Yeniden Beslenme Sendromu Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Yeniden Beslenme Sendromu Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Yeniden beslenme sendromu, yetersiz beslenmiş bir kişi yeniden beslenmeye başladığında ortaya çıkabilir. Besinlerin çok hızlı verilmesi, ciddi komplikasyonlara yol açabilir. Bu durum, vücut besinlerden yoksun kaldığında geçirdiği değişiklikler nedeniyle olur. Yeniden beslenme başladığında vücut önceki duruma geri dönmek zorundadır ancak bunun için gereken kaynaklara sahip olmayabilir.

Yeniden Beslenme Sendromu Nedir?

Yeniden beslenme sendromu, yetersiz beslenmiş bir kişinin yeniden beslenmeye başlamasıyla ortaya çıkabilir. Yetersiz beslenmiş olmak, vücudun besinlerden yoksun kalması anlamına gelir. Vücut besinleri tekrar metabolize etmeye çalıştığında, vücut kimyasında elektrolit eksiklikleri ile ilişkili ciddi değişimler meydana gelebilir. Bu değişimler kasları, akciğerleri, kalbi ve beyni etkileyen tehlikeli komplikasyonlara neden olabilir.

Yeniden Beslenme Sendromu Kimleri Etkiler?

Yeniden beslenme sendromu, yetersiz beslenmenin ardından yeniden beslenmeye başlayan herkesi etkileyebilir. Bazı tıbbi durumlar da malnütrisyona (yetersiz beslenmeye) neden olabilir. Bu durumlar iştahı ya da besinlerin bağırsaklardan emilme kapasitesini etkileyebilir. Malnütrisyon ve yeniden beslenme sendromu için bazı risk faktörleri şunlardır:

• Vücut ağırlığının son dönemde %10’dan fazlasının kaybı.
• Stres ve tükenme bulguları ile birlikte yedi günden uzun süren besinden yoksun kalma.
• Anoreksiya nervoza ve bulimiya nervoza gibi yeme bozuklukları.
• Kronik pankreatit ve inflamatuvar barsak hastalığı gibi malabsorpsiyon (emilim bozukluğu) sendromları.
• Uzun süreli parenteral beslenme (damar içi beslenme).
• Kanser ve kemoterapi.
• Kontrolsüz diyabet.
• Kronik alkol kullanımı.
• Antasitlerin veya diüretiklerin kronik ve aşırı kullanımı.

Yeniden Beslenme Sendromu Nasıl Ortaya Çıkar?

Vücut besinlerden yoksun kaldığında, uyum sağlamak için belirli değişiklikler yapar. Metabolizmayı, yani besinleri enerjiye çevirme şeklini değiştirir. Besinlerden alınan karbonhidratlar yerine, vücut kendi yağ ve kas dokusunu metabolize etmeye başlar. Metabolizma ayrıca yavaşlar. Dinlenme metabolizma hızı, yani kişi istirahat halindeyken harcanan enerji miktarı, %20’ye kadar azalabilir.

Bu tür metabolizma daha az kaynağa ihtiyaç duyar. Mikrobesinleri (vitaminler, mineraller ve elektrolitler) normal metabolizma kadar kullanmaz. Ancak yeniden beslenme başladığında, normal karbonhidrat metabolizması da yeniden başlar. Vücut, bu işi yapabilmek için ihtiyaç duyduğu mikrobesinleri “en derin ceplerden” çekmeye başlar. Depolar çok düşükse, etkileri tam bu noktada hissedilir.

Yeniden Beslenme Sendromunun Sebepleri Nelerdir?

Yeniden beslenme sendromu, vücutta bazı mikrobesin depolarının düşük olmasından kaynaklanır. Bu depolar, kişi yetersiz beslendiğinde azalır. En sık etkilenen besinler fosfor, potasyum ve magnezyumdur. Yeniden beslenme başladığında hücreler, besini metabolize etmek için bu elektrolitleri talep eder. Bu durum, vücut kimyasında ciddi bir değişime neden olur.

