Hipokalsemi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Hipokalsemi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Hipokalsemi, kandaki kalsiyum düzeyinin (kemiklerdeki değil) çok düşük olması durumunda ortaya çıkar. Birçok farklı sağlık durumu hipokalsemiye neden olabilir. Hipokalseminin belirtileri, durumun hafif ya da ağır olmasına bağlıdır. Hipokalsemi tedavi edilebilir bir durumdur ve nedenine bağlı olarak kısa süreli olabilir ya da kronik seyredebilir.

Hipokalsemi Nedir?

Hipokalsemi, kanda kalsiyum düzeylerinin çok düşük olmasıyla ortaya çıkan, tedavi edilebilir bir durumdur.

Pek çok farklı sağlık durumu hipokalsemiye neden olabilir ve çoğu zaman vücutta paratiroid hormonu (PTH) ya da D vitamini düzeylerindeki bozukluklara bağlıdır. Hipokalsemi hafif ya da ağır, geçici ya da kronik (ömür boyu süren) olabilir.

Kalsiyum Nedir? Ne İşe Yarar?

Kalsiyum, vücutta bulunan en önemli ve en yaygın minerallerden biridir. Kalsiyumun büyük kısmı kemiklerde depolanır ancak kalsiyuma kanda da ihtiyaç vardır.

Kandaki kalsiyum sinirlerin çalışmasına ve kanama olduğunda kanın pıhtılaşmasına yardımcı olur, kasların kasılıp hareket etmesini ve kalbin düzgün çalışmasını sağlar. Kanda kalsiyum düzeyinin düşük olması (hipokalsemi), vücudun bu önemli işlevleri yerine getirme kapasitesini engelleyebilir. Kemiklerin güçlü olması için de kalsiyuma ihtiyaç vardır.

Diyetle yeterince kalsiyum alınmadığında vücut kanda kullanmak üzere kalsiyumu kemiklerden çeker, bu da kemikleri zayıflatabilir. Hipokalsemi ise kalsiyumun kemiklerde değil, kanda düşük olduğu durumdur.

Kanda ve kemiklerdeki kalsiyum düzeyleri, paratiroid hormonu ve kalsitonin adlı iki hormon tarafından kontrol edilir. D vitamini de kalsiyum düzeylerinin korunmasında önemli bir rol oynar çünkü vücudun kalsiyumu emebilmesi için D vitaminine ihtiyaç vardır.

Hipokalsemi Kimlerde Görülür?

Hipokalsemi, bebekler de dahil olmak üzere her yaştan insanı etkileyebilir. Bir kişide hipokalseminin hangi yaşta ortaya çıkabileceği çoğunlukla altta yatan nedene bağlıdır. Örneğin bir bebekte hipokalsemi varsa, bu durum çoğu zaman genetik bir bozukluk nedeniyle olur.

Hipokalsemi Ne Kadar Yaygındır?

Doktorlar ve araştırmacılar, hipokalseminin ne kadar yaygın olduğunu henüz kesin olarak belirleyememiştir. Bunun olası nedeni, hipokalseminin çoğunlukla diğer sağlık sorunlarının bir yan etkisi olarak ortaya çıkmasıdır.

Hipokalsemi, tiroidin alınması (tiroidektomi) sonrası görülen yaygın bir yan etkidir. Tiroidektomi sonrası kişilerin yaklaşık %7 ile %49’unda geçici hipokalsemi görülür.

Hipokalseminin Belirtileri Nelerdir?

Hafif hipokalsemisi olan kişiler çoğu zaman hiçbir belirti göstermez (asemptomatiktir). Hipokalseminin belirtileri, durumun hafif ya da ağır olmasına bağlıdır.

Hafif hipokalsemi belirtileri şunları içerebilir:

• Özellikle sırt ve bacaklarda kas krampları.
• Kuru, pullu cilt.
• Kırılgan tırnaklar.
• Kişi için normalden daha kalın, daha kaba saç yapısı.

Tedavi edilmeden bırakıldığında hipokalsemi, zaman içinde nörolojik (sinir sistemini etkileyen) ya da psikolojik (zihni ve muhakemeyi etkileyen) belirtilere yol açabilir.

Bunlar arasında aşağıdakiler bulunur:

• Konfüzyon (bilinç bulanıklığı).
• Hafıza sorunları.
• Huzursuzluk veya asabiyet.
• Depresyon.
• Halüsinasyonlar.

Ağır hipokalsemi (kandaki kalsiyum düzeyinin çok düşük olması) ise şu belirtilere neden olabilir:

• Dudaklarda, dilde, parmaklarda ve/veya ayaklarda karıncalanma.
• Kas ağrıları.
• Nefes almayı zorlaştıran boğaz kas spazmları (larengospazm).
• Kasların kasılıp sertleşmesi ve spazmları (tetani).
• Nöbetler.
• Anormal kalp ritimleri (aritmi).
• Konjestif kalp yetmezliği.

Hipokalseminin Sebepleri Nelerdir?

