Nötropeni Nedir? Belirtileri ve Nedenleri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Nötropeni Nedir? Belirtileri ve Nedenleri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Nötropeni, kandaki nötrofillerin (bir tür beyaz kan hücresi) normalden düşük düzeyde olmasıdır. Özellikle kemoterapi gibi kanser tedavileri alan kişilerde yaygındır. Nötrofiller enfeksiyonlarla savaşmaya yardımcı olur. Nötropeni varsa, kişiyi hasta edebilecek mikroplardan kaçınmak için ek önlemler almak önemlidir.

Nötropeni Nedir?

Nötropeni, kandaki nötrofillerin normalden düşük düzeyde olmasını ifade eder. Nötrofil, kemik iliğinin öncelikle ürettiği bir tür beyaz kan hücresidir. Genel olarak beyaz kan hücreleri ve özellikle nötrofiller, vücuttaki enfeksiyonlarla savaşır. Nötrofiller, virüsler ve bakteriler gibi enfeksiyonlara neden olan mikropları yok eder.

Yeterli nötrofil olmaması, vücudun mikroplarla savaşmasını ve enfeksiyonları önlemesini zorlaştırır. Ağır vakalarda, sağlıklı bir vücudun normalde tolere ettiği bakteriler bile (örneğin ağızda ve bağırsaklarda bulunan bakteriler) kişiyi hasta edebilir.

Normal Nötrofil Düzeyi Nedir?

Nötropeni, bir kan örneğindeki nötrofil sayısına bağlı olarak hafif, orta ya da ağır olarak sınıflandırılır. Birçok ölçüte göre yetişkinler için en düşük normal sınır, bir mikrolitre kanda yaklaşık 1.500 nötrofildir. (Bazı kaynaklar sınırı mikrolitre başına 1.800 olarak kabul eder.)

Nötrofil sayılarının aralığı şöyledir:

• Hafif nötropeni: 1.000 – 1.500.
• Orta nötropeni: 500 – 1.000.
• Ağır nötropeni: 500’ün altında.

Nötropeni ayrıca akut (geçici ya da kısa süreli) ya da kronik (uzun süreli), konjenital (doğumdan itibaren var olan bir durum) ya da kazanılmış (zamanla gelişen bir durum) olarak da sınıflandırılabilir.

Nötropeniden Kimler Etkilenir?

Enfeksiyonlar bazen nötropeniye neden olur ancak nötropeni çoğu zaman kemoterapi gibi kanser tedavilerinin sonucudur. Araştırmacılar, kemoterapi alan kişilerin %50’sinde nötropeni gelişeceğini tahmin etmektedir.

Benign etnik nötropeni, en sık Afrika, Orta Doğu ve Batı Hint kökenli kişilerde görülen kronik (uzun süreli) ve konjenital (doğumdan itibaren var olan) bir nötropeni biçimidir. Bu nötropeni türünde nötrofil sayıları 1.500’ün altında olsa da benign etnik nötropeni olan kişilerde enfeksiyon riski artmış değildir.

Nötropeni Vücudu Nasıl Etkiler?

Nötropeninin etkileri, nötrofil sayısına bağlı olarak değişir. Hafif nötropeni varsa, herhangi bir belirti görülmeyebilir. Nötropeni, başka bir durum için yapılan kan testi sırasında tesadüfen öğrenilebilir. Orta ve ağır nötropeni, enfeksiyon riskini artırabilir. Tedavi olmadan ağır nötropeni yaşamı tehdit edebilir.

Nötropeninin Sebepleri Nelerdir?

Nötropeni, kemik iliği yeterince nötrofil üretmediğinde, nötrofiller çok erken parçalandığında ya da nötrofiller yok edildiğinde ortaya çıkar.

Aşağıdakilerin herhangi biri nötropeniye neden olabilir.

• Genetik durumlar: Nötropeniye neden olan genetik anormallikler, ebeveynlerden biyolojik çocuklara geçebilir. Kalıtsal nötropeni türleri arasında benign etnik nötropeni, siklik (döngüsel) nötropeni ve ağır konjenital nötropeni bulunur.
• Enfeksiyonlar: Viral, bakteriyel ve parazitik enfeksiyonlar nötropeniye neden olabilir. Yaygın nedenler arasında HIV, hepatit, tüberküloz, sepsis ve Lyme hastalığı ile diğer enfeksiyonlar bulunur.
• Kanser: Lösemi ve lenfoma dahil olmak üzere kanser ve diğer kan ve/veya kemik iliği bozuklukları, vücudun yeterince sağlıklı beyaz kan hücresi üretmesini engelleyebilir ve nötropeniye neden olabilir.
• İlaçlar: Kemoterapi ve radyasyon tedavisi gibi kanser tedavileri, yan etki olarak nötrofillere ve/veya nötrofilleri yapan kemik iliğine zarar verebilir ya da onları yok edebilir. Kanserle ilgisi olmayan durumlar için kullanılan ilaçlar da düşük nötrofil düzeylerine neden olabilir.
• Beslenme eksiklikleri: Diyette B12 vitamini, folat ya da bakır gibi vitamin ve minerallerin yeterli olmaması nötropeniye neden olabilir.
• Otoimmün eksiklikler: Bazı otoimmün durumlarda vücut, sağlıklı nötrofilleri yok eden antikorlar üretir. Otoimmün durumlar arasında Crohn hastalığı, lupus ve romatoid artrit ile diğerleri bulunur.

