Hipoguzi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Hipoguzi, bir tür tat alma bozukluğudur. Hipoguzisi olan kişilerde tat alma duyusu zayıflamış ya da azalmıştır. Nedenler arasında bazı ilaçlar, diş ve ağız problemleri ya da altta yatan hastalıklar sayılabilir. Hipoguzi, aynı zamanda COVID-19’un da sık görülen erken belirtilerinden biridir.
Hipoguzi Nedir?
Hipoguzi, tat alma duyusunun azalması ya da zayıflamasıdır. Hipoguzisi olan kişiler bazı tatları veya lezzetleri ayırt etmekte güçlük çekebilir ya da tatlılık, tuzluluk gibi belirli tatları hiç algılayamayabilir.
Hipoguzi hafif ya da şiddetli olabilir, yavaş yavaş ortaya çıkabileceği gibi ani de gelişebilir. Hipoguzi, tat algısının bozulması anlamına gelen disguziden ve tat duyusunun tamamen kaybı anlamına gelen agüziden farklıdır.
Hipoguzinin Belirtileri Nelerdir?
Hipoguzi belirtileri kişiden kişiye değişir.
Hipoguziye sahip olan kişi aşağıdakileri yaşayabilir:
- Genel olarak zayıflamış bir tat alma duyusu.
- Bazı tatları hiç algılayamama.
- Tatları ayırt etmede güçlük (örneğin tatlı, ekşi, tuzlu, acı tatları ayırt etmekte zorlanma).
Hipoguzi ve COVID Arasında İlişki Var mıdır?
COVID-19 olan kişilerde, çoğu zaman diğer belirtilerden önce, erken dönemde hipoguzi gelişebilir. Tat ve koku duyuları birbirine çok yakın ilişkili olduğu için, pek çok kişide koku alma duyusunda azalma (hipozmi) da görülür.
Tat alma bozukluğu yaşamak, tek başına mutlaka COVID olunduğun anlamına gelmez. Ancak aniden gelişen tat azalması fark edilirse bir doktor ile iletişime geçmek gerekir.
Hipoguzinin Sebepleri Nelerdir?
Hipoguzi; bazı sağlık durumlarına, çevresel etkenlere ve nörolojik sorunlara bağlı olarak ortaya çıkabilir. Bazen ise azalmış koku duyusunun (hipozmi) ikincil bir bulgusu olarak gelişir.
Hipoguziye yol açabilen sağlık durumları şunlardır:
- Alerjiler.
- Nazal polipler (burun içinde et büyümesi).
- Grip, soğuk algınlığı ve COVID-19 dahil viral enfeksiyonlar.
- Streptokok farenjiti ve sinüzit gibi bakteriyel enfeksiyonlar.
- Diş çürüğü ve diş eti hastalıkları gibi diş ve ağız sorunları.
- Diyabet.
- Tiroit hastalıkları.
- Karaciğer hastalığı.
- Böbrek hastalığı.
- B12 vitamini eksikliği.
Hipoguziye katkıda bulunabilen çevresel faktörler şunlardır:
- Sigara içmek.
- Kötü ağız ve diş hijyeni.
- Karbamazepin, diltiazem ve levodopa gibi bazı ilaçlar.
- Asitler ve ağır metaller gibi belirli kimyasal ve toksinlere maruz kalma.
- Baş ve boyun bölgesine uygulanan radyoterapi.
- Yaşlanma (ileri yaşta hipoguzi daha sık görülür).
Hipoguzi ile ilişkili nörolojik sorunlar ise şunlardır:
- Kafa travması.
- Bell paralizisi.
- İnme.
- Multipl skleroz (MS).
- Parkinson hastalığı.
- Alzheimer hastalığı.
Hipoguzinin Komplikasyonları Nelerdir?
Azalmış tat alma duyusu, yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Daha önce çok lezzetli bulunan yiyeceklerden artık keyif alınamayabilir. Bu durum iştah kaybına ve zamanla yetersiz beslenmeye (malnütrisyon) yol açabilir.
Ayrıca tat duyusu, bozulmuş ya da bayatlamış yiyecek ve içecekleri fark etmeye yardımcı olur. Bazı durumlarda alerjenleri tanımaya da katkı sağlar. Örneğin fındık/fıstık gibi kuruyemişlere karşı alerji varsa, tat duyusu bu gıdaların bulunduğu bir şeyi yemeyi bırakmak gerektiğini kişiye hatırlatabilir.
Hipoguzi Nasıl Teşhis Edilir?
Muayene sırasında kulak burun boğaz (KBB) uzmanı, belirtileri sorar ve tıbbi öyküyü gözden geçirir.