Var olan elektrolitler hızla kandan hücrelerin içine hareket eder. Ancak yeterince elektrolit olmadığından, bu kayma kandaki düzeylerinin düşmesine yol açar. Bu eksiklikler vücudun kimyasını bozar. Elektrolit eksiklikleri, yeniden beslenme sendromunda görülebilen birçok farklı komplikasyona neden olur.

Yeniden Beslenme Sendromunun Belirtileri Nelerdir?

Yeniden beslenme sendromu çeşitli şekillerde kendini gösterebilir. En yaygın formu akut fosfat eksikliğidir. Ancak diğer eksiklikler ve dengesizlikler de tabloya katkıda bulunabilir.

Fosfat Eksikliği

Fosfor eksikliği (hipofosfatemi), yeniden beslenme sendromunun en yaygın özelliğidir. Fosfat eksikliği, vücudun her yerindeki hücresel süreçleri etkiler. Fosfat eksikliği aşağıdaki durumlara yol açabilir:

• Kas güçsüzlüğü.
• Nefes almakta güçlük.
• Çift görme.
• Yutma problemleri.
• Nöbetler.
• Koma.
• Kardiyomiyopati (kalp kası zayıflığı).

Belirtiler ağır olduğunda, fosfat eksikliği organ yetmezliğine ve ölümcül sonuçlara yol açabilir.

Magnezyum Eksikliği

Magnezyum, metabolizmada önemli bir faktördür. Magnezyum eksikliği (hipomagnezemi) vücuttaki her organı etkiler. Magnezyum eksikliği aşağıdaki şekillerde görülebilir:

• Bulantı ve kusma.
• Anoreksiya (iştahsızlık).
• Titreme.
• Kas spazmları.
• Nöbetler.
• Koma.
• Kardiyak iskemi.
• Anormal kalp ritimleri (aritmi).

Potasyum Eksikliği

Hafif potasyum eksikliği (hipokalemi) belirti vermeyebilir. Ancak daha ağır eksiklik şu sonuçlara yol açabilir:

• Kas güçsüzlüğü.
• Kas krampları.
• Yorgunluk.
• Barsak hareketlerinin felç olmasına bağlı şiddetli kabızlık.
• Aritmi.
• Solunum yetmezliği.

Tiamin (B1 vitamini) Eksikliği

Tiamin eksikliği özellikle yeniden beslenmeye karbonhidratlarla başlandığında tetiklenir. Tiamin eksikliği aşağıdakiler gibi ağır nörolojik belirtilere yol açabilir:

• Deliryum.
• Görme problemleri.
• Hipotermi.
• Ataksi (denge ve koordinasyon problemleri).
• Amnezi (bellek kaybı).
• Konfabülasyon (yanlış anılar oluşturma).

Vücut Sıvısı Dengesizlikleri

Metabolik değişiklikler, vücuttaki sodyum ve su dengesini etkileyebilir. Yeniden beslenmeye başlanması sırasında bu durum, sıvı yüklenmesine ya da dehidratasyona yol açabilir. Bu durumda şu sonuçlar ortaya çıkabilir:

• Hipotansiyon (düşük tansiyon).
• Kas spazmları.
• Pulmoner ödem (akciğerlerde sıvı birikimi).
• Böbrek fonksiyon bozukluğu.
• Konjestif kalp yetmezliği.
• Nöbetler.

Kan Şekeri Problemleri

Yeniden beslenmeye başlanması sırasında glukozun yeniden verilmesi hiperglisemiye (yüksek kan şekeri) yol açabilir. Bu durum aşağıdaki belirtilere neden olabilir:

• Bas ağrısı.
• Bulanık görme.
• Sık idrara çıkma.
• Yorgunluk.

Yeniden Beslenme Sendromu Nasıl Teşhis Edilir?

