Sitopeni Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Sitopeni Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Sitopeni, kırmızı kan hücrelerinin (anemi), beyaz kan hücrelerinin (lökopeni) ya da trombosit düzeylerinin (trombositopeni) düşük olması anlamına gelir. Sitopeni ayrıca, tüm kan hücresi düzeylerinin düşük olduğu anlamına gelen pansitopeniyi de içerir. Nedenler genetik olabilir ya da sonradan gelişebilir. Nedene bağlı olarak tedavi gerekebilir ya da gerekmeyebilir.

Sitopeni Nedir?

Sitopeni, belirli kan hücrelerinin düşük düzeyde olmasıdır. Üç tür kan hücresi vardır: kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ve trombositler.

• Kırmızı kan hücreleri (eritrositler): Vücuttaki dokulara oksijen taşır. Oksijen, hücrelere enerji sağlar.
• Beyaz kan hücreleri (lökositler): Vücudun enfeksiyonla savaşmasına yardımcı olur. Vücudu zararlı patojenlerden (bakteriler, virüsler, parazitler ve mantarlar) koruyan bağışıklık sisteminin temel oyuncularıdır.
• Trombositler (trombositler): Kanın pıhtılaşmasına neden olur, aşırı kanamayı önler.

Sitopeninin Farklı Türleri Nelerdir?

Sitopeninin türü, hangi kan hücresi sayılarının düşük olduğuna bağlıdır.

• Anemi, düşük kırmızı kan hücresi düzeylerini tanımlar. Anemi, vücudun aldığı oksijen miktarını azaltır.
• Lökopeni, düşük beyaz kan hücresi düzeylerini tanımlar. Çok az beyaz kan hücresi olması enfeksiyon riskini artırabilir. İlişkili bir durum olan nötropeni, nötrofil adı verilen beyaz kan hücrelerinin düşük düzeyde olmasıdır. Beyaz kan hücrelerinin çoğunluğunu nötrofiller oluşturur.
• Trombositopeni, düşük trombosit düzeylerini tanımlar. Düşük trombositler, kanın gerektiği gibi pıhtılaşmasını engelleyebilir.
• Pansitopeni, tüm kan hücresi türlerinin düşük düzeyde olmasını tanımlar.

Diğer sınıflamalar, sitopeniyi buna neyin neden olduğuna göre tanımlar:

• Otoimmün sitopeni, bir otoimmün hastalığın bağışıklık sisteminin sağlıklı kan hücrelerine saldırmasına neden olduğu durumda ortaya çıkar. Bu saldırı, bir ya da daha fazla kan hücresi düzeyini azaltır.
• Refrakter sitopeni, kemik iliğinin normal miktarda kan hücresi üretmediği durumda ortaya çıkar. Kemik iliği, bazı kemiklerin içindeki ve kan hücrelerini üreten süngerimsi dokudur.

Sitopeninin Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler, hangi kan hücrelerinin düşük olduğuna, düzeylerin ne kadar düşük olduğuna ve düşük kan hücresi sayılarının nedeni olan duruma bağlı olarak değişir. Bazı kişiler belirtileri fark etmez. Bunun yerine, düşük düzeyleri kan testi sonuçlarından öğrenir.

Aneminin belirtileri şunlardır:

• Güçsüzlük ya da yorgunluk.
• Nefes darlığı (dispne).
• Düzensiz ya da hızlı kalp atışı.
• Soluk, nemli cilt.
• Göğüs ağrısı.

Lökopeni/nötropeni bulguları şunlardır:

• Yorgunluk.
• Ateş ve titreme.
• Boğaz ağrısı (farenjit).
• Ağız yaraları.
• Şiddetli öksürük.
• İshal.
• Şişmiş lenf düğümleri.

Trombositopeninin belirtileri şunlardır:

• Kolay morarma.
• Ağır ya da uzun süren kanama.
• Deri altında kanamaya bağlı cilt işaretleri (peteşi).

Sitopeninin Sebepleri Nelerdir?

Sitopeninin çeşitli biçimlerinin birçok olası nedeni vardır. Genel olarak bunlar, kemik iliğindeki kan hücresi üretimiyle ilgili sorunları içerir ya da kemik iliği kan hücrelerini kan dolaşımına saldıktan sonra bu hücreleri yok eden bir durum bulunabilir.

Nedenler kalıtsal olabilir (doğuştan var olan bir durum) ya da sonradan gelişebilir (zaman içinde gelişen bir durum).

Aneminin Nedenleri Nelerdir?

