SIBO Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

SIBO Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. SIBO (ince bağırsakta bakteriyel aşırı çoğalma), sağlıklı sindirimi sürdüren bağırsak mikroorganizmalarının dengesizliğidir. Çok fazla bakteri ya da yanlış türde bakterinin ince bağırsakta çoğalması, gaz ve ishal gibi rahatsız edici belirtilere yol açabilir. SIBO ayrıca besinlerin sindirilmesini ve gıdalardaki besin ögelerinin emilmesini de engelleyebilir.

SIBO Nedir?

SIBO, İngilizce “ince bağırsakta bakteriyel aşırı çoğalma” ifadesinin kısaltmasıdır. İnce bağırsakta bakterilerin yaşaması normal ve sağlıklıdır ancak çok fazla bakteri sindirimi bozabilir, özellikle de bakteriler yanlış türdeyse. Yanlış bakteriler, orada bulunması gereken yararlı bakterileri baskılayabilir ve kendilerine uygun olmayan ürünlerle beslenerek sindirim sistemini bozabilir.

İnce bağırsaktaki bakteriler karbonhidratları sindirir ve bunları gaza ve kısa zincirli yağ asitlerine dönüştürür. Daha fazla bakteri, daha fazla gaz ve diğer yan ürünler anlamına gelebilir. Daha çok bakteri bulunduğunda ve bunlar besinlerle beslendiğinde, kişi normalden daha gazlı hissettiğini fark edebilir. Bakteriler ayrıca vücudun kullanması gereken proteinleri ve B12 vitaminini, ayrıca yağların sindirilmesine yardımcı olmak için orada bulunması gereken safra tuzlarını tüketir.

Tüm bunlar, yağların kötü sindirilmesine ve özellikle kalsiyum ve yağda çözünen vitaminlerin yetersiz emilimine yol açar. Sonuç, kısa vadede çeşitli gastrointestinal belirtiler ve uzun vadede malnütrisyondur (yetersiz beslenme). Zamanla vitamin ve mineral eksiklikleri, kemiklerde ve sinir sisteminde kalıcı hasara neden olabilir.

SIBO Olduğu Nasıl Anlaşılır?

SIBO belirtileri, çeşitli diğer gastrointestinal hastalıkların belirtilerine benzeyebilir ve çoğu zaman başka bir durum SIBO’ya zemin hazırlar. Durumun şiddetine bağlı olarak aşağıdaki belirtilerin bazıları veya birçoğu görülebilir:

• Karın ağrısı.
• Karında şişkinlik (distansiyon).
• Bulantı.
• Şişkinlik.
• Hazımsızlık.
• Gaz.
• İshal.
• Kabızlık.
• İstemsiz kilo kaybı.
• Tükenmişlik.

SIBO Dışkısı Neye Benzer?

SIBO, dışkıda yağ malabsorbsiyonuna (yağ emilim bozukluğuna) neden olabilir, bu da dışkının kötü kokulu veya yağlı olmasına yol açabilir. SIBO dışkısı ayrıca yüzeyde kalabilir (yüzen dışkı). Şu tür değişiklikler de fark edilebilir:

• Yumuşak, gevşek ve sulu dışkı.
• Dışkıda mukus.
• İnce ve kalem gibi (çubuk şeklinde) dışkı.
• Sert ve topaklı dışkı.

SIBO’nun Sebepleri Nelerdir?

Vücut, bağırsak florasının dengesini kimyasal ve mekanik işlevlerden oluşan karmaşık bir ağ ile sürdürür. SIBO’nun ortaya çıkması için bu işlevlerden bir veya birkaçının düzgün çalışmaması gerekir. SIBO’nun çeşitli nedenleri vardır. Bunlar; düşük mide asidi gibi kimyasal işlevler, bazı ilaçlar ve ince bağırsak motilite (hareket) bozuklukları ve ince bağırsakta yapısal sorunlar gibi mekanik işlev bozukluklarını içerir.

Düşük Mide Asidi

Düşük mide asidi (hipoklorhidri), vücudun bakteriyel büyümeyi kontrol etme yeteneğini azaltır. Mide asidi düzeylerini azaltabilecek faktörler şunlardır:

• H. pylori enfeksiyonu.
• Antasitler ve proton pompa inhibitörleri gibi ilaçların uzun süreli kullanımı.
• Gastrik bypass ameliyatı.