Yeniden beslenme sırasında, doktor ekibi kişinin hayati bulgularını kontrol eder. Herhangi bir anormallik veya belirti ortaya çıkarsa, kan testi yaparak inceleme yapılır. Bu test, hangi dengesizliklerin mevcut olduğunu ve ne kadar ciddi olduklarını belirlemeye yardımcı olur.

Yeniden Beslenme Sendromu Nasıl Tedavi Edilir?

Yeniden beslenmeye başlanmadan önce doktor, kan testi ister. Elektrolit düzeylerini ölçerek herhangi bir eksikliği belirler. Daha sonra, eksik mikrobesinler beslenme formülüne dahil edilir. Amaç, önce eksik mikrobesinleri yerine koymaktır. Böylece vücut, karbonhidratları metabolize etmeye daha iyi hazırlanmış olur.

Ancak elektrolit eksiklikleri her zaman ilk kan testinde ortaya çıkmaz. Yeniden beslenme henüz başlamadığı için vücut, bu elektrolitlere ihtiyaç duyacağını “bilmiyordur”. Elektrolitlerin kandan hücrelerin içine doğru büyük kayması henüz gerçekleşmemiştir. Bu nedenle, bazen eksiklikler yalnızca beslenme yeniden başladıktan sonra ortaya çıkar.

Doktor ekibi belirtiler açısından kişiyi izlemeye devam eder. Elektrolit düzeyleri her gün ölçülür. Yeniden beslenme sendromu genellikle yeniden beslenmenin ilk beş günü içinde ortaya çıkar. Belirtiler görülürse, doktor ekibi beslenme hızını düşürür. Beslenme için verilen mamanın içindeki karbonhidrat miktarını azaltır. Eksik besinler, damardan doğrudan kan dolaşımına verilerek yerine konabilir.

Tedaviden Ne Kadar Süre Sonra Daha İyi Hissedilir?

Doktor yeniden beslenme sendromunu fark ettiğinde, dengesizlikleri hemen düzeltebilir. Ancak yeniden beslenme sürecinin tamamı daha uzun sürer. İlk mikrobesin eksikliklerinin tamamen tedavi edilmesi birkaç hafta alabilir.

Yeniden Beslenme Sendromu Atlatılabilir mi?

Yeniden beslenme sendromuna bağlı komplikasyonlar ölüme yol açabilse de çoğu zaman daha hafif seyreder. Doktor ekibi dengesizlikleri düzelttikten sonra, belirtilerin büyük kısmı geri döndürülebilirdir.

Yeniden Beslenme Sendromu Riski Nasıl Azaltılabilir?

Yeniden beslenme ihtiyacını her zaman önlemek mümkün değildir ancak bazı önlemler alınabilir.

• Malnütrisyona neden olan kronik bir hastalık varsa, bu durumun tedavisinin düzenli yapılması önemlidir. Doktor, eksik besinleri yerine koymaya yardımcı olmak için vitamin ve mineral gibi takviyeler önerebilir.
• Uzun süreli oruç uygulanıyorsa, bunu tıbbi gözetim altında yapmak iyi bir fikirdir.
• Alkol, uyuşturucu veya reçeteli ilaçlar aşırı kullanılmamalıdır. Bu maddeler düzenli kullanılıyorsa, genel kontrol ve kan tetkiki için doktora başvurulmalıdır.

Yeniden beslenme sendromu, yetersiz beslenmenin tedavisine bağlı bir komplikasyondur. Bu durum, vücut için zaten başlı basına stresli bir süreçtir. Sezgilere ters gelse de “fazla” tedavinin “çok hızlı” verilmesi zararlı olabilir. Yeniden beslenme hassas ve karmaşık bir süreçtir. İdeal olarak tıbbi gözetim altında yapılmalıdır. Tıbbi yeniden beslenme sırasında doktor ekibi kişiyi yakından izleyecektir. Doktor yeniden beslenme sendromunun ortaya çıkmasını önlemek için çalışacak ve gerekirse bunu yönetmeye hazır olacaktır.