Makrositoz Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Makrositoz, normalden daha büyük kırmızı kan hücrelerini tanımlar. Kan testinde MCV değeri 100 femtolitreden (fL) yüksekse kişide makrositoz vardır. Makrositoz, vitamin eksiklikleriyle ilişkili bir durum olan makrositik aneminin bir belirtisi olabilir. Çoğu zaman makrositoz ciddi bir durumun işareti değildir.
Makrositoz Nedir?
Makrositoz, anormal derecede büyük kırmızı kan hücrelerini tanımlayan bir sözcüktür. Bir hastalık veya tanı değildir. Kişi, tam kan sayımı sonuçlarını aldığında kırmızı kan hücrelerinin büyümüş olduğunu öğrenebilir. Tam kan sayımı, doktorların kan hücrelerini inceleyerek sağlık durumunu izlemek için kullandığı rutin bir kan testidir.
Bir tam kan sayımı, kırmızı kan hücrelerinin ortalama boyutunu gösteren ortalama korpüsküler hacim (MCV) adlı bir değer içerir. Kişi yetişkinse ve MCV değeri normal kabul edilenden (100 femtolitre) yüksekse makrositoz vardır.
Makrositoz genellikle ciddi bir durumun işareti değildir. Ancak bazen büyümüş kırmızı kan hücreleri, görevlerini yapmak, yani vücut boyunca oksijen taşımak için ihtiyaç duydukları temel besin öğelerinden yoksun olabilir. Bu durum makrositik anemide görülür. Makrositik anemi tedavi edilmezse ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir.
Makrositoz Ne Kadar Yaygındır?
Yaklaşık olarak insanların %2 ila %4’ünde makrositoz vardır. Makrositozu olan kişilerin yarısından fazlasında (%60) aynı zamanda anemi de görülür.
Anemi olmadan görülen makrositoz, bebeklerde ve yaşlı yetişkinlerde daha yaygındır.
Makrositozun Belirtileri Nelerdir?
Çoğu zaman makrositozun tek işareti tam kan sayımındaki yüksek MCV değeridir. Bu da kırmızı kan hücrelerinin büyümüş olduğu anlamına gelir. Belirtiler, kırmızı kan hücrelerinin büyük olmasına neyin neden olduğuyla ilişkilidir.
Örneğin makrositik anemide kişi, halsizlik veya soluk cilt gibi yaygın anemi belirtilerine sahip olabilir. Neden beslenme eksikliği ise ishal ya da bellek veya denge sorunları gibi belirtiler görülebilir.
Belirtiler, nedenler kadar çeşitlidir.
Makrositozun Nedenleri Nelerdir?
Kemik iliğinde (kan hücrelerinin üretildiği yer) kırmızı kan hücresi üretimiyle ilgili sorunlar ve kırmızı kan hücrelerinin yapısal sorunları makrositoza yol açabilir. MCV’nin yüksek olmasının bir nedeni, kanda çok sayıda olgunlaşmamış kırmızı kan hücresi (retikülosit) bulunması olabilir. Retikülositler, tam olgun kırmızı kan hücrelerinden daha büyüktür.
Makrositozun nedenleri şunlardır:
- Beslenme eksiklikleri: Vücudun sağlıklı kırmızı kan hücreleri üretmesi için B12 vitamini ve folat (B9 vitamini) gibi besin öğelerine ihtiyacı vardır. Bu besin öğeleri yeterince alınmıyorsa veya bir durum vücudun bunları emmesini engelliyorsa kırmızı kan hücreleri normal gelişmeyebilir. B12 vitamini ve folat eksiklikleri makrositik anemiye neden olur.
- İlaçlar: Birden fazla ilaç makrositoza yol açabilir. En yaygın gruplar; orak hücre hastalığında kullanılan bir ilaç, kanser tedavisinde kullanılan çeşitli kemoterapi ilaçları ve HIV tedavisinde kullanılan antiretroviral tedavidir (ART).
- Alkol kullanım bozukluğu: Aşırı alkol kullanımı, vücudun sağlıklı kırmızı kan hücreleri yapmak için gereken besin öğelerini emmesini engelleyebilir.
- Karaciğer hastalığı: Makrositoz karaciğer hastalığının bir işareti olabilir. Çoğu zaman (ancak her zaman değil) karaciğer hastalığı aşırı alkol tüketimiyle ilişkilidir.
- Hemolitik anemi: Hemolitik anemide altta yatan bir durum, kırmızı kan hücrelerinin çok erken ölmesine neden olur. Bu olduğunda vücut bunu telafi etmek için retikülositleri kana salabilir. Bu olgunlaşmamış kırmızı kan hücreleri, olgun hücreler gibi oksijeni etkili biçimde taşıyacak kadar gelişmiş değildir.
- Şiddetli kan kaybı: Kişi büyük miktarda kan kaybederse vücut, kaybedilen kan hücrelerini telafi etmek için retikülositleri kana salabilir. Hemolitik anemide olduğu gibi vücut, telafi amacıyla olgunlaşmamış kan hücrelerini erken dönemde dolaşıma verebilir.
- Miyelodisplastik sendrom: Bu kanser türü, kemik iliğinin sağlıklı kırmızı kan hücreleri üretmesini engeller.
- Hipotiroidi: Bu durumu olan kişilerde, anemi olsun ya da olmasın, makrositoz görülebilir.
Bazen makrositozun belirgin bir nedeni yoktur. Bu durum özellikle makrositoz olup anemi olmayan kişilerde görülür.
Makrositoz Nasıl Anlaşılır?
