Malabsorpsiyon Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Malabsorpsiyon Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Malabsorpsiyon (emilim bozukluğu) sendromu, vücudun gıdalardan gelen besin öğelerini etkili bir şekilde emmesini engelleyen bir sindirim bozukluğudur. Pek çok nedeni vardır ancak çoğu, emilimin büyük kısmının gerçekleştiği ince bağırsağın mukozal tabakasının hasar görmesiyle ilgilidir.

Malabsorpsiyon Nedir?

Malabsorpsiyon, gıdalardan besin öğesi emme yeteneğini etkileyen geniş bir bozukluk yelpazesini kapsayan bir üst terimdir. Malabsorpsiyon, hazımsızlığa ve hatta yetersiz beslenmeye yol açabilir. Bu, yeterince besin tüketilmemesinden değil bunların emilememesinden kaynaklanır.

Sindirim, üç aşamalı bir süreç olarak düşünülebilir. İlk aşama, gıdanın sindirilebilir parçalara ayrılmasıdır. İkinci aşama, gıdaların içindeki tüm besin öğelerinin emilmesidir. Üçüncü aşama ise tüm yararlı maddeler emildikten sonra geriye kalan atıkların vücuttan uzaklaştırılmasıdır.

Kişide sindirim güçlüğü varsa, sorun bu üç aşamanın herhangi birinde (veya birkaçında) olabilir. Malabsorpsiyon bozuklukları ikinci aşamayı kapsar. Enzim eksikliklerine bağlı spesifik besin intoleranslarını olduğu kadar sindirim sistemini etkileyen çeşitli gastrointestinal hastalıkları da içerir.

Malabsorpsiyon Varsa Vücutta Neler Olur?

Kişide tüm besin öğelerinin emilimini etkileyen genel bir malabsorpsiyon olabileceği gibi, belirli besin türlerini emmede özel güçlükler de olabilir. Emilime uğramayan her şey dışkı ile sindirilmeden atılır. Malabsorpsiyon sendromu olan kişilerde genellikle ishal yan etki olarak ortaya çıkar ve bu da malabsorpsiyonu daha da kötüleştirebilir. İshal olduğunda gıdalar bağırsaklardan çok hızlı geçtiği için besin öğelerinin emilmesi için yeterli zaman kalmaz.

Kısa vadede malabsorpsiyon, belirli gıdaların sindirilememesine bağlı gastrointestinal rahatsızlıklara neden olur. Zamanla, vücut emilemeyen besin öğelerinin eksikliğine dair belirtiler göstermeye başlar. Protein, yağ veya karbonhidrat gibi herhangi bir makro besin öğesinin eksikliği, kas erimesi ve bağışıklıkta azalma gibi yetersiz beslenme belirtilerine yol açar. Vitaminler ve mineraller gibi mikro besin öğelerinin eksiklikleri ise gözleri, kemikleri, deriyi ve saçları etkileyebilir.

Malabsorpsiyon Bozukluklarının Farklı Tipleri Nelerdir?

Çölyak hastalığı ve inflamatuvar bağırsak hastalığı gibi bazı gastrointestinal hastalıklar, her tür besin öğesinin genel malabsorpsiyonuna neden olabilir. Diğer durumlarda, kişi belirli bir besin türünü emmede özel güçlükler yaşayabilir. Bu tiplerden bazıları şunlardır:

Karbonhidrat Malabsorpsiyonu

Bazı kişiler bir veya birkaç karbonhidrata (şekere) karşı hassastır. Bu durumu çoğunlukla gaz ağrısı ve karında şişkinlik olarak deneyimleyebilirler. İnce bağırsakta tam olarak emilmeyen karbonhidratlar, kolondaki bakteriler tarafından fermente edilir. Bakteriler bunları gazlara ve kısa zincirli yağ asitlerine parçalar. Gazlar bağırsak gazına neden olurken, kısa zincirli yağ asitleri yağlı dışkıya yol açar.

Yağ Malabsorpsiyonu

Bu, birçok nedeni olduğu için muhtemelen en sık görülen malabsorpsiyon türüdür. İnce bağırsakta emilmeyen yağlar kolona geçerek yağlı dışkıya (steatore) neden olur. Yağlı dışkı yağlı, sulu ve özellikle kötü kokuludur. Açık renkli olabilir ve suda yüzebilir. Yağ malabsorpsiyonu ayrıca yağda çözünen vitaminlerin (A, D, E ve K) malabsorpsiyonuna da yol açar.

Safra Asidi Malabsorpsiyonu

Bazı durumlarda yağ malabsorpsiyonu, safra kesesi, safra kanalları veya karaciğer hastalıklarına bağlı safra eksikliğinden kaynaklanır. Ancak bazen başka bir problem nedeniyle ince bağırsakta artmış safra asitleri kalır ve bunlar kolona geçer. Bu yan etki safra asidi malabsorpsiyonu olarak adlandırılır. Artık safra tuzları, kolonun su salgılamasını tetikleyerek kronik ishale neden olur.