Anemi olgularının çoğu, özellikle demir eksikliği olmak üzere beslenme yetersizliklerini içerir (demir eksikliği anemisi). Kemik iliği, sağlıklı kırmızı kan hücreleri yapabilmek için demir, B12 vitamini ve folat dahil olmak üzere belirli besin öğelerine gereksinim duyar. Eksiklikler düşük sayılara yol açabilir. Kan kaybı ve kırmızı kan hücrelerini yok eden durumlar da anemiye neden olabilir.

Anemi ile ilişkili durumlar şunlardır:

• Otoimmün hastalıklar.
• Kan hastalıkları ve kemik iliği hastalıkları.
• Kanser.
• Genetik durumlar.
• G6PD (Glikoz-6-Fosfat Dehidrogenaz) eksikliği.
• İlaçlar.
• Beslenme yetersizlikleri.
• Gebelik.
• Pirüvat kinaz eksikliği.
• Orak hücre hastalığı.
• Talasemi.

Lökopeni/Nötropeninin Nedenleri Nelerdir?

Kemoterapi ve radyoterapi dahil olmak üzere kanser tedavileri, düşük beyaz kan hücresi sayılarının en yaygın nedenlerinden biridir. Bu tedaviler kanser hücrelerini öldürür ancak yan etki olarak bazı sağlıklı hücreleri de (kan hücreleri gibi) öldürebilir.

Düşük beyaz kan hücresi sayılarıyla ilişkili durumlar şunlardır:

• Otoimmün hastalıklar.
• Kan ve kemik iliği hastalıkları.
• Kanser.
• Kanser tedavileri.
• Genetik durumlar.
• Enfeksiyonlar.
• İlaçlar.
• Beslenme yetersizlikleri.

Trombositopeninin Nedenleri Nelerdir?

Trombositopeni ile ilişkili durumlar şunlardır:

• Alkol kullanım bozukluğu.
• İmmün trombositopeni dahil otoimmün hastalıklar.
• Trombotik trombositopenik purpura (TTP) dahil kan ve kemik iliği hastalıkları.
• Kanser.
• Kanser tedavileri.
• Genetik durumlar.
• Enfeksiyonlar.
• Heparine bağlı trombositopeni (HIT) dahil ilaçlar.
• Beslenme yetersizlikleri.
• Gebelik.
• Toksik kimyasal maruziyeti.

Açıklanamayan Sitopeninin Nedenleri Nelerdir?

Bazen doktorlar düşük kan hücresi sayılarının nedenini belirleyemez. Bu sitopeniler iki kategoriden birine girer:

• Önemi belirsiz klonal sitopeni: Bu sitopeni türünde, birkaç kan hücresi DNA’sında aynı sonradan kazanılmış genetik mutasyonu (değişikliği) taşır. Bu durum, belirli kan hastalıkları ve kardiyovasküler hastalık geliştirme riskini artırır.
• Önemi belirsiz idiyopatik sitopeni: Kan hücreleri DNA’larında genetik mutasyon içermez.

Sitopeni Nasıl Teşhis Edilir?

Tam kan sayımı sonuçları, kırmızı kan hücreleri, beyaz kan hücreleri ya da trombosit düzeylerinin düşük olup olmadığını gösterebilir. Tam kan sayımı, kan hücreleri hakkında bilgi veren standart bir kan testidir. Kan hücresi düzeylerini bildirir ve belirli durumları düşündürebilecek hücre özellikleri hakkında bilgi sağlar.

Doktor, sitopeniye neyin neden olduğunu belirlemek için ek testler yapabilir.

Sitopeniyi Teşhis Etmek İçin Hangi Testler Yapılabilir?

Nedeni belirlemeye yönelik testler şunları içerebilir:

• Periferik kan yayması: Doktor, bir kan örneğini lam üzerine yayar ve mikroskop altında inceler. Hücrelerin görünümü olası nedenler hakkında ipuçları verebilir.
• Kemik iliği aspirasyonu ve biyopsisi: Doktor kemik iliğinden bir örnek alır ve bunu anormal hücreler açısından inceler. Bu testler, kanser ya da kan ve kemik iliği bozuklukları gibi nedenlerin teşhis edilmesine yardımcı olabilir.

Yaygın nedenleri kesinleştirmek için ek laboratuvar testleri gerekebilir.

Sitopeni Nasıl Tedavi Edilir?

Ciddi bir durumla ilişkili olmayan ya da belirtiye neden olmayan hafif sitopeni olguları herhangi bir tedavi gerektirmeyebilir.

