Uykuyla İlişkili Yeme Bozukluğu Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Uykuyla ilişkili yeme bozukluğu, uyurken yemek yemeye neden olan bir durumdur. Genellikle yenenler ertesi gün hatırlanmaz veya çok az hatırlanır. Uykuyla ilişkili yeme bozukluğu, diğer uyku bozukluklarıyla birlikte görülebilir. Bazı ilaçlar, özellikle uykusuzluk için kullanılan sakinleştiriciler bu bozukluğa yol açabilir. Çeşitli tedavi seçenekleri mevcuttur.
Uykuyla İlişkili Yeme Bozukluğu Nedir?
Uykuyla ilişkili yeme bozukluğu, bir parasomni (uyku sırasında görülen anormal davranışlar) türüdür. Uyurken yemek hazırlamaya ve yemeye neden olur. Kişi uyandığında yaptıklarını ya hiç hatırlamaz ya da çok az hatırlar.
Bu durum büyük çoğunlukla ya o kişiyle yaşayan birinin anlatmasıyla ya da kendisinin mutfakta kirli tabaklar, açık bırakılmış yiyecekler vs. görmesiyle fark edilir. Gece olanlar hatırlanmadığı için kişinin kafası karışabilir, hatta bir rüya görmüş gibi hissedebilir.
Bir doktor bunun bir rüya olmadığını doğrulayabilir. Aslında uykuda yemek yemek bazı ilaçların yan etkisi olabilir veya başka uyku bozukluklarıyla birlikte ortaya çıkabilir. Doktorlar bu durumu nokturnal uykuyla ilişkili yeme bozukluğu olarak da adlandırabilir.
Uyurken yemek yemek tehlikeli olabileceğinden bu konu ile ilgili bir uzmana danışmak önemlidir. Bu durum yanıklar, kesikler gibi yaralanmalara yol açabilir. Hatta yenmeyecek şeyler veya zehirli maddeler bile farkında olmadan tüketilebilir.
Bu rahatsızlığın nedenine yönelik tedavi seçenekleri mevcuttur. Doktor, uyku kalitesini artırmak için çeşitli yaşam tarzı değişiklikleri de önerebilir.
Uykuyla İlişkili Yeme Bozukluğunun Belirtileri Nelerdir?
Uykuda yeme ataklarının belirtileri aşağıdakileri içerir:
- Uykuda yemek yeme: Uyurken kısa sürede aşırı miktarda yemek yenir (tıkınırcasına yeme). Genellikle yüksek kalorili yiyecekler seçilir. Kişi sabah uyandığınızda iştahsız, tok hissedebilir ve kahvaltıyı atlayabilir.
- Atakları hatırlamama: Kişide uykuyla ilişkili yeme bozukluğu varsa muhtemelen yataktan kalkıp yemek yediğini hatırlamaz. Bazı insanlar ise gece olanları kısmen de olsa hatırlayabilir.
- Zararlı veya yenmeyen maddeleri yeme: Uyanıkken yenmeyecek garip yiyecek kombinasyonları tüketilebilir veya yenmemesi gereken ya da zehirli maddeler yenebilir. Örneğin kahve telvesi, çiğ et veya sigara izmariti yemek gibi örneklere rastlanmaktadır.
Uykuda Yeme Atakları Ne Zaman Olur?
Uykuda yeme atakları ara sıra olabileceği gibi her gece veya bir gecede birden fazla kez de gerçekleşebilir.
REM dışı (NREM) uyku bozukluğu olarak kabul edilen uykuyla ilişkili yeme bozukluğu, genellikle uykunun ilk birkaç saatinde, NREM evresinde ortaya çıkar. Ataklar, bir uyku döngüsünden diğerine geçerken meydana gelir.
Uykusunda Yemek Yiyen Biri Uyandırılabilir mi?
Uykuyla ilişkili yeme bozukluğu atağı sırasında birini uyandırmak zordur. Kişi kafa karışıklığı yaşıyor gibi görünebilir. Mümkünse, nazikçe ve güvenli bir şekilde yatağa geri yönlendirilmelidir.
