Marasmus Nedir? Sebepleri ve Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Marasmus, vücudun işlevlerini yerine getirmek için ihtiyaç duyduğu karbonhidrat, protein ve yağlar dahil tüm makro besinlerde eksiklik anlamına gelen şiddetli yetersiz beslenmedir. Marasmus, cilt altındaki yağ ve kas dokusunun gözle görülür şekilde erimesine neden olarak vücuda aşırı zayıf ve bir deri bir kemik kalmış bir görünüm verir. Çocuklarda büyüme geriliğine neden olur.
Marasmus Nedir?
Marasmus, şiddetli bir malnütrisyon, özellikle de protein-enerji yetersizliği biçimidir. Genel olarak kalori eksikliğinden kaynaklanır. Marasmus, tüm makro besinlerin; karbonhidratların, yağların ve proteinin eksikliğidir. Marasmus olan kişilerde normal vücut işlevlerini sürdürmek için gerekli enerji kaynağı eksiktir. Marasmus olan kişiler gözle görülür şekilde tükenmiş, ciddi ölçüde düşük kilolu ve bir deri bir kemik kalmış görünür. Çocuklarda boyut ve gelişim açısından büyüme geriliği görülebilir. Uzun süreli marasmus açlık sebebiyle ölüme yol açar.
Marasmus ile Kwashiorkor Arasındaki Fark Nedir?
Marasmus ve kwashiorkor, şiddetli protein-enerji yetersizliğinin iki farklı biçimidir. Marasmus tüm makro besinlerin eksikliği iken kwashiorkor ağırlıklı olarak protein eksikliğidir. Kwashiorkor, karbonhidratlara (ekmek, tahıllar veya nişastalı gıdalara) erişimi olan ancak beslenmesinde protein eksikliği bulunan kişilerde ortaya çıkar. Marasmus, erimiş ve buruşmuş bir görünümle karakterizedir, kwashiorkor ise özellikle karın ve yüzde sıvı birikmesine bağlı şişlik olan ödeme neden olmasıyla bilinir.
Marasmus Kimleri Etkiler?
Marasmus, genel olarak yeterli beslenemeyen herkesi etkileyebilir ancak özellikle büyüyen vücutlarını desteklemek için daha fazla kaloriye ihtiyaç duyan çocukları, özellikle de bebekleri etkiler. Yaygın yoksulluk ve gıda kıtlığının bulunduğu ve parazitler ile bulaşıcı hastalıkların kalori kaybına katkıda bulunabildiği gelişmekte olan ülkelerde daha yaygındır. Gelişmiş ülkelerde ise bakım evlerinde ve hastanelerde bulunan veya sınırlı kaynaklarla tek başına yaşayan yaşlı kişiler daha fazla risk altındadır.
Marasmus Varsa Vücutta Neler Olur?
Vücut besinlerden enerji alamadığında kendi dokularını tüketmeye başlar, önce yağ dokusunu (vücut yağını), ardından kas dokusunu kullanır. Ayrıca enerji tasarrufu sağlamak için bazı işlevlerini durdurmaya başlar. Kalp aktivitesi yavaşlar ve bunun sonucunda düşük kalp hızı, düşük kan basıncı ve düşük vücut sıcaklığı ortaya çıkar. Bazı durumlarda bu durum kalp yetmezliğine yol açar. Bağışıklık sistemi de zayıflar, bu da yetersiz beslenen kişilerin enfeksiyonlara ve hastalıklara daha yatkın hale gelmesine ve iyileşmelerinin daha yavaş olmasına neden olur.
Kronik marasmus olan çocukların olması gerektiği şekilde büyüyüp gelişmeleri için gerekli fiziksel kaynakları bulunmaz. Boyut açısından büyüme geriliği yaşayabilir veya gelişimsel gecikmeler ya da zihinsel yetersizlikler görülebilir. Bu etkiler, tedavi gören çocuklarda bile kalıcı olabilir. Sindirim sisteminin bazı bölümleri de kullanılmamaya bağlı olarak körelmeye başlar. Bu, kişinin yiyecek tüketebilecek duruma gelmesinden sonra bile besinleri yiyeceklerden etkili bir şekilde ememeyebileceği anlamına gelir. İronik olarak marasmus, yiyeceklerden kaçınmaya yol açabilir.
Marasmusun Temel Nedenleri Nelerdir?
Tüm yaş gruplarını etkileyen temel nedenler şunlardır:
- Yoksulluk ve gıda kıtlığı.
- AIDS gibi vücutta aşırı kilo ve doku kaybına neden olan hastalıklar.
- Kronik ishale neden olan enfeksiyonlar.
- Anoreksiya.
Çocukları etkileyen ek nedenler şunlardır:
- Yetersiz emzirme veya bebeklerin erken sütten kesilmesi.