Bazı İlaçlar

Bazı ilaçların aşırı kullanımı, normal flora dengesini bozabilir. Bunlara aşağıdakiler dahildir:

• Antibiyotikler.
• Narkotikler (opioid ağrı kesiciler).
• Mide asidini baskılayan ilaçlar.

İnce Bağırsak Dis­motilitesi

İnce bağırsak normalde motiliteye, yani sindirim içeriğini hareket ettirme yeteneğine sahiptir. İnce bağırsak dismotilitesi, atıkların kalın bağırsağa boşalmadan önce ince bağırsakta çok uzun süre tutulması demektir. Bu durum, ince bağırsaktaki bakterilerin çoğalmaya devam etmesine ve kalın bağırsak bakterilerinin ince bağırsağa ilerlemesine izin verir. Bazı dismotilite bozuklukları şunlardır:

• Gastroparezi.
• İnce bağırsak psödo-obstrüksiyonu.
• Hipotiroidizm.

İnce Bağırsaktaki Yapısal Problemler

İnce bağırsaktaki yapısal problemler, motiliteyi ve artık bakterilerin düzenli temizlenmesini engelleyebilir ve bakterilerin birikebileceği ekstra girintiler ve çıkıntılar yaratabilir. Gastrointestinal hastalıklar veya ameliyat komplikasyonları şu tür yapısal problemler oluşturabilir:

• İnce bağırsak divertikülozu.
• İnce bağırsak tıkanıklıkları.
• Karın içi yapışıklıklar (adhezyonlar).

SIBO İçin Risk Faktörleri Nelerdir?

Yaş ilerledikçe SIBO için daha fazla risk faktörü birikir. Bunlara daha düşük mide asidi ve motilite düzeyleri ile SIBO’yu teşvik edebilecek ilaçların daha fazla kullanımı dahildir.

Karın ameliyatı ve radyasyon maruziyeti gibi tıbbi girişimler, ince bağırsakta yapısal sorunlara yol açabileceği gibi mukozal tabakaya zarar vererek bağırsak bağışıklığını da etkileyebilir.

Bağışıklık yetmezliği hastalıkları, belirli bakterilere karşı bağırsak bağışıklığını etkileyebilir.

Bazı gastrointestinal hastalıklar bağırsak motilitesini etkileyebilir veya bağırsakta yapısal problemler oluşturabilir. Bunlar arasında aşağıdakiler yer alır:

• Diyabet.
• Lupus.
• Çölyak hastalığı.
• İnflamatuvar bağırsak hastalıkları.
• İrritabl bağırsak sendromu.
• Pankreatit.
• Kolon kanseri.
• Skleroderma.
• Kronik böbrek yetmezliği.
• Karaciğer sirozu.

Hangi Gıdalar SIBO’yu Tetikler?

Gıdalar SIBO’nun temel nedeni olmasa da bazı gıdalar ince bağırsakta yanlış bakterilerin aşırı çoğalmasını teşvik eder. Bakterilere en sevdikleri gıdaları sunmak, onların daha fazla büyümesine ve SIBO belirtilerinin artmasına neden olur.

Aynı şekilde, sorunlu bakterileri en sevdikleri gıdalardan mahrum bırakarak aşırı çoğalmayı azaltmaya yardımcı olmak da mümkündür. Bu yaklaşım, bir dizi SIBO beslenme planının ortaya çıkmasına yol açmıştır. Planlar çeşitlidir ve bireysel sonuçlar da değişkenlik gösterir. Ancak genel olarak bu planlar, karbonhidratların sınırlandırılmasını önerme eğilimindedir. Sınırlandırılması tavsiye edilenlere aşağıdakiler de dahildir:

• Şekerler ve tatlandırıcılar.
• Meyveler ve nişastalı sebzeler.
• Süt ürünleri.
• Tahıllar.

SIBO Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Gaz, şişkinlik, karın ağrısı ve karında distansiyon gibi SIBO’nun yaygın belirtileri, tek başına yeterince rahatsız edicidir. Ancak kontrol altına alınmazsa SIBO, uzun vadeli sonuçları olan daha ciddi komplikasyonlara neden olabilir. Yağ, protein ve karbonhidratların emilim bozukluğu; malnütrisyona ve vitamin eksikliklerine yol açabilir. Özellikle B12 vitamini eksikliği, sinir sistemi sorunlarına ve anemiye neden olabilir. Kalsiyum emiliminin bozulması, uzun vadede osteoporoz veya böbrek taşlarına yol açabilir.

