Metabolik Disfonksiyonla İlişkili Steatohepatit (MASH) Nedir? Belirtileri Nelerdir?

Metabolik Disfonksiyonla İlişkili Steatohepatit (MASH) Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit (MASH), karaciğerde aşırı miktarda yağ hücresi bulunması nedeniyle ortaya çıkar. Bu durum daha önce alkole bağlı olmayan steatohepatit (NASH) olarak adlandırılıyordu. Aşırı yağ hücreleri, karaciğer hasarının kötüleşmesine yol açabilen kronik inflamasyona neden olur. Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit sıklıkla fazla kilolu olma, kandaki yağların yüksek olması ve kan şekerinin yüksek olmasıyla ilişkilidir.

Metabolik Disfonksiyonla İlişkili Steatohepatit Nedir?

Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit, karaciğerde yağ birikiminin inflamasyona neden olmasıyla gelişen ciddi bir karaciğer hastalığıdır. Bu durum daha önce alkole bağlı olmayan steatohepatit olarak bilinmekteydi. Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit tedavi edilmezse siroz ve karaciğer kanseri gibi durumlara yol açabilir.

Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit, metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı (MASLD) adı verilen daha geniş bir karaciğer hastalıkları grubunun parçasıdır.

Obezite, tip 2 diyabet ve yüksek kolesterol gibi durumlar metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit geliştirme riskini artırır. Bu durumlara sahip kişiler, metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit belirtilerini gösterebilecek testlerin yapılıp yapılmaması gerektiğini doktorlarına sormalıdır.

Metabolik Disfonksiyonla İlişkili Steatohepatit Belirtileri Nelerdir?

Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit karaciğere ciddi şekilde zarar verene kadar herhangi bir belirti görülmeyebilir. Hastalık yıllar içinde yavaş yavaş gelişir.

Belirtiler ortaya çıktığında şunları içerebilir:

• Yorgunluk.
• Karnın sağ üst kısmında rahatsızlık veya ağrı.
• Açıklanamayan kilo kaybı.
• Kas güçsüzlüğü veya kas kaybı.
• Karında veya bacaklarda şişlik.
• Hastalık kötüleştikçe gözlerde ve ciltte sarımsı renk değişikliği (sarılık).

Erken evrede metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit sıklıkla belirgin bir belirtiye neden olmadığından, özellikle obezite, diyabet veya yüksek kolesterol gibi risk faktörleri varsa düzenli kontrollerin yapılması önemlidir.

Metabolik Disfonksiyonla İlişkili Steatohepatitin Sebepleri Nelerdir?

Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit, karaciğerde çok fazla yağ birikmesi ve bunun inflamasyona neden olması durumunda ortaya çıkar. Bu durum sıklıkla vücudun şekeri ve yağı işleme biçimindeki sorunlarla ilişkilidir.

Yaygın nedenler ve risk faktörleri şunlardır:

• Obezite veya fazla kilolu olma.
• Tip 2 diyabet.
• Yüksek kolesterol.
• Yüksek trigliserit düzeyleri.
• Yüksek tansiyon.
• İnsülin direnci.

Fazla kilolu olunmamasına rağmen yüksek kolesterol veya yüksek tansiyon gibi sorunlar varsa da metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit gelişebilir.

Metabolik Disfonksiyonla İlişkili Steatohepatitin Komplikasyonları Nelerdir?

Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit tedavi edilmezse, aşağıdakiler başta olmaz üzere ciddi ve potansiyel olarak yaşamı tehdit eden komplikasyonlara neden olabilir:

• Karaciğer fibrozu: Zamanla kötüleşen ve siroza yol açan karaciğer dokusu skarlaşmasıdır.
• Siroz: Karaciğerin çalışma şeklini etkileyen şiddetli skarlaşmadır. Bu durum sıklıkla kalıcıdır.
• Karaciğer yetmezliği: Karaciğer yetmezliği aniden ortaya çıkabilir. Bu nedenle acil tıbbi tedavi veya karaciğer nakli gerekir.
• Hepatoselüler karsinom: Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit, bu yaygın karaciğer kanseri türünün riskini artırır.
• Kalp hastalığı: Bu durum kalp krizi, inme ve kalbi etkileyen diğer hastalıkların riskini artırır.

Metabolik Disfonksiyonla İlişkili Steatohepatit Tanısı Nasıl Konulur?

Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit hemen belirtiye neden olmadığı için tanı koyma süreci birkaç aşamadan oluşur. Doktor fiziki muayene yapar. Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit gelişme riskini artıran herhangi bir sağlık sorununun olup olmadığını sorar. Kan testleri ve görüntüleme testleri yapılır. Karaciğer biyopsisi de istenebilir.

Kan Testleri

Doktor, karaciğerde hasar veya inflamasyon olup olmadığını belirlemek için kan testleri yapar. Testler şunları içerebilir:

• Tam kan sayımı.
• Temel metabolik panel.
• Lipid paneli.
• Hemoglobin A1C.

Görüntüleme Testleri

Bu testler karaciğerin iç yapısının görüntülerini sağlar. Doktor, karaciğerde metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit belirtisi olabilecek değişiklikleri araştırır. Görüntüleme testleri aşağıdakileri içerebilir:

• Bilgisayarlı tomografi (BT) taraması.
• Ultrason.
• Karaciğer elastografisinin bir türü olan Fibroscan.
• Karaciğerdeki yağ miktarını ölçen manyetik rezonans elastografisi ve proton yoğunluklu yağ fraksiyonu (MRE-PDFF).