- Çocuk istismarı/ihmali.
Yetişkinleri etkileyen ek nedenler şunlardır:
- Demans.
- Yaşlı istismarı/ihmali.
Marasmusun Belirtileri Nelerdir?
Merasmusun belirtileri şunlardır:
- Yağ ve kas dokusunda gözle görülür kayıp.
- Belirgin iskelet görünümü.
- Başın vücuda göre büyük görünmesi.
- Yüzün yaşlı ve buruşmuş görünmesi.
- Kuru, gevşek cilt (cilt atrofisi).
- Kuru, kırılgan saç veya saç dökülmesi.
- Bebeklerde çökmüş bıngıldaklar.
- Letarji, ilgisizlik ve güçsüzlük.
- %40'tan fazla kilo kaybı.
- 16'nın altında vücut kitle indeksi (BMI).
Marasmusun Belirti ve Komplikasyonları Nelerdir?
Merasmus aşağıdaki belirti ve komplikasyonlara neden olabilir:
- Dehidrasyon.
- Elektrolit dengesizlikleri.
- Düşük kan basıncı.
- Yavaş kalp hızı.
- Düşük vücut sıcaklığı.
- Gastrointestinal malabsorpsiyon.
- Büyüme geriliği.
- Gelişimsel gecikmeler.
- Anemi.
- Osteomalazi veya raşitizm.
Marasmus Nasıl Teşhis Edilir?
Doktorlar işe kişinin vücudunu fiziksel olarak muayene ederek başlar. Marasmusun bazı belirgin fiziksel özellikleri vardır. Bunların başında yağ ve kas dokusunun gözle görülür şekilde erimesi gelir. Marasmus olan kişiler aşırı zayıf ve bir deri bir kemik kalmış görünür. Cilt altındaki yağ ve kas dokusunun kaybı, cildin kıvrımlar halinde gevşek bir şekilde sarkmasına neden olabilir. Doktorlar, görünümün yanı sıra kişinin vücut boyunu veya uzunluğunu ve üst kol çevresini ölçer.
Doktor, yaşa bağlı olarak bir çocuğun veya yetişkinin ağırlık-boy oranını tıbbi standartlarla karşılaştırmak için birkaç farklı çizelge kullanır. Marasmus farklı çizelgelerde farklı şekilde tanımlanır ancak her zaman ortalamanın önemli ölçüde altındadır. Daha fazla kişinin aşina olduğu bir çizelge kullanılırsa, marasmus BMI’de (vücut kitle indeksi) 16'nın altında bir değerle gösterilir. Puanlamanın amacı çoğunlukla tanıyı doğrulamak ve ne kadar şiddetli olduğunu belirlemektir.
Marasmus Tanısında Hangi Testler Kullanılır?
Tanı temel olarak vücut ölçümlerine dayanır ve bu ölçümler çocuklar ve yetişkinler için farklı puanlama sistemlerine göre değerlendirilir. Üst kol çevresi ve boy-kilo oranları, doktorların yetersiz beslenmenin şiddetini belirlemesine yardımcı olur. Boy-yaş oranları, çocuklardaki büyüme gecikmelerinin belirlenmesine yardımcı olur. Doktorlar genellikle fiziksel belirtilere dayanarak yetersiz beslenmenin türünü (marasmus) tanır.
Bir sonraki adım, marasmusun ikincil etkilerini belirlemek için kan testi yapmaktır. Bu etkiler arasında belirli vitamin, mineral, enzim ve elektrolit eksiklikleri bulunur. Bu, çocuğun veya yetişkinin yeniden beslenme için ihtiyaç duyduğu besinleri belirlemeye yardımcı olur. Tam kan sayımı ayrıca marasmusa katkıda bulunmuş veya marasmusun sonucunda ortaya çıkmış olabilecek enfeksiyonları veya hastalıkları ortaya çıkarmaya yardımcı olabilir. Parazitleri belirlemek için dışkı örneği incelenebilir. Enfeksiyonların ayrıca tedavi edilmesi gerekir.
Marasmus Nasıl Tedavi Edilir?
Marasmus tedavisi gören kişilerde, yetersiz beslenmiş vücudun çok hızlı bir şekilde normal işlevlerine dönmeye çalışması sonucunda ortaya çıkabilen yaşamı tehdit eden bir komplikasyon olan yeniden beslenme sendromu riski bulunur. Bu nedenle rehabilitasyon aşamalar halinde gerçekleştirilir. İdeal olarak marasmus olan kişiler, yakın tıbbi gözetim altında hastane ortamında tedavi edilmelidir. Yeniden beslenme sendromunu öngörme ve tanıma konusunda eğitimli doktorlar, eksik elektrolitleri ve mikro besinleri takviye ederek bu sendromun önlenmesine veya düzeltilmesine yardımcı olabilir.