Kronik idiyopatik nötropeni, açık bir nedeni olmayan özel bir nötropeni türüdür.

Kanser Tedavisi Neden Nötropeniye Neden Olur?

Kemoterapi gibi kanser tedavileri, kanser hücrelerini yok eder ancak yan etki olarak sağlıklı nötrofilleri ve sağlıklı beyaz kan hücrelerini yapan kemik iliğini de yok edebilir. Nötropeni, kemoterapi tedavileri sırasında yaygındır. Nötrofil düzeyleri, tedaviden sonraki ilk iki hafta içinde en düşük seviyelerine iner ve ardından yeniden yükselir.

Bu hassas dönemde enfeksiyonlardan kaçınmak için ek önlemler almak çok önemlidir.

Nötropeninin Belirtileri Nelerdir?

Nötropeni kendi başına belirtiye neden olmaz ancak nötropeni sonucunda gelişebilecek enfeksiyonlar belirti verebilir. Tekrarlayan enfeksiyonlar da nötropeni belirtisi olabilir.

Belirtiler şunları içerebilir:

• Ateş (febril nötropeni).
• Yorgunluk.
• Boğaz ağrısı (farenjit).
• Şişmiş lenf düğümleri.
• Ağızda ya da anüs çevresinde ülserler.
• Enfeksiyon bölgesinde ağrı, şişlik ve döküntü.
• İshal.
• İdrar yaparken yanma ya da diğer üriner belirtiler (aciliyet hissi, sık idrara çıkma).

Hafif nötropeni varsa, vücutta enfeksiyonlarla savaşmaya yetecek kadar nötrofil bulunabilir. Bu durumda kişi herhangi bir belirti fark etmeyebilir ya da geliştirmeyebilir.

Nötropeni Nasıl Teşhis Edilir?

En yaygın test, diferansiyelli tam kan sayımı adı verilen basit bir kan testidir. Kemoterapi alınıyorsa, doktor büyük olasılıkla nötrofil düzeylerini izlemek için bu testi düzenli olarak yapacaktır.

Nötropeniye neyin neden olduğu net değilse, doktor ek testler isteyebilir. Örneğin kemik iliğinden bir örnek alıp hücreleri mikroskop altında inceleyebilir. Bu test, doktorun nötrofillerin kemik iliğinde anormal şekilde gelişip gelişmediğini ya da üretildikten sonra yok edilip edilmediğini anlamasına yardımcı olabilir. Bu bilgi, doktorun tanı koymasına yardımcı olabilir.

Nötropeni Nasıl Tedavi Edilir?

Bazı nötropeni türleri tedavi gerektirmeyebilir. Diğer tedavi seçenekleri, düşük nötrofil düzeylerine neyin neden olduğuna bağlıdır.

Tedaviler şunları içerebilir:

• Antibiyotikler: Ateşle birlikte nötropeni varsa (febril nötropeni), antibiyotik tedavisi hayat kurtarıcı olabilir. Doktor büyük olasılıkla kişiyi hastaneye yatıracaktır. Burada enfeksiyonla savaşmak için damar yoluyla antibiyotik verilecek ve olası enfeksiyonu belirlemek için testler yapılacaktır.
• Kortikosteroidler: Otoimmün bir durum varsa, doktor kortikosteroid reçete edebilir. Bu ilaçlar, nötrofillerin yok edilmesine neden olan bağışıklık yanıtını baskılayabilir (azaltabilir).
• Granülosit koloni uyarıcı faktör (G-CSF): Doktor, kemik iliğinde beyaz kan hücresi üretimini teşvik eden ilaçlar da reçete edebilir. Kişi aynı zamanda kemoterapi alıyorsa, büyük olasılıkla G-CSF verilecektir.

Kullanılan ilaç nötropeniye neden oluyorsa, doktor ilacın bırakılmasını söyleyebilir ya da dozu ayarlayabilir.

Nötropenin Seyri Nasıldır?

