Açık Kırık Nedir? Neden Olur? Nasıl Tedavi Edilir?

Açık Kırık Nedir? Neden Olur? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Düşme veya araba kazası gibi travmatik bir kaza, bacak veya vücudun diğer kemiklerini kırabilir. Kırık kemik cildi delerse, buna açık kırık (bileşik kırık) denir. Kemikleri hizalamak için ameliyat ve ardından kemikleri sabitlemek için alçı gerekir. Kırık bir kemiğe sahip olunduğundan şüpheleniliyorsa, her zaman acil servise gidilmelidir.

Açık Kırık Nedir?

Açık kırık, kemiğin cildi delerek göründüğü bir kırık veya çatlaktır. Genellikle kemikler, araba kazası gibi bir kuvvet ve/veya travma sonucu kırılır. Kırıklar, daha az travmatik ancak tekrarlayan kuvvetlerden de kaynaklanabilir. Örneğin, bir asker sırtında ağır bir yükle sık sık yürürse, bacağındaki tekrarlayan kuvvet fibulada bir çatlak oluşturabilir.

Kırığı “açık” yapan, kırık kemiğin cildi delmesidir. Merdivenden düşüp kol kırıldığında kemik dışarıdan görünüyorsa bu bir açık kırıktır. “Basit” veya “kapalı” kırıklar cildi delmez.

Açık kırıklar son derece ağrılıdır. Kemiğin açıkta görünmesi korkutucu da olabilir. Kırık ciddi bir yaralanmadır ve yardım için hemen acil servise gidilmelidir.

Açık Kırıklar Hangi Kemiklerde Görülebilir?

Vücudun herhangi bir kemiği kırılabilir ancak açık kırıklar en yaygın olarak kollar, eller, bacaklar ve ayaklar gibi uzuvlarda görülür. Daha az yaygın kırılan kemikler şunlardır:

• Kaburgalar.
• Köprücük kemiği.
• Göz kemikleri.
• Pelvis.
• Kafatası kemikleri.
• Yüz kemikleri.
• Omurga veya omurlar.

Açık Kırıklar Neden Olur?

Şiddetli travma, açık kırıkları neden olur. Bu tür ciddi travmalara yol açabilecek olaylara örnekler şunlardır:

• Araba kazası.
• Önemli bir yükseklikten düşme.
• Futbol gibi temas sporları.

Açık Kırığın Belirtileri Nelerdir?

Kırık kemik cildi delerse, bu bir açık kırıktır. Kırık kemik görünebilir. Ek belirtiler şunlardır:

• Şiddetli, keskin ağrı.
• Dokunulduğunda hassasiyet.
• Şişlik.
• Morarma.
• Kanama.
• Sinir hasar (bu durum ağrıyı beklenenden daha az veya daha fazla hissettirebilir).

Açık Kırık Tanısı Nasıl Konulur?

Açık kırık, basit/kapalı kırığa göre doktor için daha belirgindir çünkü kemik cildi delmiştir. Doktor, fiziksel bir muayene yapacak ve ardından kemiklerin nasıl kırıldığını ve nasıl hizalanması gerektiğini görmek için röntgen isteyecektir. Bazen doktorlar, kırığın hasarını tam olarak değerlendirmek için MR (manyetik rezonans görüntüleme) veya BT (bilgisayarlı tomografi) gibi daha hassas bir test de isteyebilir.

Doktor, açık kırığın kendisini teşhis etmenin yanı sıra komplikasyonları da kontrol edecektir. Doktor şunları yapar:

• Cildin rengini ve sıcaklığını kontrol eder.
• Nabız ve kan basıncını kontrol ederek ciddi kanama olup olmadığını doğrular.
• Yaralanma çevresindeki ve ötesindeki alanı inceleyerek sinir hasarını kontrol eder.

Açık kırıklar belirgin kırıklardır. Kırık sonrası ambulansla hastaneye götürülürse, ambulanstaki doktorlar bunu teşhis edebilir. Ambulans gerekmese bile her zaman en yakın acil servise gidilmelidir, burada doktorlar açık kırığı teşhis edecek ve tedavi planını belirleyeceklerdir.

Açık Kırıklar Nasıl Tedavi Edilir?

