Asetabulum Kırığı Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Asetabulum kırığı, asetabulumda bir kırık oluşmasıdır. Asetabulum, kalça ekleminin yuva kısmıdır. Asetabulum kırığı türleri, kırık deseni ve ciddiyetine göre sınıflandırılır. Asetabulum kırıkları ağrılı yaralanmalardır ve genellikle ameliyat gerektirir. Kalça yuvasını çevreleyen kıkırdaktan dolayı kalça artriti gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir.
Asetabulum Kırığı Nedir?
Asetabulum kırığı, kalça yuvasında (soketinde) oluşan bir kırığıdır. Kalça, bir “top ve yuva (soket)” eklemidir. Asetabulum, pelvisin bir parçası olup yuvayı oluşturur. Femur başı, yani uyluk kemiğinin üst ucu, topu oluşturur. Top ve yuva eklemi, uyluk kemiği ile pelvis arasında hareket sağlar. Bu eklem, yürüme yeteneğini mümkün kılar.
Asetabulum kırığı, hareket ve işlevde önemli bir kayba neden olabilir. Asetabulum kırıkları, çoğu kalça kırığından çok daha az yaygındır. Çoğu kalça kırığı, üst femur veya femur başında olur.
Asetabulum Kırıklarının Türleri Nelerdir?
Asetabulum kırıkları, sol veya sağ tarafta olabilir. Asetabulum farklı yerlerde ve farklı şekillerde, yani desenlerde kırılabilir. Bu desenler, konuma, yönelime veya bunların kombinasyonuna dayanır. Asetabulum kırıkları şunları içerir:
- Ön duvar kırıkları: Bir ön duvar asetabulum kırığı, kalça yuvasının kemikli kenarının (duvar) ön kolonunda veya çevresindeki bölgede meydana gelen bir kırıktır.
- Arka duvar kırıkları: Bir arka duvar asetabulum kırığı, kalça yuvasının kemikli kenarının (duvar) arka kolonunda veya çevresindeki bölgede oluşan bir kırıktır.
- Transvers kırıklar: Transvers asetabulum kırığı, asetabulumun kemiğin uzun kısmına 90 derece açıyla veya dik olarak kırılması anlamına gelir.
- Ufalanmış kırıklar: Ufalanmış asetabulum kırığı, asetabulumun ikiden fazla parçaya ayrılması anlamına gelir.
- Stres kırıkları: Asetabulum stres kırığı, asetabulum kemiğinde küçük bir çatlaktır. Bu kırık türü, aşırı kullanım veya asetabulum kemiğine tekrarlayan stres nedeniyle oluşur.
Asetabulum Kırığının Ciddiyeti Nasıl Belirlenir?
Bazen asetabulum düz bir şekilde kırılır, bazen ise parçalara ayrılır. Kırığın ciddiyeti aşağıdaki faktörlere bağlıdır:
- Kemik parçalarının sayısı ve büyüklüğü.
- Her bir parçanın ne kadar yerinden çıktığı.
- Kıkırdak hasarı.
- Kalça çevresindeki kas, tendon, sinir ve cilt yaralanmaları.
- Açık veya bileşik kırıklar (kemik parçalarının cildi delmesi) hem kemikte hem de yarada enfeksiyon riski olduğu için özellikle ciddidir.
Kırığın şekli ve ciddiyetini bilmek, doktorun doğru tedaviyi belirlemesine yardımcı olabilir.
Asetabulum Kırığının Nedenleri Nelerdir?
Pelvis kemikleri, asetabulum da dahil olmak üzere çok güçlüdür. Bunları kırmak için güçlü bir kuvvet gerekir. Asetabulum kırıkları en yaygın olarak yüksek etkili yaralanmalar nedeniyle oluşur. Bu yaralanmalar, araba ve motosiklet kazalarını ve önemli yüksekliklerden düşmeleri içerir. Asetabulum kırıkları, kemiklerin zayıflaması nedeniyle de oluşur. Osteoporozlu bazı yaşlı kişiler, basit düşmelerden sonra asetabulum kırığı yaşar.