Nötropeni tedavi edilebilir bir durumdur bu nedenle çoğu kişi için bu durumun seyri olumludur. Enfeksiyonların önlenmesi ve (hasta olunursa) enfeksiyonların hızlı şekilde tedavi edilmesi önemlidir.

Nötropeni Önlenebilir mi?

Doğuştan gelen nötropeni türleri önlenemez. Kişi kemoterapi alıyorsa ve doktor düşük nötrofil düzeylerinden endişe ediyorsa, bir sonraki kemoterapi kürünü erteleyebilir ya da dozu azaltabilir. Ayrıca, beyaz kan hücresi üretimini artırarak nötrofilleri yükselten G-CSF enjeksiyonları da önerilebilir.

Nötropeni Varsa Enfeksiyonlar Nasıl Önlenebilir?

Nötrofil düzeylerinin düşük olduğu biliniyorsa, enfeksiyonları önlemek için aşağıdakiler gibi önlemler alınabilir.

• Eller sabun ve suyla sık sık yıkanmalı ya da alkol bazlı el dezenfektanı kullanılmalıdır.
• Grip ve COVID-19 aşıları dahil olmak üzere tüm aşılar güncel tutulmalıdır.
• Hasta kişilerden ya da hasta biriyle karşılaşma olasılığı yüksek olan kalabalıklardan kaçınılmalıdır.
• Sıyrık, yırtık ya da kesik gibi yaralanmalardan kaçınılmalıdır (dövme ve piercing dahil) ve deri zarar görürse yaralara hemen bakım yapılmalıdır.
• Meyve ve sebzeler yıkanarak, etler diğer yiyeceklerden ayrı tutularak, yemekler temiz bir mutfakta hazırlanarak ve yiyecekler uygun sıcaklıkta pişirilerek mikropların yayılması önlenmelidir.
• Başkalarıyla çatal, kaşık, bardak, yiyecek ya da içecek paylaşılmamalıdır.
• Başkalarıyla havlu, tıraş bıçağı ya da diş fırçası paylaşılmamalıdır.
• Bahçede ya da dışarıda çalışırken eldiven giyilmelidir.
• Evcil hayvan dışkısı toplanmamalı ya da yenidoğan bezi değiştirilmemelidir (kaçınılamıyorsa eldiven kullanılmalı ve sonrasında eller yıkanmalıdır).
• Göllerden, göletlerden, nehirlerden ve jakuzilerden kaçınılmalıdır.
• Enfeksiyonları önlemeye yardımcı olmak için doktorun reçete ettiği koruyucu ilaçlar alınmalıdır.

Bu önerilerin birçoğu, hasta olmaktan kaçınmaya çalışan herkes için geçerlidir. Nötropeni varsa, enfeksiyondan kaçınmak için daha fazla dikkat gerekir. Yaşam tarzı ve sağlık durumuna göre enfeksiyonu önlemenin ek yolları konusunda daha fazla bilgi almak için bir doktora danışılmalıdır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Kişi kemoterapi alıyorsa ya da nötropeni açısından hassas hale getiren herhangi bir durumu varsa, aşağıdaki belirtiler fark edildiğinde hemen hastaneye başvurulmalı ya da ne yapılacağı konusunda hemen doktordan talimatlar alınmalıdır:

• 38 santigrat derece ya da üzerinde ateş.
• Terleme ya da titreme.
• Nefes almada güçlük.
• Burun tıkanıklığı.
• Boğaz ağrısı ya da boyun sertliği.
• Yeni başlayan ya da kötüleşen öksürük.
• İshal ve/veya kusma.
• Vajinal akıntı ya da tahriş.
• Vücudun herhangi bir yerinde ağrı, kızarıklık ya da şişlik.
• İdrarda değişiklikler (ağrı, yanma, daha sık idrara çıkma).
• Herhangi bir yeni ağrı, özellikle de karında ya da rektumda ağrı.
• Zihin bulanıklığı ya da alışılmadık şekilde farklı hissetme.
• Artan yorgunluk ya da genel olarak kötü hissetme.

Nötropeni deneyimi, düşük nötrofil sayısına neyin neden olduğuna bağlı olacaktır. Düzeyler yakın zamanda geçirilmiş bir enfeksiyon nedeniyle düşükse, vücudun iyileşmesi için zaman tanındığında büyük olasılıkla normale dönecektir. Nötropeni kronik bir durumdan ya da kemoterapi tedavisinden kaynaklanıyorsa, doktor enfeksiyon komplikasyonlarını önlemek için düzeyleri düzenli olarak izleyebilir. Enfeksiyonsuz kalındığından emin olmak için daha sık kontrol gerekip gerekmediği ve enfeksiyonları önlemeye yardımcı olacak ilaçlara gereksinim olup olmadığı doktora sorulmalıdır.