Hipoparatiroidizm Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Hipoparatiroidizm, kanda düşük kalsiyum düzeylerine neden olan nadir ancak tedavi edilebilir bir durumdur. Ameliyat sırasında paratiroid bezlerinin zarar görmesi ve bazı genetik ve otoimmün hastalıklar buna neden olabilir. Tedavi genellikle kalsiyum ve D vitamini takviyelerini içerir.
Hipoparatiroidizm Nedir?
Hipoparatiroidizm, paratiroid bezlerinin yeterli paratiroid hormonu (PTH) üretmemesi durumunda ortaya çıkan nadir ve tedavi edilebilir bir durumdur. PTH, kandaki kalsiyum ve fosfor düzeylerinin düzenlenmesine yardımcı olur. Bu durum, kandaki kalsiyum düzeylerinin düşmesine ve fosfor düzeylerinin yükselmesine neden olur. Kanda çok fazla fosfor bulunması kalsiyum düzeylerini daha da düşürebilir. Bu durum çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir.
Kalsiyum, vücuttaki en önemli minerallerden biridir. Kalsiyumun büyük bölümü kemiklerde depolanır ancak kanda da kalsiyum bulunur ve buna ihtiyaç vardır. Kandaki kalsiyumun birçok önemli görevi vardır. Bunlar arasında aşağıdakilere yardımcı olmak bulunur:
- Sinirlerin çalışması.
- Kişinin hareket edebilmesi için kasların kasılması.
- Kanın pıhtılaşması.
- Kalbin çalışması.
- Kemiklerin güçlü kalması.
Kandaki düşük kalsiyum düzeyleri, yani hipokalsemi, vücudun ne kadar iyi çalıştığını etkileyebilir.
Hipoparatiroidizmin Belirtileri Nelerdir?
Hipoparatiroidizmin belirti ve bulguları şunlardır:
- Dudaklarda, parmaklarda ve ayak parmaklarında karıncalanma veya uyuşma.
- Kas krampları ve spazmlar.
- “Beyin sisi” veya kafa karışıklığı.
- Anormal kalp ritmi.
- Kırılgan tırnaklar ve kuru cilt.
- Katarakt.
- Zayıf diş minesi (çocuklarda).
Çoğu durumda hipoparatiroidizm kademeli olarak ilerler ve belirtiler hafif olabilir. Birçok kişide tanı konulmadan önce yıllarca belirtiler görülür.
Hipoparatiroidizmin Nedenleri Nelerdir?
Hipoparatiroidizmin nedenleri şunlardır:
- Paratiroid bezlerinde hasar: Vakaların yaklaşık %75’i boyun veya tiroit ameliyatı sırasında paratiroid bezlerinin kazara zarar görmesinden kaynaklanır. Bu durum genellikle ameliyattan kısa süre sonra ortaya çıkar ancak yıllar sonra da meydana gelebilir. Nadir durumlarda radyasyon tedavisi paratiroid bezlerine zarar verebilir.
- Bazı genetik durumlar: Vakaların %10’undan azı genetiktir. En yaygın olanı DiGeorge sendromudur. Bu durumda bebekler paratiroid bezleri olmadan doğar ve bu da yaşam boyu düşük kalsiyum düzeylerine yol açar. Hipoparatiroidizmi olan çocukların yaklaşık %60’ında DiGeorge sendromu bulunur.
- Bazı otoimmün hastalıklar: Bazı hastalıklar bağışıklık sisteminin paratiroid bezlerine saldırmasına neden olur.
- Düşük magnezyum düzeyleri: Düşük magnezyum, paratiroid bezlerinin yeterli PTH üretmesini veya salmasını durdurabilir ve bu da düşük kalsiyum düzeylerine yol açar.
Hipoparatiroidizmin Risk Faktörleri Nelerdir?
Hipoparatiroidizm için risk faktörleri şunlardır:
- Yakın zamanda boyun veya tiroit ameliyatı geçirmiş olmak.
- Ailede paratiroid hastalıkları öyküsü bulunması.
- Endokrin sistemi etkileyen bir otoimmün hastalığa sahip olmak.
- Baş veya boyun kanseri için radyasyon tedavisi almış olmak.
Hem yetişkinlerde hem de çocuklarda hipoparatiroidizm görülebilir. Yetişkinlerde hipoparatiroidizmin ameliyat sırasında paratiroid bezlerinin kazara zarar görmesine bağlı olarak ortaya çıkma olasılığı daha yüksektir. Çocuklarda hipoparatiroidizmin genetik bir duruma bağlı olma olasılığı da daha yüksektir.
Hipoparatiroidizmin Komplikasyonları Nelerdir?
Hipoparatiroidizmin uzun vadeli komplikasyonları şunları içerebilir:
- Böbrek fonksiyonuyla ilgili sorunlar.
- Böbrek taşları.
- Beyinde kalsiyum birikintileri.
Çocuklarda hipoparatiroidizmden kaynaklanan komplikasyonlar şunları içerebilir:
- Yavaş büyüme.
- Diş sorunları.
- Gelişimsel gecikmeler.
- Kemik sorunları.