Acil servise ulaşıldığında, bir veya daha fazla ağrı giderme seçeneği sunulacaktır. Bunlar:

• Ağız yoluyla veya daha hızlı rahatlama için doğrudan damara verilen birden fazla ağrı kesici ilaç.
• Sinir blokajı. Sinir blokajı, bölge çevresindeki sinirlere doğrudan enjekte edilen uyuşturucu bir ilaçtır.

Yaralanmanın nedenine ve/veya kırığın konumuna ve ciddiyetine bağlı olarak tetanos aşısı ve antibiyotikler de verilebilir.

Açık kırık tedavisi, uygulanacak adımların İngilizce baş harflerinden oluşan P.R.I.C.E. kısaltmasıyla özetlenir:

• Koruma: Hastaneye gitmeden önce açık kırık, temiz, ıslak bir havluyla örtülmelidir ki içine kir girmesin. Yardım almak için gerekli olmadıkça kırık yakınındaki eklemler kesinlikle kullanılmamalıdır.
• Dinlenme: Vücut kısımları dinlendirilirse iyileşme daha hızlı olur ve yaralanmanın artma olasılığı azalır.
• Buz: Yaralanma meydana gelir gelmez açık kırığın üstüne ve çevresine buz uygulanmalıdır ancak yaranın kirlenmemesine dikkat edilmelidir.
• Kompresyon: Uzuv veya diğer vücut kısmı, iyileşme için alçı veya başka bir cihazla yerinde tutulacaktır.
• Yükseltme: Yaralanan bölge, şişliği azaltmak için kalp seviyesinin üzerine kaldırılmalıdır. Kırık kemiğin konumuna bağlı olarak, bunu yapmak için acil serviste bir doktor tarafından muayene edilene kadar beklemek gerekebilir.

Daha sonra bir cerrahın görülmesi gerekecektir. Cerrah, kırık kemiklerin her birini düzenli, daha normal bir pozisyona getirecektir. Buna kırığın redüksiyonu denir. Prosedürden önce ağrı kesiciler, sakinleştiriciler ve/veya anestezi verilecektir.

Ameliyat sırasında kemikler, aşağıdaki donanım cihazları kullanılarak hizalanabilir:

• Pimler.
• Çubuklar.
• Plakalar.
• Vidalar.

Kemikler daha sonra alçı veya başka bir cihazla immobilize (hareketizleştirme) edilecektir.

Açık Kırıklar Nasıl İyileşir?

Kemikler, yeni kemik dokusu oluşturarak iyileşir. Yeni kemik, dış kallus olarak adlandırılır. Bu kallus, kemik kırıldıktan kısa bir süre sonra oluşmaya başlar. İlk başta normal kemik gibi değildir, yumuşaktır ve alttaki kırık için koruma sağlamaz. Ancak haftalar ve aylar içinde kalsifiye olarak güçlenir ve normal kemiklere dönüşür.

Açık kırıklar üç aşamada iyileşir:

• Enflamasyon aşaması: Kırıktan hemen sonra vücut iyileşmeye başlar. Bağışıklık sistemi hücreleri hemen yaralı bölgeye koşar. Yaptıkları şeylerden biri, bölgeye kan akışını artırmaktır ve bu, açık kırık çevresindeki cildin şişmesine ve kızarmasına neden olabilir. Bu şişlik ve kızarıklık, vücut iyileşmeyi sağlama çalıştıkça bir süre devam edebilir.
• Onarım aşaması: Haftalar ila aylar sürebilen bu aşamada, kırık kemik alçıda hareketsiz tutulacaktır. Kırık kemiklerin iyileşirken hareket etmemesi çok önemlidir. Bu aşamada vücut yeni kemik dokusu oluşturur. Dış kallus (yeni kemik) kolayca zarar görebilir, bu yüzden korunması gerekir.
• Yeniden şekillenme aşaması: Yeniden şekillenme aşaması birkaç ay sürebilir. Bu süre zarfında, dış kallus daha kalınlaşarak ve kalsifiye olarak güçlenir. Kemikler yeniden şekillenirken, daha normal bir şekle kavuşur ve daha az kırılgan hale gelir.