Makrositoz, büyümüş kırmızı kan hücrelerini tanımlayan bir ifadedir, resmî bir tanı değildir. Tam kan sayımındaki MCV sonucu 100 fL’den büyükse kırmızı kan hücreleri normalden daha büyüktür.
Bazen doktorlar, makrositozun ne kadar şiddetli olduğuna bakarak olası nedenleri belirleyebilir. Örneğin çok yüksek bir MCV (110 ile 115 fL arası) sıklıkla megaloblastik anemi adı verilen ağır bir makrositik anemi türünü işaret eder.
Makrositozun Nedenini Belirlemek İçin Hangi Testler Yapılır?
Doktor, büyümüş kırmızı kan hücreleri konusunda endişe duyuyorsa nedeni belirlemek için sorular sorabilir. Tıbbi öykü (kullanılan reçeteli ilaçlar), beslenme düzeni ve alkol tüketimi hakkında sorular sorabilir.
Ayrıca aşağıdakiler başta olmak üzere ek testler isteyebilir:
- Periferik yayma: Doktor kan hücrelerini mikroskop altında inceler. Makrositoza yol açabilecek durumlarla ilgili anormallikleri (örneğin kan hücresi gelişimindeki sorunlar) arar.
- B12 vitamini ve folat düzeyleri: Düşük B12 vitamini veya folat düzeyleri, beslenme eksikliğinin kırmızı kan hücrelerini normal gelişim için gereken bileşenlerden yoksun bıraktığını gösterebilir.
- Retikülosit sayımı: Bu test, yüksek MCV’nin kanda çok sayıda olgunlaşmamış kırmızı kan hücresi bulunmasıyla ilişkili olup olmadığını anlamaya yardımcı olur.
- Karaciğer fonksiyon testi: Bu test, karaciğerin sağlıklı kırmızı kan hücreleri üretmek için gereken besin öğelerini ne kadar iyi işlediğini değerlendirmeye yardımcı olabilir.
- Kemik iliği biyopsisi: Doktor, kemik iliğinde kırmızı kan hücresi üretimini bozan bir durumdan şüphelenirse bu işlemi yapabilir. Kemik iliğinden bir örnek alır ve hücreleri mikroskop altında inceleyerek anormallik arar.
Makrositoz Nasıl Tedavi Edilir?
Makrositoz için tedavi gerekmeyebilir, özellikle de anemi belirtileri yoksa ve test sonuçları herhangi bir anormallik göstermiyorsa. Bunun dışında tedavi, büyümüş kırmızı kan hücrelerine neyin neden olduğuna bağlıdır.
Makrositoz beslenme eksikliğiyle ilişkiliyse beslenme düzenini değiştirmek veya takviye almak gerekebilir. Sorun bir ilaçla ilişkiliyse doktor dozu ayarlayabilir veya farklı bir ilaç türü reçete edebilir. Makrositozla birlikte ağır anemi varsa kan transfüzyonu gerekebilir.
Makrositoza neyin neden olduğuna göre doktorun oluşturduğu tedavi planı uygulanmalıdır.
Makrositoz Tamamen Düzelir mi?
Çoğu zaman altta yatan nedenin düzeltilmesi makrositozu geri çevirir. Tedavilerin sağlığı nasıl etkileyeceği konusunda doktorla konuşulmalıdır.
Makrositoz Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Makrositozun endişe gerektirip gerektirmediğini yalnızca doktor belirleyebilir. Makrositoz ve anemi birlikteyse tedavi almak önemlidir. Tedavi edilmeyen makrositik anemi ciddi tıbbi sorunlara yol açabilir.
Makrositoz Riskini Azaltmak İçin Neler Yapılabilir?
Makrositozun tüm olası nedenlerini önlemek her zaman mümkün olmayabilir ancak sağlıklı alışkanlıklar riski azaltabilir. Örneğin balık, süt ürünleri ve zenginleştirilmiş tahıllar gibi B12 vitamini ve folat açısından zengin gıdalar tüketmek makrositik anemi riskini azaltabilir. Alkol tüketimini sınırlamak da makrositoz riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Ayrıca yıllık kan testleri atlanmamalıdır. Makrositoz genellikle rutin kan tahlillerinde tesadüfen saptanır. Erken tanı ve tedavi, bir durumun ciddi bir aşamaya ilerlemesini sıklıkla engelleyebilir.
Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?
Kırmızı kan hücrelerinin anormal derecede büyük olduğunun öğrenilmesi durumunda atılacak adımlar için doktorun yönlendirmesi izlenmelidir.
Sorulabilecek sorular şunlardır:
- Yüksek MCV değeri konusunda endişe edilmeli mi?
- Makrositoza neyin neden olduğunu belirlemek için hangi testler gerekir?
- Büyümüş kırmızı kan hücrelerine neden olan durumu düzeltmek için tedavi gerekir mi?
- Makrositozu geri çevirmek için yapılabilecek yaşam tarzı değişiklikleri var mı?
Makrositozun veya yüksek MCV değerinin her zaman endişe nedeni olmadığını akılda tutmak gerekir. Bu nedenle tam kan sayımında bu değerler yüksekse paniğe kapılmamak gerekir. Sonuçların nasıl yorumlanacağı konusunda doktorun yönlendirmeleri takip edilmelidir. Sonuçlara bağlı olarak doktor beslenme değişiklikleri veya takviye kullanımı önerebilir. Tedavilerin kan hücrelerini ve genel sağlığı nasıl etkileyeceği konusunda sorular varsa bunları doktora iletmekten çekinmemek gerekir.