Uykuyla İlişkili Yeme Bozukluğuna Ne Sebep Olur?
Uzmanlar, uykuda yemenin tam olarak neden kaynaklandığını bilmemekle birlikte, araştırmalar aşağıdaki faktörlerin belirtilere yol açabileceğini göstermektedir:
- Altta yatan bir tıbbi durum (ensefalit veya hepatit gibi).
- Altta yatan bir ruh sağlığı sorunu (anksiyete, depresyon, yeme bozuklukları, stres veya madde kullanım bozukluğu gibi).
- Rutindeki değişiklikler (sigara veya diyeti bırakmak gibi).
- İlaç yan etkileri (sakinleştirici-hipnotikler, benzodiazepinler veya bazı psikiyatrik ilaçlar).
Uykuyla İlişkili Yeme Bozukluğuna Neden Olabilen Uyku Bozuklukları Nelerdir?
Altta yatan aşağıdakiler gibi bir uyku bozukluğu, uykuyla ilişkili yeme bozukluğuna yol açabilir:
- Sirkadiyen ritim uyku bozuklukları
- Narkolepsi
- Periodik bacak hareket bozukluğu
- Huzursuz bacak sendromu
- Uyku apnesi
- Uyurgezerlik
Bu uyku bozuklukları ailesel geçiş gösterebilir. Kişinin kendisinde veya bir aile üyesinde uyku bozukluğu varsa uykuyla ilişkili yeme bozukluğu geliştirme riski artabilir.
Uykuyla İlişkili Yeme Bozukluğu İçin Risk Faktörleri Nelerdir?
Kadınlarda uykuda yemek yeme, erkeklere göre daha sık görülür. Belirtiler genellikle 20’li yaşlarda başlar ve hayat boyu devam edebilir.
Uykuyla İlişkili Yeme Bozukluğunun Komplikasyonları Nelerdir?
Uyurken yemek hazırlamak ve yemek şunlara yol açabilir:
- Fiziksel yaralanmalar (kesikler veya yanıklar).
- Gıda zehirlenmesi (çiğ gıda tüketmek).
- Zehirlenme (yenmemesi gereken maddeler yemek).
Ayrıca kişi yemek pişirirken kendini ve başkalarını tehlikeye atabilir. Örneğin, ocağın gazını açık bırakabilir, yanıcı bir maddeyi ocağın üzerine koyabilir veya fırını yüksek sıcaklıkta çalıştırabilir. Bunlar yangına neden olabilir.
Diğer olası komplikasyonlar:
- Kilo alımı
- Obezite
- Depresyon
- Gündüz yorgunluğu
Uykuyla İlişkili Yeme Bozukluğu Nasıl Teşhis Edilir?
Uykuyla ilişkili yeme bozukluğu teşhisi için bir doktor, fiziki muayene sırasında kişinin belirtilerini soracaktır. Doktor uykuda tüketilen şeyler muhtemelen hatırlanmayacağı için aile üyelerine, kişinin partnerine veya ev arkadaşına uyku alışkanlıklarını sorabilir. Doktor, altta yatan bir uyku bozukluğu, sağlık sorunu veya kullanılan ilaçların belirtilere neden olup olmadığını kontrol edecektir.
Uyku alışkanlıkları hakkında daha fazla bilgi edinmek için birkaç hafta boyunca uyku günlüğü tutulması istenebilir. Bu günlük, yatma ve uyanma saatlerini, uyanıldığında nasıl hissedildiğini ve gece boyunca herhangi bir uykuda yeme atağı yaşanıp yaşanmadığını kaydetmeyi içerir.
Doktor, uyku davranışlarını daha iyi anlamak için bir uyku çalışması (polisomnografi) önerebilir.
Uykuyla İlişkili Yeme Bozukluğu Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi, belirtilerin nedenine göre değişir. Doktor şunları önerebilir:
- Kullanılan ilaçları değiştirmek veya kesmek (bir sağlık uzmanı onay vermeden ilaç değişikliği yapılmamalıdır).