Doktor, karaciğerden küçük bir örnek almak için karaciğer biyopsisi yapabilir. Tıbbi patolog, örneği küçük parçalara ayırır. Yağ, inflamasyon ve skarlaşma belirtilerini görmek için örneği mikroskop altında inceler. Karaciğer biyopsisi, metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit tanısı koymanın en doğru yoludur.

Doktor, belirtilere neden olabilecek diğer karaciğer hastalıklarını dışlamak için başka testler de yapabilir.

Metabolik Disfonksiyonla İlişkili Steatohepatit Nasıl Tedavi Edilir?

MASH tedavisi, metabolik sağlığın iyileştirilmesine ve karaciğerin daha fazla hasar görmesinin önlenmesine odaklanır. Tedavi planı yaşam tarzı değişikliklerini, ilaçları veya bariatrik cerrahiyi içerebilir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatiti yönetmeye yönelik yaşam tarzı değişiklikleri, sağlıklı beslenerek ve daha aktif hale gelerek kilo vermeyi içerir. Önerilen yaşam tarzı değişiklikleri şunlarıdır:

• Sağlıklı beslenmek: Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatiti yönetmek için iyi beslenme planları arasında Akdeniz diyeti veya düşük karbonhidratlı diyet bulunur.
• Aktif olmak: Haftada 150 ila 300 dakika orta yoğunlukta aerobik egzersiz yapma düzeyine kademeli olarak ulaşılmalıdır.
• Alkolden kaçınmak: Az miktarda alkol tüketmek bile karaciğer üzerinde yük oluşturur.

İlaç Tedavisi

Doktor, skarlaşma gibi metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit belirtilerini azaltan ilaçlar reçete edebilir.

Örnekler şunlardır:

• Resmetiron: Bu ilaç, metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatitin neden olabileceği karaciğer skarlaşmasını yavaşlatabilir veya geri çevirebilir. Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatite bağlı fibrozun 2. ve 3. evrelerini tedavi etmek için ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) onayına sahip tek ilaçtır.
• GLP-1 agonistleri: Bu ilaçlar karaciğerdeki inflamasyonu ve yağlanmayı azaltır. Örnekler arasında liraglutid, semaglutid ve tirzepatid bulunur.

Doktor başka ilaçlar veya takviyeler de reçete edebilir. Örneğin, diyabet tedavisinde kullanılan pioglitazon reçete edebilir. E vitamini gibi bir takviye önerebilir.

Araştırmacılar klinik çalışmalarda metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit için yeni ilaçlar üzerinde çalışmaktadır. Bir klinik çalışmaya katılmanın uygun bir seçenek olup olmadığı doktora sorulmalıdır.

Bariatrik Cerrahi

Obezite ve ileri evre karaciğer hastalığı varsa bariatrik cerrahi bir tedavi seçeneği olabilir. Tüp mide ameliyatı veya gastrik bypass ameliyatı gibi cerrahiler şunları sağlayabilir:

• Kilo vermeye yardımcı olmak.
• Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatitin neden olduğu karaciğer hasarını iyileştirmek veya hatta geri çevirmek.
• Karaciğer sirozu, karaciğer kanseri ve karaciğer nakline ihtiyaç duyma riskini önemli ölçüde azaltmak.

Metabolik Disfonksiyonla İlişkili Steatohepatit Tamamen İyileştirilebilir mi?

Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatiti her zaman tümüyle tedavi  ederek iyileştirmek mümkün değildir. Ancak erken tanı ve tedavi, hastalığın geri çevrilmesini veya kötüleşmesinin önlenmesini sağlayabilir.

Metabolik Disfonksiyonla İlişkili Steatohepatiti Olan Birinin Yaşam Beklentisi Nedir?

Yaşam beklentisi, metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatitin karaciğerde ne kadar hasara neden olduğuna bağlıdır. Erken dönemde fark edildiğinde, birçok kişi tedaviyle normal yaşam süresine sahip olur. Daha ileri evrelerde karaciğer yetmezliği, karaciğer kanseri veya erken ölüm gibi komplikasyonların riski artar ancak tedavi yine de hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilir ve yaşam kalitesini iyileştirebilir. Tedaviye mümkün olan en kısa sürede başlamak, daha iyi bir sonuç elde etme olasılığını artırır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?

Yorgunluk, karnın sağ üst kısmında ağrı veya açıklanamayan kilo kaybı gibi belirtiler varsa tıbbi yardım alınmalıdır. Bunlar karaciğerle ilgili sorunların belirtileridir. Doktor, nedenin metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit olup olmadığını veya başka karaciğer sorunlarının bulunup bulunmadığını belirlemek için testler yapacaktır. Bazı durumlar metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit geliştirme olasılığını artırır. Obezite veya tip 2 diyabet gibi durumlar varsa doktor karaciğerin durumunu kontrol etmek için testler yapabilir.

Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit tanısı kişi için bunaltıcı olabilir. Obezite, yüksek tansiyon veya yüksek kolesterol gibi bir durum varsa, kişinin içinde bulunduğu durumdan kendisinin sorumlu olup olmadığını merak etmesi mümkündür. Ancak bu durumlardan veya metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatit kişinin kendisi sorumlu değildir. Sağlık ekibi geçmişe değil, şu anda yaşananlara odaklanacak ve metabolik disfonksiyonla ilişkili steatohepatiti yönetmek için atılabilecek adımları açıklayacaktır.