Açık Kırıklar Tamamen Tedavi Edilebilir mi?

Açık kırıklar, deformitenin cerrahi olarak düzeltilmesiyle ve kırık kemiğin ve neden olduğu yaranın bakımıyla genellikle tamamen onarılabilir.

Açık Kırıkların Komplikasyonları Nelerdir?

Açık kırıklar karmaşık yaralanmalardır ancak hepsi kırık kemiğin kendisi dışında uzun vadeli komplikasyonlara neden olmaz. Doktorlar, acil serviste, ameliyatta ve iyileşme sürecinde komplikasyonları kontrol edecektir.

Açık kırık sonrası ortaya çıkabilecek komplikasyonlar şunlardır:

• Cilt hasarı: Açık kırık cildi deldiğinde cilde zarar verir. Kemikler iyileşirken cilt de iyileşir. Alçı altındaki cilt, alçı üzerindeyken özel bir tedavi gerektirmez ancak alçı çıkarıldıktan sonra biraz bakıma ihtiyaç duyabilir.
• Eklem hasarı: Açık kırık bir ekleme yakınsa, bu eklemin düzgün hareket etme yeteneğini etkileyebilir. Kırık, kemiklerin ve eklemlerin uçlarındaki kıkırdağa zarar verebilir ve kemikler immobilize edildiğinde eklemler sertleşebilir. Eklemi normal hareketine geri döndürmek için fizik tedavi yapılması gerekecektir ve bazen cerrahi müdahale gerekir.
• Sinir hasarı: Açık kırık, sinirleri ezebilir, morartabilir, yırtabilir, gerebilir ve hafif bir sinir hasarı oluşturması muhtemeldir. Bunlar genellikle tamamen iyileşir ancak bu aylar (ve bazen yıllar) sürebilir. Hasarın miktarına bağlı olarak, iyileşmeyen bazı sinir hasarları olabilir ancak bunlar çok yaygın olarak görülmez.
• İyileşme sorunları: Bazı durumlarda kemikler birleşmez (nonunion). Bazen normalden daha yavaş birleşir (gecikmiş birleşme) ve bazen yanlış pozisyonda birleşir (malunion). Doktorlar, iyileşmenin ne kadar iyi olduğunu kontrol etmek için röntgen çekecek ve başka bir tedaviye gerek olup olmadığını bildirecektir.
• Eşitsiz uzuvlar: Çocukların kemikleri, gençlik yıllarına kadar büyümeye devam eder. Kemiklerin uçlarına yakın, büyüme plakaları adı verilen kısımlar vardır. Bu, çocukların kemiklerinin uzadığı yerdir. Çocuğun kol veya bacağındaki bir büyüme plağı hasar görürse, o kemik normal şekilde büyümeyebilir ve diğer tarafa göre daha kısa kalabilir. Doktor, bir büyüme plağının hasar görüp görmediğini bildirecektir.
• Şok: Açık kırık yaşandığında çok fazla kan kaybı yaşanabilir ve bu durum çok korkutucu olabilir. Kan kaybı, dışarıdan veya içeriden olabilir, yani yaradan kan görünebilir veya kan cilt altında sıkışarak sadece şişlik görünebilir. Kan kaybı, kan basıncını aniden ve ciddi şekilde düşürebilir ve şoka neden olabilir.

Daha ciddi komplikasyonlar şunlardır:

• Enfeksiyon: Ateş varsa veya alçıdan güçlü bir koku geliyorsa, enfeksiyon olabilir. Açık kırık sonrası olası bir enfeksiyon, acil durum gibi tedavi edilmeli ve hemen bakım alınmalıdır.
• Pulmoner emboli: Pulmoner emboli, kırık bölgesine yakın bir damarda kan pıhtısı oluşması ve bunun akciğerdeki bir atardamarı tıkamasıdır. Bu en sık olarak pelvis veya kalça bölgesindeki açık kırıklardan sonra görülür. Önemli bir kırık sonrası aniden nefes darlığı hissedilirse, pulmoner emboli ölümcül olabileceğinden acilen tedavi alınmalıdır.
• Osteonekroz: Osteonekroz, kan akışının kesintiye uğraması nedeniyle kemiğin ölmesidir. Bu olursa, doktor bunu röntgende bulacak ve nasıl tedavi edilmesi gerektiğini bildirecektir.
• Kompartman sendromu: Kemik çevresindeki kas veya diğer dokulardaki önemli bir şişlik, kan damarlarına baskı yapabilir. Bu baskı, bölgeye kan akışını yavaşlatabilir veya durdurabilir. Dokular zarar görebilir veya ölebilir, bu da ölü dokunun amputasyonunu gerektirebilir. Kompartman sendromu gelişirse enfeksiyonlar yerleşebilir. Bu enfeksiyonlar hızlı ve uygun şekilde tedavi edilmezse çok tehlikeli ve hatta ölümcül olabilir. Alışılmadık bir şişlik veya beklenmedik bir his kaybı fark edilirse ya da açık kırık tedavisi sonrası herhangi bir şey endişe yaratırsa, doktor daima bilgilendirilmelidir.

Açık Kırıkların İyileşmesi Ne Kadar Sürer?

Açık kırıkların iyileşmesi birkaç aydan çok daha fazlasına kadar sürebilir. İyileşme sürecinde sabırlı olmak önemlidir.

İyileşme hızını etkileyen faktörler şunlardır:

• Yaralanmanın ciddiyeti.
• Yaş (örneğin çocuklar yetişkinlerden daha hızlı iyileşir).
• Tedavi sonrası komplikasyonlar.
• Diğer sağlık sorunları. Kan akışını engelleyen bir bozukluk varsa, iyileşme daha yavaş olabilir. Örnek olarak diyabet ve periferik arter hastalığı verilebilir.

Açık Kırıklar Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Açık kırık çok ciddi bir yaralanmadır. Bunu kendi kendine düzeltmeye çalışmak asla denenmemelidir. En iyi bakım için mümkün olan en kısa sürede acil serviste bir doktora başvurulmalıdır. Tedavi için çok uzun süre beklenirse komplikasyon olasılığı daha yüksek olur.

Açık Kırıkların Seyri Nasıldır?

Bu, gerçek yaralanmaya bağlıdır. Açık kırık iyileştikten sonra röntgende hala görünecektir ancak sadece bölgeye bakarak bunu anlamak mümkün olmayabilir. Kemik dokuları genellikle oldukça iyi birleşir. Kemiklerin işlevleri, kırığın ciddiyetine bağlı olarak, yaralanmadan önceki normal kullanımına geri dönebilir. Normal aktivitelere dönmek için çok fazla fizik tedavi gerekebilir.

Açık Kırık Riski Nasıl Azaltılır?

Kazalar herkesin başına gelebilir. Merdivenden düşmek, araba kazası yapmak veya ıslak zeminde kaymak kemiği kırabilir. Riski azaltmak için basit önlemler alınabilir. Bunlar:

• Yüksekliklerden kaçınmak.
• Güç ve dengeyi iyileştirmek için yoga veya diğer egzersizler yapmak.
• Kişinin dengesi iyi değilse, banyoya girip çıkarken tutunmak için emniyet tutacakları kullanmak.
• Güvenli ve dikkatli araba kullanmak.
• Futbol gibi temas sporları oynamamak.
• Zemin kaygansa dikkatli olmak ve yürünen yüzeyler için uygun ayakkabılar giymek.
• Doktor tarafından önerildiyse baston veya yürüteç kullanmak.

Alçının Bakımı Nasıl Yapılır?

Kemikleri immobilize eden alçının doğru bakımı, iyileşme süreci için hayati önem taşır. Alçı bakımı için aşağıdaki ipuçları akılda tutulmalıdır:

• Doktor aksini söylemedikçe alçı ıslatılmamalıdır. Alçı su geçirmez değilse, tekrar kuruması zordur. Islak bir alçı, yaralara veya enfeksiyona yol açabilir, bu yüzden plastik bir torba veya alçıları korumak için yapılmış su geçirmez bir örtü kullanılmalıdır. Bazen alçı dağılabilir. Böyle bir durum olursa alçı hemen değiştirilmelidir.
• Alçı çevresindeki cilt sık sık kontrol edilmelidir. Kızarıklık, akıntı veya ciltte ağrı varsa, doktorla iletişime geçilmelidir.
• İlk 24 ila 48 saat (bir ila iki gün) boyunca alçı mümkünse kalp seviyesinin üzerinde tutulmalıdır. Bir yastığın üzerine konulabilir.
• Alçı altındaki cilt kaşınabilir. Bu rahatsız edici bir histir ancak buraya dokunulmamalıdır. Kaşıntıyı gidermek için alçının içine asla bir şey sokulmamalıdır.
• Parmaklar veya ayak parmakları, güvenliyse (bu öncesinde doktorla konuşulmalıdır) hareket ettirilmelidir. Bu, şişliği önlemeye yardımcı olabilir.
• Alçının kenarları pürüzlü veya keskinse kontrol edilmelidir. Eğer öyleyse, pürüzlü veya keskin kenarların cilde zarar vermesini önlemek için bant, gazlı bez veya başka bir ince, yumuşak malzeme kullanılmalıdır.

Açık Kırıklar Hakkında Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Doktorlar, acil servisten ayrılırken talimatlar verecektir. Ayrılmadan önce aşağıdaki soruların yanıtları alınmalıdır:

• Alçıyı ne kadar süre takmam gerekiyor?
• Alçıdayken fizik tedavi gerekiyor mu?
• Alçı çıkarıldıktan sonra fizik tedavi gerekiyor mu?
• Ortopedi cerrahı veya nörolog gibi başka uzmanlara gitmem gerekiyor mu?
• Daha fazla röntgen gerekiyor mu?
• Ne zaman ve kiminle takip muayenesine gerçekleştirmeliyim?
• Reçeteli ilaçlara ihtiyacım var mı?
• Hangi durumlarda acil servise gitmeliyim?

Acil bir durum olduğunda doktora gitmekten asla çekinilmemelidir. Alçı takılıyken aşağıdaki belirtilere dikkat edilmelidir:

• Alçı uyuşmaya neden oluyorsa.
• Alçı zayıflığa neden oluyorsa.
• Alçı sürekli veya kötüleşen ağrıya neden oluyorsa.
• Alçı çok sıkı hissediliyorsa.
• Alçıdan güçlü bir koku geliyorsa.
• Ateş varsa.

Bu belirtilerden herhangi biri yaşanırsa hemen acil servise gidilmelidir.

Alçıyı Önerilenden Çok Daha Uzun Süre Takmak Zararlı mıdır?

İmmobilizasyon çok uzun sürerse bunun bazı sonuçları olabilir. Bunlar:

• Eklem sertliği.
• Kas kısalması.
• Kan pıhtıları.

İmmobilizasyon süresini doktorla netleştirmek önemlidir. Planlanan tüm takip randevularına katılmak gerekir.

Fizik Tedaviye Gitmek Gerekir mi?

Doktor, alçıdayken ve/veya alçı çıkarıldıktan sonra fizik tedavi önerilebilir. Terapist, aşağıdaki konularda iyileşme sağlamak için esneme ve egzersizlerle hastaya yardımcı olacaktır:

• Güç.
• Genel işlevler.
• Hareket aralığı.

Alçı Nasıl Uygulanır?

Kemikler doğru şekilde hizalandıktan sonra doktor, cildi korumak için bölgeyi kumaş ve pamuklu malzemeyle saracaktır. Ardından yaralı bölge, ıslak plaster veya fiberglas şeritler ve bandajlarla sarılacaktır. Bandajlar ve şeritler kuruduğunda sertleşecektir.

Açık kırığına neden olan bir kaza muhtemelen büyük ve korkutucu bir olaydır. Bu travmatik bir durumdur ve kırık kemikler son derece ağrılı olabilir. Kişide açık kırık varsa, muhtemelen kemiklerini hizalamak ve alçı takmak için ameliyat olması gerekecektir. Çeşitli faktörlere bağlı olarak bu tip kırıkların iyileşmesi haftalar ila aylar sürebilir. Bu, kişinin hayatında oldukça zor bir dönem olabilir ancak sabırlı olmak önemlidir. Alçının bakımına dikkat edilmesi ve iyileşmeyi hızlandırmak için bolca dinlenmek gerektiği unutulmamalıdır.