Kalsiyum düzeylerinde ani düşüşün komplikasyonları arasında nöbetler ve larinks spazmları bulunur. Bunlar tehlikeli olabilir. Bu belirtiler yaşanıyorsa en yakın hastaneye mümkün olan en kısa sürede başvurulmalıdır.
Hipoparatiroidizm Nasıl Teşhis Edilir?
Hipoparatiroidizm genellikle kişinin kanında düşük kalsiyum ve düşük paratiroid hormonu düzeyleri saptandığında teşhis edilir.
Doktorlar bazen rutin kan taramasında kandaki kalsiyum düzeylerinin düşük olduğunu gösteren bir sonuçla hipoparatiroidizmi “tesadüfen” saptar.
Altı ay içinde en az iki kez düşük PTH ve kalsiyum düzeyleri saptanırsa kişide kronik hipoparatiroidizm vardır.
Hipoparatiroidizmi Teşhis Etmek İçin Hangi Testler Kullanılır?
Hipoparatiroidizm belirtileri yaşanıyorsa doktor fizik muayene yapar ve belirtiler ile tıbbi öykü hakkında sorular sorar.
Doktor, hipoparatiroidizmin teşhisine yardımcı olmak için aşağıdaki testlerden birini veya birkaçını isteyebilir:
- Paratiroid hormonu (PTH) kan testi.
- Kalsiyum kan testi.
- Fosfor kan testi.
- Magnezyum kan testi.
- 24 saatlik idrar kalsiyum testi.
Doktor, hipoparatiroidizmin daha ciddi yan etkilerini kontrol etmek isteyebilir. Bunlar aşağıdakileri içerir:
- Anormal kalp ritmini kontrol etmek için elektrokardiyogram (ECG veya EKG).
- Beyinde kalsiyum birikintilerini kontrol etmek için bilgisayarlı tomografi (BT) taraması.
Hipoparatiroidizm Nasıl Tedavi Edilir?
Hipoparatiroidizm tedavisinin amacı, vücuttaki kalsiyum ve mineral miktarını uygun düzeye getirmektir.
Tedavi şunları içerebilir:
- Kalsiyum karbonat ve d vitamini takviyeleri almak: Kalsiyum ve D vitamini takviyelerinin ömür boyu alınması gerekir. Vücudun kalsiyumu emmesi ve kullanması için D vitaminine ihtiyacı vardır, bu nedenle her iki takviyenin de alınması gerekir. Bazı kişilerin magnezyum takviyesine de ihtiyacı olur.
- Yüksek kalsiyumlu ve düşük fosforlu beslenme düzeni uygulamak: Doktor daha az kırmızı et tüketilmesini ve brokoli, yoğurt ve tofu gibi kalsiyum açısından zengin besinlerin daha fazla yenmesini önerebilir. Doktor ayrıca genellikle fosfor içeren işlenmiş gıdaların sınırlandırılmasını isteyebilir. Bir diyetisyen, hangi yiyeceklerden kaçınılacağı konusunda kişiye özel talimatlar verebilir.
- Paratiroid hormonu (PTH) enjeksiyonları almak: Kalsiyum ve D vitamini takviyeleri almak hipoparatiroidizmi tedavi etmekte işe yaramıyorsa doktor kişinin paratiroid hormonu enjeksiyonları almasını isteyebilir.
- Tiyazid diüretikleri: Bu ilaç, kişinin idrarla kaybettiği kalsiyum miktarını azaltmaya yardımcı olabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Hipoparatiroidizm belirtileri varsa bir doktora başvurulmalıdır. Kişiye halihazırda tanı konulmuşsa doktoruyla düzenli kontroller yaptırmalıdır. Doktor, tedavinin işe yaradığından emin olmak için kandaki kalsiyum düzeylerini takip eder.
Ağrılı kas krampları veya nöbetler gibi akut hipokalsemi belirtileri varsa en yakın hastaneye gidilmelidir.
Hipoparatiroidizmin Seyri Nasıldır?
Hipoparatiroidizmin seyri, özellikle doktor tarafından erken fark edilirse, genellikle iyidir. Tedaviyle belirtilerde rahatlama hissedilebilir. Kalsiyum düzeylerinin yönetilmesi zorsa böbrek sorunları ve kas değişiklikleri gibi uzun vadeli sorunlar ortaya çıkabilir. Doktorla düzenli kontroller önemlidir. Doktor, kalsiyum ve fosfor düzeylerini kontrol etmek için kan testleri yapar.
Hipoparatiroidizm Ne Kadar Sürer?
Hipoparatiroidizm vakalarının çoğu kroniktir, yani yaşam boyu sürer ancak bazen geçici olabilir.
Hipoparatiroidizm yaygın olmayan bir durumdur. İyi haber, tedavi edilebilir olmasıdır. Hipoparatiroidizm belirtileri hafif ve fark edilmesi zor olabilir, bu nedenle ailede paratiroid bozuklukları öyküsü bulunması veya boyun ya da tiroit ameliyatı geçirilmiş olması gibi hipoparatiroidizm için risk faktörleri varsa doktora bilgi verilmesi önemlidir. Doktor, paratiroid hormonu ve kalsiyum düzeylerinin olması gereken yerde olduğundan emin olmak için bazı basit kan testleri yapabilir.