Kanda ve vücutta sabit bir kalsiyum düzeyinin korunmasında pek çok karmaşık işlev ve etken rol oynar. Bu nedenle, birçok farklı sağlık durumu ve bozukluk hipokalsemiye neden olabilir.

Çoğu zaman, paratiroid hormonu (PTH) düzeylerinde ve/veya D vitamini düzeylerinde ortaya çıkan bir sorun hipokalsemi nedenleri arasında yer alır. Bunun nedeni, paratiroid hormonunun kanda kalsiyum düzeyinin kontrolüne yardımcı olması ve D vitamininin vücudun kalsiyumu emmesine yardımcı olmasıdır.

Hipokalseminin en yaygın üç nedeni şunlardır:

• Hipoparatiroidizm: Hipoparatiroidizm, boyunda tiroid bezinin arkasında yer alan dört adet bezelye büyüklüğündeki paratiroid bezinin yeterli miktarda paratiroid hormonu (PTH) üretmemesi durumudur. Düşük PTH düzeyleri, vücutta kalsiyum düzeylerinin de düşük olmasına yol açar. Hipoparatiroidizm, kalıtsal bir bozukluk sonucu gelişebilir ya da bir veya daha fazla paratiroid bezinin veya tiroid bezinin cerrahi olarak alınmasından sonra ortaya çıkabilir.
• D vitamini eksikliği: D vitamini, vücudun kalsiyumu doğru şekilde emmesine yardımcı olur. Bu nedenle vücutta D vitamini eksikliği olması, kanda kalsiyum düzeylerinin düşük olmasına (hipokalsemi) yol açabilir. D vitamini eksikliği, kalıtsal bir bozukluk sonucu ortaya çıkabileceği gibi, yeterince güneş ışığı almama veya yeterince D vitamini içeren gıda tüketmeme nedeniyle de gelişebilir.
• Böbrek yetmezliği (renal yetmezlik): Kronik böbrek yetmezliğinde hipokalsemi, kanda fosfor düzeylerinin artması ve böbreklerin belirli bir D vitamini türünün üretiminin azalması nedeniyle ortaya çıkar.

Hipokalseminin diğer nedenleri şunlardır:

• Bazı ilaçlar: Bifosfonatlar, kortikosteroidler, rifampisin, kalsitonin, klorokin, sinakalsed, denosumab, foskarnet ve plikamisin hipokalsemiye neden olabilir.
• Psödo­hipoparatiroidizm: Bu kalıtsal bir bozukluktur; vücutta normal miktarda paratiroid hormonu (PTH) olmasına rağmen vücut buna uygun şekilde yanıt vermez. Vücut, yeterli PTH var olduğu halde yokmuş gibi davranır.
• Hipomagnezemi: Paratiroid bezlerinin paratiroid hormonu (PTH) üretip salgılayabilmesi için magnezyuma ihtiyaç vardır. Dolayısıyla magnezyum düzeyleri çok düşük olduğunda (hipomagnezemi), yeterli PTH üretilmez ve kandaki kalsiyum düzeyleri de düşer (hipokalsemi).
• Pankreatit: Akut pankreatiti olan kişilerin yaklaşık %15 ila %88’inde hipokalsemi görülür.
• Belirli nadir genetik bozukluklar: DiGeorge sendromu gibi genetik mutasyonlar hipokalsemiye neden olabilir.

Hipokalsemi Nasıl Teşhis Edilir?

Toplam serum (kan) kalsiyum konsantrasyonu 8,8 mg/dL’den düşükse hipokalsemi vardır. Doktor, rutin kan testleri sırasında ya da başka durumları araştırmak için yapılan testler esnasında, hafif hipokalsemiyi tesadüfen (rastlantısal olarak) saptayabilir.

Hipokalsemiyi Teşhis Etmek İçin Hangi Testler Yapılır?

Doktorlar, hipokalsemiyi teşhis etmek için kanda kalsiyum konsantrasyonunu ölçen bir kan testi kullanır. Hipokalseminin nedenini bulmak ve teşhis etmek, hipokalseminin kendisini teşhis etmek kadar önemlidir.

Doktor, hipokalseminin nedenini belirlemeye çalışmak veya hipokalseminin vücudun diğer bölümlerini etkilemediğinden emin olmak için şu testleri veya işlemleri yapabilir:

• Diğer kan testleri: Doktor, magnezyum, fosfor, paratiroid hormonu (PTH) ve/veya D vitamini düzeylerini kontrol etmek için ek kan testleri yapabilir.
• EKG (elektrokardiyogram): EKG, göğse yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla kalp ritminin ölçüldüğü bir işlemdir. Hipokalsemi, anormal kalp ritmine neden olabilir.
• Kemik görüntüleme testleri: Kemiklerde osteomalazi veya raşitizm gibi kalsiyum ile ilişkili sorunlar olup olmadığını görmek için kemik görüntüleme testleri yapılabilir.

Hipokalsemi Nasıl Tedavi Edilir?