Asetabulum Kırığının Belirtileri Nelerdir?
Asetabulum kırığı, şiddetli kalça ağrısına neden olur. Ağrı bazen hareketle kötüleşir. Sinirlerde herhangi bir hasar varsa, bacakta uyuşma veya karıncalanma hissi olabilir. Ayrıca bacakta zayıflık da hissedilebilir.
Asetabulum Kırığı Tanısı Nasıl Konulur?
Doktor, pelvis, kalça ve bacakları inceleyecektir. Doktor şunları yapabilir:
- Ayak bileklerini ve parmakları hareket ettirmesini isteyerek sinir hasarını kontrol edebilir.
- Yaralanmanın nedenine bağlı olarak diğer yaralanmaları inceleyebilir.
Doktor, aşağıdaki görüntüleme testlerini de isteyebilir:
- Röntgen: Röntgen, kalçadaki hangi kemiklerin kırıldığını ve kemik parçalarının yerinde olup olmadığını gösterebilir.
- Bilgisayarlı tomografi (BT) taraması: BT taraması, yaralanmanın ciddiyetini göstermek için kalçanın enine kesit görüntüsünü üretir.
Asetabulum Kırığı Nasıl Tedavi Edilir?
Asetabulum kırığının tedavisi, kırığın şekline ve yaralanmanın ciddiyetine bağlıdır. Kırık stabilse ve kemikler yerinde ise ameliyat gerekmeyebilir. Doktor şunları önerebilir:
- Koltuk değneği veya yürüteç: Kemikler tamamen iyileşene kadar bacağa ağırlık verilemez. Koltuk değneği veya yürüteç, 12 haftaya kadar kullanılabilir.
- Bacak pozisyonlama cihazı: Doktor, kalçanın pozisyonunu kısıtlamayı isteyebilir. Kalçayı yerinde tutmak için abduksiyon yastığı veya diz immobilizatörü kullanılabilir.
- Ağrı kesiciler: Doktor, ağrı için bir ilaç yazabilir.
- Antikoagülanlar (kan sulandırıcılar): Doktor, bacak damarlarında kan pıhtısı oluşma riskini azaltmak için kan sulandırıcılar yazabilir.
Çoğu asetabulum kırığı, cerrah tarafından ameliyatla onarılmalıdır. Yaralanmanın şekline ve ciddiyetine bağlı olarak cerrah şunları yapabilir:
- Açık redüksiyon ve iç sabitleme (ORIF): ORIF ile cerrah, kemik parçalarını yerine yerleştirir. Kemik iyileşene kadar parçaları bir arada tutmak için cerrahi bir sabitleyici çapa kullanılır.
- Total kalça protezi: Asetabulum çok zayıfsa veya onarılamayacak kadar hasar görmüşse, cerrah total kalça protezi yapabilir. Total kalça protezinde, cerrah hasarlı kalça ve kıkırdağı çıkarır ve bunları yapay parçalarla değiştirir.
Asetabulum Kırığının Komplikasyonları Nelerdir?
Asetabulum kırığı, ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Bunlar şunlardır:
- Posttravmatik artrit: Asetabulum kemiği kıkırdakla kaplıdır. Asetabulum yaralandığında, çevresindeki kıkırdak da zarar görür. Kıkırdak düzensiz hale geldiğinde, eklemde aşınma ve yıpranma olabilir. Bu, artrite neden olabilir.
- Avasküler nekroz veya osteonekroz: Asetabulum kırıkları, asetabulum kemiğine kan akışını kesintiye uğratabilir. Doğru kan akışı olmadan, kemik hücreleri ölür. Bu, kemiğin çökmesine neden olabilir.
- Enfeksiyon: Enfeksiyon, kesi yerinde veya yaranın derinlerinde oluşabilir. Derin enfeksiyonlar genellikle yaranın temizlenmesi için ameliyat gerektirir.