Protein Malabsorpsiyonu

Protein malabsorpsiyonu, genellikle belirli bir intolerans olmadıkça tek başına ortaya çıkmaz. Buna süt proteini intoleransları ve gluten intoleransı örnek verilebilir.

Malabsorpsiyon Sendromunun Belirtileri Nelerdir?

Malabsorpsiyon sendromu başlangıçta şu belirtilerle hazımsızlık gibi görünecektir:

• Karın ağrısı.
• Karında distansiyon.
• Şişkinlik (gaz hissi).
• Gaz.
• Bulantı ve kusma.
• İshal.
• Steatore (yağlı dışkı).

Zamanla, yetersiz beslenme belirtileri ortaya çıkacaktır.

Makro besin yetersiz beslenmesi şu şekilde görünebilir:

• İstemsiz kilo kaybı.
• Kas erimesi.
• Sık enfeksiyonlar.
• Kolay morarma.
• Kuru deri ve deri lezyonları.
• Kuru saç ve saç dökülmesi.
• Dehidrasyon.
• Ödem (sıvı birikimi ile şişlik).
• Anemi (zayıflık, baş dönmesi).
• Huzursuzluk, ilgisizlik ve yorgunluk.
• Kadınlarda amenore (adet görmeme).
• Çocuklarda büyüme geriliği.

Mikro besin yetersiz beslenmesi ise şu şekilde ortaya çıkabilir:

• Gece körlüğü (A vitamini eksikliği).
• Zayıf kemikler ve kemik ağrısı (D vitamini eksikliği).
• Diş eti kanaması ve burun kanaması (K vitamini eksikliği).
• Ağrılı, kızarmış dil (B12 vitamini eksikliği).
• Solukluk, zayıflık ve baş dönmesi (vitamin eksikliğine bağlı anemi).

Malabsorpsiyon Sendromunun Temel Nedenleri Nelerdir?

Kişide mide gribi sırasında geçici malabsorpsiyon olabilir ancak uzun süre devam eden malabsorpsiyon bozuklukları genellikle uzun süredir var olan altta yatan bir durumdan kaynaklanır. Malabsorpsiyonun pek çok nedeni vardır ancak bunlar birkaç genel kategoriye ayrılır.

İnce Bağırsak Mukozasında Hasar

Besin öğelerinin emiliminin büyük kısmı ince bağırsakta gerçekleşir (küçük bir kısmı kalın bağırsakta olur). İnce bağırsak duvarlarının mukozal tabakası hem sindirim enzimlerinin salgılanmasında hem de sıvılaşmış gıdanın kan dolaşımına emilmesinde rol oynar. Ancak inflamasyon (enterit) ve yaralanma, bu mukozal tabakaya zarar verebilir. Hasar geçici (akut) veya uzun süreli (kronik) olabilir. Bazı nedenler şunlardır:

• Whipple hastalığı ve tropikal sprue gibi enfeksiyöz hastalıklar.
• Ülseratif kolit ve Crohn hastalığı gibi inflamatuvar bağırsak hastalıkları.
• Çölyak hastalığı gibi otoimmün hastalıklar.
• Bazı ilaçların aşırı kullanımı.
• Alkol kullanım bozukluğu.
• Radyoterapi ve kemoterapi.
• Kısa bağırsak sendromu.
• İnce bağırsakta bakteriyel aşırı çoğalma (SIBO).
• Zollinger–Ellison sendromunda olduğu gibi mide asidi aşırı üretimi.

Pankreas, Safra Kesesi ve Karaciğer Hastalıkları

Pankreas, karaciğer ve safra kesesi, gıdaların parçalanması için ince bağırsakla birlikte çalışır. Pankreas önemli sindirim enzimleri üretirken, karaciğer ve safra kesesi yağların sindirimi için önemli olan safrayı üretir ve depolar. Bu organlar, gıda bulunduğunda içeriklerini ince bağırsağa iletir. Ancak bir hastalık bu organların görevlerini yapmasını engellerse, ince bağırsak gıdaları emilecek kadar parçalayamaz.

Örnekler şunlardır:

• Pankreas yetmezliği.
• Kistik fibrozis.
• Safra kanalı tıkanıklıkları.
• Safra kesesi hastalıkları.
• Karaciğer hastalığı.

Lenfatik Sistem Hastalıkları

İnce bağırsak, yağları lenf damarları aracılığıyla kan dolaşımına emer. Bu damarları tıkayan lenfatik sistem hastalıkları, yağ emilimini bozabilir. İnce bağırsak lenfanjiektazisi ve lenfoma buna iki örnektir.

Besin İntoleransları

Belirli karbonhidrat veya proteinlerin malabsorpsiyonu, gastrointestinal hastalıkların bir yan etkisi olarak ortaya çıkabilir (fruktoz malabsorpsiyonu buna yaygın bir örnektir). Ancak bazen kişiler, belirli besin öğelerini parçalamak için gerekli enzimlerden yoksun doğar (laktoz intoleransı bunun en yaygın örneğidir.)

Malabsorpsiyon Nasıl Teşhis Edilir?