Oral kalsiyum takviyeleri, hipokalseminin en yaygın tedavi yöntemidir. Hipokalseminin nedenini tedavi etmek, hipokalseminin kendisini tedavi etmek kadar önemlidir. Eğer kullanılan bir ilaç hipokalsemiye neden oluyorsa, doktor ilacı değiştirebilir veya dozunu ayarlayarak kalsiyum düzeylerinin normale dönmesine yardımcı olabilir.

Hipokalsemi Tedavisinde Hangi İlaçlar ve Tedaviler Kullanılır?

Hipokalsemi için sık kullanılan tedavi ve ilaçlar şunlardır:

• Oral kalsiyum hapları: Kalsiyum hapları veya takviyeleri, kalsiyum düzeylerinin normal seviyelere yükseltilmesinde kullanılabilir.
• D vitamini takviyesi: Kronik hipokalsemisi olan kişiler çoğunlukla, vücudun kalsiyumu düzgün şekilde emebilmesi için kalsiyum haplarının yanında D vitamini takviyesi de alır.
• Sentetik paratiroid hormonu (PTH) formu: Hipoparatiroidizme bağlı hipokalsemi varsa, doktor sentetik PTH formu kullanılmasını önerebilir.
• Damar yolundan kalsiyum glukonat: Hipokalsemi ağır seyrediyorsa ve kişi kas krampları veya spazmları (tetani) yaşıyorsa, hastanede damar içine kalsiyum glukonat uygulanabilir.
• Diğer ilaçlar: Hipokalseminin nedenine bağlı olarak, altta yatan nedeni tedavi etmek ve/veya yönetmek için başka ilaçların da kullanılması gerekebilir.

Hipokalseminin Seyri Nasıldır?

Hipokalsemi tedavi edilebilir bir durumdur. Kalsiyum düzeyleri normale döndüğünde, hipokalsemi belirtileri genellikle ortadan kalkar. Ancak tedavi edilmezse, ağır hipokalsemi nöbetler ve konjestif kalp yetmezliği gibi yaşamı tehdit eden komplikasyonlara yol açabilir. Belirtiler ortaya çıkarsa mutlaka doktora başvurmak ve ağır belirtilerde en yakın hastaneye gitmek gerekir.

Hipokalsemi Ne Kadar Süre Devam Eder?

Nedene bağlı olarak hipokalsemi geçici de kronik (ömür boyu süren) de olabilir. Hipokalseminin ne kadar süreceği ve ne kadar süreyle ilaç kullanılması gerekeceği konusunda, kişiyi takip eden doktor en doğru bilgiyi verecektir.

Hipokalsemi Ölümcül Olabilir mi?

Hipokalsemi, zamanında teşhis edilip tedavi edilmezse potansiyel olarak yaşamı tehdit edebilir. Bu nedenle, belirtiler yaşayan kişilerin doktorlarıyla mutlaka iletişime geçmesi gerekir.

Hipokalsemi İçin Risk Faktörleri Nelerdir?

Hipokalsemi gelişimi için risk faktörleri arasında şunların bulunması sayılabilir:

• D vitamini eksikliği.
• Paratiroid bozukluğu veya paratiroid bezi ameliyatı.
• Tiroidin alınması ameliyatı (tiroidektomi).
• Belirli genetik mutasyonlar, genetik D vitamini bozukluğu veya DiGeorge sendromu gibi genetik durumların aile öyküsü.

Hipokalsemi Önlenebilir mi?

Ne yazık ki hipokalsemiyi tamamen önlemek için yapılabilecek özel bir şey yoktur. Beslenme yoluyla daha fazla kalsiyum almak veya daha fazla süt içmek, her zaman hipokalsemiyi önlemez çünkü beslenme düzeninde kalsiyum eksikliği olması, genellikle kandaki kalsiyum miktarını doğrudan etkilemez. Buna rağmen, yeterli kalsiyum alımını sürdürmek kemik sağlığı için önemlidir.

Ne Zaman Doktora Başvurmak Gerekir?

Hipokalsemi belirtileri ortaya çıktığında doktora başvurmak gerekir. Kronik hipokalsemisi olan kişiler için kalsiyum düzeylerinin sağlıklı aralıkta olduğundan ve tedavinin işe yaradığından emin olmak amacıyla düzenli doktor kontrolleri önemlidir.

Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Hipokalsemi tanısı konan bir kişinin doktoruna aşağıdaki soruları sorması yararlı olabilir:

• Hipokalsemime ne sebep oldu?
• Hipokalsemim ne kadar sürecek?
• Hipokalsemi için ne kadar süreyle ilaç kullanmam gerekecek?
• Hipokalsemi için ilaç tedavisine başladıktan sonra belirtilerim ne zaman düzelecek?
• Çocuklarımın veya aile üyelerimin hipokalsemi geliştirme riski var mı?

Bir tanı almak korkutucu olabilir. Hipokalseminin tedavi edilebilir bir durum olduğu, kalsiyum düzeyleri tedavi ile normale döndüğünde belirtilerin genellikle ortadan kalktığı unutulmamalıdır. Hipokalsemi ve tedavisinin yönetimi hakkında sorular sormaktan çekinmemek ve doktora tüm endişeleri açıkça iletmek önemlidir.