- Altta yatan tıbbi durumları, ruh sağlığı sorunlarını veya uyku bozukluklarını tedavi etmek (ilaçlar veya terapi yoluyla).
- Güvenlik önlemleri almak (buzdolabına, dolaplara veya fırına kilit takmak, yatak odası kapısına alarm kurmak, düşmemek için engelleri kaldırmak).
Doktor uyku kalitesini artırmak için aşağıdakileri gibi bazı yaşam tarzı değişiklikleri veya uyku hijyeni önerileri verebilir:
- Stres yönetimi ve rahatlama teknikleri (yoga, meditasyon gibi).
- Yatmadan önce kafein, ekran süresi ve aşırı alkolden kaçınmak.
- Düzenli bir uyku programı oluşturmak ve buna bağlı kalmak.
Rutini değiştirmek zor olsa da sağlıklı uyku alışkanlıkları edinmek önemlidir. Değişiklikleri adım adım uygulamayı denemek gerekir.
Uykuyla İlişkili Yeme Bozukluğu İçin Kullanılan İlaçlar Nelerdir?
Uykuyla ilişkili yeme bozukluğu tedavisinde selektif serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI’lar) kullanılabilir. SSRI’lar, beyindeki serotonin seviyesini artıran antidepresanlardır. Serotonin, ruh halini düzenleme de dahil olmak üzere birçok işlevi olan bir hormondur.
Uykuyla İlişkili Yeme Bozukluğu Önlenebilir mi?
Uykuda yemenin tüm nedenleri önlenemez ancak riski azaltmak için aşağıdakiler yapılabilir:
- Uyku için sakinleştirici kullanmaktan kaçınmak.
- Antipsikotik ilaç kullanılıyorsa uykuyla ilişkili yeme bozukluğu riski açısından doktora danışmak. Doktor gerekirse alternatif ilaçlar önerebilir.
Uykuyla İlişkili Yeme Bozukluğunun Seyri Nasıldır?
Tedaviyle birçok kişi uykuda yeme davranışını azaltabilir veya tamamen durdurabilir. Tedavi kişiye özeldir, bu nedenle doktorun önerilerine uyulmalıdır.
Tedavinin etkinliğini izlemek için yılda birkaç kez kontrole gitmek gerekebilir.
Tedavi edilmeyen uykuyla ilişkili yeme bozukluğu; yaralanmalara, gıda zehirlenmesine ve hastalıklara yol açabilir. Belirtiler zamanla kötüleşebilir.
Ne Zaman Bir Doktoru Ziyaret Etmek Gerekir?
Uykuda yeme atakları yaşadığından şüphelenenler, hemen bir doktora başvurmalıdır. Uykuyla ilişkili yeme bozukluğu hem kişinin kendisi hem de evdekilerin sağlığı için tehlikeli olabilir.
Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?
Uykuyla ilişkili yeme bozukluğundan şüphelenerek doktora gidenlerin doktorlarına aşağıdaki soruları sormaları faydalı olabilir:
- Belirtilerimin nedeni nedir?
- Hangi yaşam tarzı değişikliklerini yapmalıyım?
- Ne tür bir tedavi öneriyorsunuz?
- Tedavinin yan etkileri var mı?
Uykuda kendi kontrolü dışında hareket etmek kafa karıştırıcı ve sinir bozucu olabilir. Evdekiler, kişiyi uyandıramadıkları veya kazara yaralanmasından endişe duydukları için tedirgin olabilir. Uykuda yemek yemek bir film sahnesi gibi görünse de aslında sağlık sorunlarına yol açabilecek tehlikeli bir durumdur.
Eğer uykuyla ilişkili yeme bozukluğunuz olduğunu düşünüyorsanız, bir sağlık uzmanıyla konuşun. Doktor belirtilerinizin nedenini bulmanıza ve size özel bir tedavi planı oluşturmanıza yardımcı olacaktır.