1. Aşama: Rehidrasyon ve Stabilizasyon
Tedavinin ilk aşaması, vücudu yeniden beslenmeye hazırlamak amacıyla dehidrasyonun, elektrolit dengesizliklerinin ve mikro besin eksikliklerinin tedavisine odaklanır. Çoğu durumda bunların tümü, ağızdan veya nazogastrik tüp aracılığıyla verilen Beslenme Yetersizliği için Rehidratasyon Solüsyonu (ReSoMal) adlı tek bir formülle tedavi edilebilir. Hipotermiyi önlemek için kişinin sıcak tutulması ve sınırlı enerji kaynaklarını tüketen enfeksiyonların tedavi edilmesi de önemlidir. Kişiye bağlı olarak, hastanın yeniden beslenmeye başlayabilecek kadar stabil kabul edilmesi birkaç saatten birkaç güne kadar sürebilir.
2. Aşama: Beslenme Rehabilitasyonu
Yeniden beslenme, karbonhidratları, proteinleri ve yağları dikkatli bir şekilde dengeleyen sıvı formüllerle yavaşça başlar. Hastanede yatan kişiler için doktorlar, kademeli ancak sürekli beslenmeye olanak sağladığı için tüple beslenmeyi tercih eder. Kaloriler, kişinin yaşı için önerilen normal değerlerin yaklaşık %70'i düzeyinde verilmeye başlanır. Sonunda, büyüme geriliği olan çocukların büyüme gereksinimlerini karşılamak için önerilen değerlerin %140'ına kadar çıkarılabilir. Bu aşama iki ila altı hafta sürebilir. Bu süre boyunca hastalar katı gıdalarla daha normal ağızdan beslenmeye kademeli olarak geçer.
3. Aşama: Takip ve Önleme
Marasmus tekrarlayabileceğinden, eksiksiz bir tedavi protokolü, hastanın taburcu edilmesinden önce hasta ve/veya bakım veren kişi için eğitim ve taburculuk sonrası desteği içerir. Gelişmekte olan ülkelerde bu; emzirme desteği, güvenli içme suyu ve gıda hazırlama yönergeleri, aşılar ve yaygın hastalıkları önlemeye yönelik eğitimi içerebilir. Gelişmiş ülkelerde bakım veren kişilerin, ilgilendikleri kişilerde yetersiz beslenme belirtilerini nasıl tanıyacakları konusunda rehberliğe ihtiyaçları olabilir. Malnütrisyon Evrensel Tarama Aracı (MUST), risk altındaki kişilerin belirlenmesine yardımcı olabilir.
Marasmustan İyileşilebilir mi?
Marasmus tedavisinde geçirilen ortalama süre 42 gündür. Tedaviden sonra, sağlıklarını korumak için ihtiyaç duydukları kaynakların bulunduğu ve kendilerine özen gösterilen bir ortama dönen kişiler genellikle tamamen iyileşebilir. Birçok çocuk büyüme ve gelişim açısından yaşadığı eksiklikleri telafi ediyor gibi görünür ancak bu uzun vadeli sonuçlar hala araştırılmaktadır. Vitamin ve mineral takviyelerine devam edilmesi yardımcı olabilir.
Marasmus Nasıl Önlenebilir?
Kişi kendi toplumunda, özellikle hastanelerde ve bakım evlerinde yaşayanlar olmak üzere, kendi ihtiyaçlarını dile getiremeyebilecek çocukların ve yaşlıların ihtiyaçlarının savunulmasına yardımcı olarak marasmusun önlenmesine katkıda bulunulabilir.
Küresel toplum açısından marasmusun önlenmesi şunları gerektirir:
- Yoksullukla mücadele etmek.
- Gıdaya erişimin sınırlı olduğu bölgeleri ortadan kaldırmak.
- Beslenme eğitimini iyileştirmek.
- Yaygın bulaşıcı hastalıkları kontrol altına almak.
- Gelişmekte olan ülkelerde sanitasyonu (temizlik önlemleri) iyileştirmek.
- Gelişmiş ülkelerde yaşlı bakımını iyileştirmek.
Marasmus, genel olarak kalori eksikliğinden kaynaklanır. Gıdadan yoksun kalmak marasmusu ortaya çıkarmak için yeterlidir ancak etkileri bundan çok daha karmaşıktır. Bunun nedeni, marasmusun basitçe açlık olmaması; vücudun açlıktan kurtulmaya çalışırken hayatta kalmak için yaptığı bir dizi ilerleyici uyum değişikliği olmasıdır. Genel sağlığı yeniden sağlamak için bu uyum değişikliklerini tersine çevirmek zaman ve özen gerektirir. Ancak gerekli kaynaklar sağlandığında kişiler mucizevi iyileşmeler gösterebilir.