Pek çok gastrointestinal hastalıkta olduğu gibi malabsorpsiyonun tanısı da bir süreç olabilir. Doktor, önce kişiyi muayene eder ve sağlık öyküsünü ve belirtileri değerlendirir. Kişide kronik gastrointestinal hastalık veya cerrahi öyküsü varsa, bu malabsorpsiyondan şüphelenilmesine neden olabilir.

Yağlı dışkı ve kronik ishal gibi bazı belirtiler veya belirgin anemi ve kas erimesi, malabsorpsiyon ve yetersiz beslenme için oldukça düşündürücüdür. Diğer vakalar daha sinsi olabilir. Doktor, sıkıntının nedenlerini daraltmak için uygun testlerle devam edecektir.

Malabsorpsiyonu Teşhis Etmek İçin Hangi Testler Kullanılır?

• Nefes testleri: Hidrojen nefes testi, laktoz intoleransı gibi spesifik karbonhidrat intoleranslarını ve genel ince bağırsakta bakteriyel aşırı çoğalmayı teşhis etmeye yardımcı olabilir.
• Dışkı testleri: Bir dışkı testi, yağ malabsorpsiyonunu teşhis etmek için dışkıdaki yağ içeriğini ölçebilir. Ayrıca paraziter enfeksiyonları ortaya çıkarabilir ve azalmış pankreas fonksiyonuna dair bulgular gösterebilir.
• Kan testleri: Bu testler, malabsorpsiyon sonucu ortaya çıkabilecek spesifik besin eksikliklerini ve çölyak hastalığı gibi belirli durumlara ait belirteçleri gösterebilir.
• Ter testi: Bu, kistik fibrozis için spesifik bir testtir.
• Görüntüleme testleri: Doktor, hastalık belirtilerini görmek için sindirim organlarına bakmak isteyebilir. Gastrointestinal (GI) röntgen incelemesi, endoskopik ultrason veya video kapsül endoskopisi yapılabilir.
• İnce bağırsak biyopsisi: Doktor, laboratuvarda incelemek üzere ince bağırsaktan doku örneği almak isteyebilir. Biyopsi, mukozadaki hasarın kanıtını göstermeye yardımcı olabilir. Örnek, endoskopik bir inceleme sırasında alınabilir.

Malabsorpsiyon Sendromu Nasıl Tedavi Edilir?

Malabsorpsiyon sendromunun birçok altta yatan nedeni ve çok geniş bir etkiler yelpazesi olabilir. Tedavi, bu faktörlere göre şekillenir.

Malabsorpsiyonun etkilerini tedavi etmek için ağızdan mama, tüple veya damar yoluyla ek beslenmeye ihtiyaç duyulabilir. Gıda intoleransını veya genel pankreas yetmezliğini tedavi etmek için belirli sindirim enzimlerinin yerine konması gerekebilir. Safra asidi malabsorpsiyonu varsa, ishali önlemeye yardımcı olması için safra asidi sekestranlarına (bir besin katkı maddesi türü) ihtiyaç duyulabilir.

Malabsorpsiyonun altta yatan nedenini tedavi etmek daha karmaşık olabilir. Eğer yalnızca bir besin intoleransına bağlıysa, kişinin sadece diyetini ayarlaması gerekebilir. Basit enfeksiyonlar antibiyotiklerle tedavi edilebilir. Ancak kronik hastalıklar daha özel tedaviler gerektirir. Bazen doğrudan bir tedavi mümkün değildir ancak yaşam tarzı düzenlemeleri belirtilerin hafiflemesine yardımcı olabilir.

Malabsorpsiyon Düzelebilir mi?

Bu, nedenin etkili bir şekilde teşhis ve tedavi edilmesine bağlıdır. Bazı nedenler diğerlerinden daha kolay tedavi edilebilir. Tanı konulduğunda doktor, beklenen seyre dair ayrıntıları açıklayacaktır. Pek çok durumda kişi için yaşam tarzı değişiklikleri malabsorpsiyonu ve onun belirtilerini yönetmeye yardımcı olabilir.

Çoğu kişi zaman zaman hazımsızlık, şişkinlik, gaz veya ishal yaşar. Yenen bir şey kişiye dokunursa geçici belirtiler görülebilir ancak bunlar genellikle kendiliğinden geçer. Bu tür hazımsızlık genellikle ciddi bir endişe nedeni değildir. Ancak belirtiler kronikleşirse daha büyük bir sorun olabilir. Özellikle kalıcı ishal, her zaman ciddiye alınmalıdır.

Malabsorpsiyon, yetersiz beslenmenin gizli bir nedeni olabilir. Yetersiz beslenme yavaş yavaş geliştiği için, kişi yeterli besleniyor olsa bile durum ilerleyene kadar fark edilmeyebilir. Bu durum, büyüme ve gelişmelerini desteklemek için daha yüksek besin ihtiyacı olan ve belirtilerini nasıl ifade edeceğini bilemeyebilecek çocuklar için özellikle tehlikelidir. Çocukta tekrarlayan gastrointestinal rahatsızlık belirtileri, özellikle sulu dışkı varsa, malabsorpsiyonu ekarte etmek için mutlaka doktora başvurulmalıdır.