasarlı kemiği çıkarmalı ve yerine kemik grefti koymalıdır. Ayrıca, iyileşmeyi teşvik etmek için elektrik akımı gönderen bir kemik iyileştirme stimülatörü de kullanılabilir.

Tedavi Komplikasyonları ve Yan Etkileri Nelerdir?

Tedavi komplikasyonları kişiden kişiye değişir. En yaygın komplikasyonlar şunlardır:

• Kan pıhtıları.
• Kan damarlarına veya sinirlere zarar.
• Aşırı kanama.
• Enfeksiyon.
• Kas atrofisi.
• Nonunion (kaynamama), malunion (yanlış kaynama).
• Ağrı.

Tedavi Sonrası Kişi Kendine Nasıl Bakmalıdır?

İyileşme süresini hızlandırmak için şu adımlar uygulanabilir:

• Otururken ayak yükseltilmelidir.
• Yaralanmadan sonra ve tedavi öncesi gerektiğinde günde 20 dakika buz uygulanmalıdır.
• Doktorun önerdiği süre boyunca ayağa ağırlık verilmemelidir.
• Sigara içmek ve/veya tütün ürünleri kullanmak bırakılmalıdır, bu iyileşme süresini hızlandırabilir.
• Tedaviden sonraki ilk 24 saatte ibuprofen veya naproksen alarak ağrı yönetilebilir. En uygun ilaç için doktorla konuşulmalıdır.

Beşinci Metatarsal Kırığında Hastanın Seyri Nasıldır?

Kırık immobilizasyonla tedavi edilirse, altı ila sekiz haftada iyileşme beklenebilir. Beşinci metatarsal kırığı cerrahisinden iyileşme genellikle yedi haftaya kadar sürer. En az altı hafta boyunca ayağa ağırlık verilmemelidir.

Cerrahi veya immobilizasyondan sonra, genellikle üç ila dört ay içinde spor dahil normal aktivitelere geri dönülebilir. Doktor, ayakta hareketliliği geri kazanmaya yardımcı olmak için fizik tedavi önerebilir.

Beşinci Metatarsal Kırığı Riski Nasıl Azaltılır?

Beşinci metatarsal kırığı riski, sağlıklı bir kiloyu koruyarak ve diyabet varsa bunu yöneterek azaltılabilir. Diyabeti ve obezitesi olan kişiler, metatarsal kırıklarıyla ilişkili komplikasyonlar için daha yüksek risk altındadır.

Doktoru Ne Zaman Ziyaret Etmek Gerekir?

Aşağıdaki belirtiler ayakta veya bacakta gelişirse doktora başvurulmalıdır:

• Artan ağrı.
• Artan şişlik.
• Uyuşma veya karıncalanma.
• Derinin mora dönmesi.

Beşinci metatarsal kırıkları çok yaygındır. Doktor kırık kemiği tedavi ettikten sonra kişi, ayağını dinlendirerek ve otururken ayağını yükselterek kendine bakabilir. Genellikle tedaviden birkaç ay sonra normal aktivitelere dönülebilir.