SIBO Nasıl Teşhis Edilir?

SIBO’nun belirtileri, halihazırda var olabilecek diğer birçok gastrointestinal hastalıkla örtüşür. Bu nedenle tıbbi tanı için başvurulduğunda, SIBO doktorun ilk aklına gelen durum olmayabilir. Ancak belirtiler ve tıbbi öykü SIBO’yu düşündürüyorsa, doktor tanıyı doğrulamak için bir nefes testi önerebilir. Bu basit, invaziv olmayan SIBO testi, bağırsaktaki gaz üreten bakterilerin varlığını belirlemek için nefeste hidrojen ve/veya metan düzeylerini ölçer. Düzeyler belirli bir eşik değerin üzerindeyse, bakterilerin fazla olduğunu düşündürür.

Doktor, SIBO’nun nedenlerini ve komplikasyonlarını araştırmak için şu ek testleri de önerebilir:

• Vitamin eksiklikleri ve kandaki protein eksiklikleri için kan testleri.
• Aşırı sindirilmemiş yağlar veya safra asitleri açısından dışkı testi.
• Yapısal problemleri kontrol etmek için görüntüleme testleri.

SIBO En Hızlı Nasıl Tedavi Edilir?

SIBO çoğu zaman başka bir hastalığın komplikasyonu olarak ortaya çıkar ve çoğunlukla kendi başına ek komplikasyonlara yol açar. SIBO tedavi edilirken, doktorların şu üç alanı ele alması gerekir:

• Aşırı bakteri çoğalmasının kendisi.
• SIBO’nun komplikasyonları.
• Altta yatan neden.

Bakteriyel aşırı çoğalma için standart tıbbi tedavi, antibiyotik tedavisidir. Doktorlar daha sonra en akut komplikasyonları yönetmeye çalışır. Bu, vitamin ve mineral eksiklikleri için beslenme desteği ve takviyeleri anlamına gelebilir. Belirtileri kontrol altına almak için kısa süreli sıkı bir beslenme planı ve ardından beslenmeyi yeniden düzenlemek ve bakteriyel aşırı çoğalmayı kontrol altında tutmak için değiştirilmiş, daha uzun süreli bir beslenme planı gerekebilir.

Sonuç olarak doktor, SIBO’nun altta yatan nedenini bulup tedavi etmek isteyecektir. Bu, ek testler gerektirebilir. Doktor motilite bozukluğundan şüphelenirlerse, süreci uyarmaya ve hareketi sürdürmeye yardımcı olmak için motilite ajanları reçete edebilir. Yapısal bir problem saptanırsa, bunu düzeltmek için cerrahi de önerilebilir.

SIBO Ne Kadar Sürer?

Bu durum, ince bağırsaktaki bakteriyel aşırı çoğalmanın miktarına bağlıdır. Kişi, tedaviden birkaç hafta sonra kendini daha iyi hissetmeye başlayabilir. Ancak SIBO’nun tamamen düzelmesi için birkaç aylık tedavi gerekebilir. Doktor, kişinin durumuna bağlı olarak olası seyir hakkında daha ayrıntılı bilgi verebilir.

SIBO’nun Tekrar Etmesi Nasıl Önlenebilir?

SIBO belirtilerinin antibiyotik tedavisini tamamladıktan birkaç ay sonra tekrar ortaya çıkması yaygındır, özellikle de kişide SIBO’ya yatkınlık oluşturan altta yatan bir hastalık mevcutsa. Antibiyotikler kısa vadeli bir SIBO tedavisi sağlar ancak bu, uzun vadeli bir çözüm değildir. SIBO’nun altta yatan nedenini ele almak önemlidir. Bazen bu neden, daha aktif yönetilebilecek ayrı bir tıbbi hastalıktır. Bazen de cerrahiyle düzeltilebilecek yapısal bir problemdir. Bakteri büyümesini kontrol altında tutmak için mevcut ilaçların veya alkol kullanımının ayarlanması gerekebilir.