Gerektiğinde tedavi, genellikle düşük düzeylere neden olan altta yatan durumun ele alınmasını içerir. Örneğin, düşük düzeylere beslenme yetersizliği neden oluyorsa, doktor gerekli besin öğelerinin alınabilmesi için beslenmede değişiklikler ya da takviyeler önerebilir. Düşük düzeyler bir enfeksiyondan kaynaklanıyorsa antibiyotik gerekebilir.

Daha ağır olgularda, hücre düzeylerini doğrudan artıran tedavilere gereksinim olabilir. Bunlar aşağıdakileri içerir:

• Granülosit koloni uyarıcı faktör (G-CSF): Bu ilaçlar nötrofilleri artırır. Kemoterapi alan kişilere nötropeniyi önlemek için yaygın olarak G-CSF reçete edilir.
• Kan transfüzyonu: Vücut yeterince kan hücresi üretemiyorsa donörden kan almak gerekebilir.
• Kemik iliği ya da kök hücre nakli: Nakil, kemik iliğindeki anormal ve olgunlaşmamış kan hücrelerini sağlıklı hücrelerle değiştirir. Bu hücreler zamanla kan dolaşımında dolaşan olgun kan hücrelerine dönüşür.
• Splenektomi: Bu ameliyat dalağın çıkarılmasını içerir. Dalak kan hücrelerini tutuyor ve bunları kan dolaşımından uzaklaştırıyorsa splenektomi gerekebilir.

Sitopeninin Seyri Nasıldır?

Hastalığın seyri, düşük düzeylere neyin neden olduğuna bağlıdır. Örneğin, beslenme yetersizliğinin düzeltilmesi beslenmeye bağlı anemileri geri döndürebilir. Bir enfeksiyonun tedavi edilmesi ya da yönetilmesi, neden bakteri ya da virüs ise beyaz kan hücresi düzeylerinin artmasına yardımcı olabilir.

Sitopeniye neden olan kalıtsal durumlar, kan ve kemik iliği hastalıkları ve kanserler daha yoğun tedaviler gerektirebilir. Doktor, sağlığın korunabilmesi için yeterli kan hücresinin bulunduğundan emin olmak amacıyla kan hücresi sayılarını izlemek zorunda kalabilir.

Sitopeniye neyin neden olduğuna bağlı olarak hastalığın seyri hakkında doktora danışılmalıdır.

Sitopeni Önlenebilir mi?

Otoimmün durumlar, kan ve kemik iliği bozuklukları ve kanser gibi bazı nedenler önlenebilir değildir.

Vücudun sağlıklı kırmızı kan hücreleri üretmek için gereksinim duyduğu besin öğelerinin alınmasıyla bazı sitopeni türlerinin riski azaltılabilir. Örneğin, beslenmede yeterli demir alınmasının sağlanması demir eksikliği anemisini önleyebilir.

Alkol tüketiminin sınırlandırılması, vücudun sağlıklı kan hücreleri yapabilmek için gereksinim duyduğu besin öğelerini daha etkili şekilde emmesine olanak tanır. Sağlıksız alkol kullanımı düşük kan sayımlarına katkıda bulunabilir. Bu kan anormalliklerinin birçoğu alkolden kaçınılmasıyla düzelebilir.

Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Doktora sormanın faydalı olabileceği sorular şunlardır:

• Hangi sitopeni türüne sahibim?
• Düşük düzeylere ne neden oluyor?
• Tedavi seçenekleri nelerdir?
• Olası tedavinin yan etkileri nelerdir?
• Düzeyler ne zaman normale dönmelidir?
• Tedavi ve takip ne kadar sürecek?
• Bu durum tümüyle tedavi edilebilir mi?

Sitopeni ile Anemi Aynı şey midir?

Anemi, düşük kırmızı kan hücresi (eritrosit) düzeylerini içeren bir sitopeni türüdür. Anemi ayrıca kırmızı kan hücrelerinin oksijen taşımasını sağlayan temel bir protein olan hemoglobinin de düşük olmasını içerebilir.

Sitopeni, anemi, lökopeni, nötropeni, trombositopeni ve pansitopeni dahil olmak üzere düşük kan hücresi sayılarıyla ilişkili çeşitli durumlar için kullanılan şemsiye bir terimdir. Düşük sayılara çeşitli durumlar neden olabilir ve birçok belirti ortaya çıkabilir. Bir ya da daha fazla kan hücresi türünün düşük düzeyde olmasının endişe verici olup olmadığı doktora sorulmalıdır. Nedene bağlı olarak tedavi gerekebilir ya da gerekmeyebilir. Doktor bu konuda yol gösterecektir.