- Kan pıhtıları: Ameliyattan sonra hemen yürünemeyeceği için, bacaklarda normal kan akışı azalır. Bu, kan pıhtısı olasılığını artırır.
- Siyatik sinir yaralanması: Siyatik sinir, kalça yuvasının arkasına yakın geçer. Kırık veya kırığı onarmak için yapılan ameliyat, siyatik sinire zarar verebilir. Bu yaralanma, “ayak düşmesi” olarak adlandırılan, yürürken ayak bileği veya parmakların kaldırılamadığı bir duruma yol açabilir.
- Heterotopik ossifikasyon: Bu, kalça yuvası çevresindeki kaslarda, tendonlarda ve bağlarda kemik büyümesi durumudur.
Asetabulum Kırığının İyileşme Sürecinde Neler Beklenmelidir?
Ameliyattan sonra ağrı hissedilecektir. Doktor, ağrı için ilaç yazabilir. Bu ilaçlar, nonsteroid antiinflamatuar ilaçlar veya lokal anestezikler içerebilir.
Yürümeye başlandığında, koltuk değneği veya yürüteç kullanılabilir. Altı ila sekiz hafta sonra bacağa kısmi ağırlık verilebilir. Birkaç ay boyunca bacağa tam ağırlık verilemez. Yürüme yardımcısı kullanılmaya devam edilebilir.
Doktor, kalçayı tekrar hareket ettirmek için erken fizik tedavi önerebilir. Egzersiz, kalçada güç ve dayanıklılık oluşturmaya yardımcı olabilir. Zamanla, doktor, yüzme veya sabit bisiklet gibi düşük etkili ek egzersizlere izin verebilir. Altı ila 12 ay boyunca daha fazla fiziksel aktivite yapılamaz.
Asetabulum Kırığından Sonraki Hayat Nasıldır?
Sonuç, yaralanmanın şekline ve ciddiyetine, ayrıca kişinin yaşına ve sağlık geçmişine bağlıdır. Uzun vadeli komplikasyonlar, asetabulum kırığından sonra bir endişe kaynağıdır. Kalça yuvasını çevreleyen kıkırdaktan dolayı kalça artriti özellikle endişe vericidir. Bazı kişiler normal işlevlerine dönerken, birçok kişi yaralanmadan önceki aktivite seviyesine bir daha ulaşamaz.
Asetabulum Kırığı Ne Kadar Sürede İyileşir?
Asetabulum kırığının iyileşmesi sekiz ila 12 hafta sürer. Sonuç, kırığın ciddiyetine, kırık türüne, eşlik eden diğer yaralanmalara, yaşa, sağlık geçmişine ve sigara içme durumuna bağlı olarak değişir. Sigara içmek, iyileşme sürecini engelleyebilir ve komplikasyon riskini artırır.
Asetabulum Kırığı Kendi Kendine İyileşir mi?
Kırık stabilse ve kemikler yerinde ise, ameliyat gerekmeyebilir. Ancak yine de bir doktordan cerrahi olmayan tedavi almak gerekir. Bu tedavi, yürüme yardımcıları, pozisyonlama yardımcıları ve ilaçlar için önerileri içerebilir.
Asetabulum Kırığı Ameliyatı Ne Kadar Sürer?
Ameliyatın süresi kırığın ciddiyetine bağlı olarak değişir ve iki ila altı saat arasında olabilir.
Asetabulum kırığı, genellikle yüksek etkili bir kaza nedeniyle oluşan ağrılı bir yaralanmadır ancak bazen osteoporozun neden olduğu zayıflamış kemikler nedeniyle de oluşur. Kişide asetabulum kırığı varsa hemen bir doktora başvurulmalıdır. Asetabulum kırıkları genellikle onarım için ameliyat gerektirir. Asetabulum kırıkları ciddi yaralanmalardır ve komplikasyon olasılığı yüksektir. En iyi tedavi ve iyileşme planı için mutlaka bir doktorla konuşulmalıdır. Zamanla, yaralanmadan önceki aktivitelere geri dönme şansı vardır.