Altta yatan neden belirlenemiyorsa veya düzeltilemiyorsa, bakteriyel aşırı çoğalmayı düşük karbonhidratlı bir beslenme planı ve probiyotiklerle yönetmeye çalışmak mümkündür. Bu çözümlerle ilgili çalışmalar kesin değildir ancak kanıtlar işe yarayabileceklerini göstermektedir. Özellikle antibiyotik tedavisinin sonuna yaklaşırken, birkaç hafta boyunca karbonhidratlarla bakterileri aşırı beslemekten kaçınmaya çalışmak faydalı olabilir. Ayrıca, günlük probiyotik kullanarak zararlı bakterileri dengelemek için bağırsaklara yeni yararlı bakteriler kazandırmak da yardımcı olabilir.

SIBO’yu Kontrol Altına Almak İçin En İyi Beslenme Planı Nedir?

SIBO’dan kurtulmaya çalışmak için bazı doktorlar kısa süreli bir eliminasyon diyeti önermektedir. Bu, bakterileri aç bırakmak için geçici olarak tüm karbonhidratların beslenmeden çıkarılması anlamına gelir. Bunun daha ağır bir versiyonu, SIBO için elemental diyettir. Bu, önceden sindirilmiş formüllerden oluşan sıvı bir beslenme planıdır. Elemental diyet, bağırsak bakterilerine sindirecek hiçbir şey vermezken kişinin ihtiyaç duyduğu tüm beslenmeyi sağlar. Doktorlar bunu yalnızca kısa süreli, terapötik amaçlarla reçete eder.

Evde uygulanabilecek bir eliminasyon diyeti ya da idame planı olarak işe yarayabilecek çeşitli düşük karbonhidratlı beslenme planları da vardır. Bu planlar kısa süreli uygulanıp, ardından sistemin nasıl tepki verdiği gözlemlenerek farklı gıdalar yavaş yavaş geri eklenebilir. Bazı kişiler ise uzun vadede bir beslenme planına bağlı kalarak kendini daha iyi hissedebilir. Çok sayıda düşük karbonhidratlı beslenme planı vardır ve bunların birçoğu SIBO’ya yardımcı olduğunu iddia etmektedir; bunlar arasında Spesifik Karbonhidrat Diyeti ve Düşük FODMAP diyeti yer alır.

SIBO ile İrritabl Bağırsak Sendromu Nasıl Ayırt Edilebilir?

SIBO ve irritabl bağırsak sendromu birçok ortak belirtiyi paylaşır ve her ikisinin bir arada bulunması da mümkündür. Ana fark, bakteriyel aşırı çoğalmanın klinik olarak saptanıp tedavi edilebilmesidir. İrritabl bağırsak sendromu ise belirtiler klinik olarak açıklanamadığında tanı konulan fonksiyonel bir bozukluktur.

Belirtiler için tıbbi tanı arandığında, muhtemelen SIBO’nun yanı sıra laktoz intoleransı gibi benzer durumlar için de test yapılacaktır. Testler pozitif çıkarsa, bu durumlar için tedavi uygulanabilir ve belirtiler ortadan kalkması umut edilir.

Eğer belirtilerin tamamı kaybolmazsa başka bir hastalık söz konusu olabilir. Açık bir neden bulunamazsa, o zaman irritabl bağırsak sendromu tanısı konur. Bazen irritabl bağırsak sendromunun SIBO’ya katkıda bulunan bir neden olduğu saptanır.

Karında şişkinlik ve gaz, kramp ve hazımsızlık gibi gastrointestinal belirtiler olduğunda, kişi muhtemelen kendi kendine tanı koymaya çalışmış ve bunun ne kadar zor olduğunu fark etmiştir. Birçok belirti ve hastalık birbirine o kadar benzer ki, SIBO gibi yaygın nedenler bile saptanması güç olabilir. Tıbbi testler, rahatsızlığın nedenlerini ayırt etmeye yardımcı olabilir. Ayrıca beslenme planını değiştirip bu değişikliklerin belirtileri nasıl etkilediğini gözlemleyerek de çok şey öğrenmek mümkündür. Bazı kişiler için yaşam tarzı değişikliği, SIBO belirtilerini yönetmek için yeterli olabilir. Bu yeterli olmadığında antibiyotik kullanımı gerekebilir ancak SIBO’nun tekrar etmesini önlemek için takip eden haftalarda sağlıklı bir bağırsak florasını yeniden oluşturma konusunda dikkatli olunması gerekir.