Ardından aşağıdaki amaçlarla bazı testler önerilebilir:
- Hangi tat kalitelerinin (örneğin tatlı, tuzlu) algılanıp algılanamadığı.
- Bazı tatları birbirinden ayırt edip edememek.
- Tatlı, tuzlu, ekşi, acı veya umami tatları tanıyıp tanıyamamak.
- Tat yoğunluğu arttıkça tat alma duyusunun iyileşip iyileşmediği.
Hipoguzi Nasıl Tedavi Edilir?
Hipoguzinin tedavi edilebilmesi için öncelikle altta yatan nedenin bulunması ve giderilmesi gerekir.
Tedavi seçenekleri şunları içerebilir:
- Yaşam tarzı değişiklikleri.
- İlaç tedavileri.
- Cerrahi (nadir olarak).
Bazı durumlarda hipoguzi kendiliğinden düzelebilir.
Yaşam Tarzı Değişiklikleri
Altta yatan nedene göre tat alma duyusunu iyileştirmek için yapılabilecek bazı yaşam tarzı değişiklikleri şunlar olabilir:
- Sigara içiliyorsa bırakmak.
- Ağız ve diş hijyenini düzeltmek (düzenli fırçalama, diş ipi, diş hekimi kontrolleri).
- Zararlı kimyasallarla çalışırken veya bu tür ortamlarda bulunurken uygun koruyucu ekipman kullanmak.
- Tat duyusunu etkileyebilecek ilaçları doktorla birlikte gözden geçirip mümkünse alternatif bir ilaca geçmek.
İlaç Tedavisi
Özellikle koku duyusunu da etkileyen hastalıklar hipoguziye yol açabilir. Tat ve koku duyuları birbirine sıkı sıkıya bağlı olduğundan, alerji, burun tıkanıklığı ve sinüs enfeksiyonu gibi altta yatan durumları tedavi etmek hem tat hem koku duyusunu iyileştirebilir. Bu durumlarda kullanılabilecek ilaçlar şunlardır:
- Antibiyotikler.
- Dekonjestanlar (burun açıcı ilaçlar).
- Antihistaminikler.
- Kortikosteroidler.
Cerrahi
Sadece hipoguzi için çoğu zaman cerrahi gerekmez. Ancak koku kaybına da yol açan ek bir sorun varsa, bu sorunun cerrahi tedavisi tat duyusunu da dolaylı yoldan iyileştirebilir. Özellikle geniz yolunu tıkayan nazal polipler veya deviasyon (eğri burun septumu) gibi yapısal problemler söz konusuysa, şu tür ameliyatlar gündeme gelebilir:
- Nazal poliplerin cerrahi olarak çıkarılması.
- Kronik sinüzit için sinüs cerrahisi.
- Deviasyonu düzeltmek için septoplasti.
Tat Duyusunu İyileştirmek İçin Neler Yapılabilir?
Evde denenebilecek bazı yöntemler şunlardır:
- Yemekleri farklı baharat ve otlarla hazırlamak (tat artırmak için tuz ve şekeri abartmaktan kaçınılmalıdır).
- Değişik dokularda (kıtır, yumuşak, sulu vb.) gıdalar denemek.
- Lezzetleri “bozan” ya da tatları birbirine karıştıran, çok karışık malzemeli fırın yemekleri ve güveçlerden olabildiğince kaçınmak.
Hipoguzi Ne Kadar Sürer?
Çoğu durumda, altta yatan neden düzeldiğinde hipoguzi de kaybolur. Örneğin soğuk algınlığı ya da sinüs enfeksiyonu nedeniyle tat duyusu azaldıysa, hastalık geçtiğinde tat alma duyusu da geri dönmelidir. COVID-19’a bağlı hipoguzi ise bazen haftalarca, hatta aylarca sürebilir.
Daha nadir olarak hipoguzi yıllarca devam edebilir. Çok seyrek olarak ise tat duyusu hiçbir zaman tam olarak eski haline dönmeyebilir. Bu durum özellikle Parkinson hastalığı gibi nörolojik rahatsızlığı olan kişilerde daha sık görülür.
Hipoguzi Önlenebilir mi?
Hipoguziye neden olan tüm etkenlerden kaçınmak her zaman mümkün değildir. Bu nedenle her zaman kesin bir önleme stratejisi yoktur. Yine de bazı riskleri azaltmak için şunları yapmak faydalı olabilir:
- Sigara içmemek ya da sigarayı bırakmak.
- Dengeli, yeterli ve çeşitli beslenmek.
- Mevcut sağlık sorunlarını (diyabet, böbrek/karaciğer hastalıkları vb.) iyi yönetmek.
Ne Zaman Doktora Başvurmak Gerekir?
Soğuk algınlığı veya başka bir enfeksiyon sırasında tat duyusunun değişmesi normaldir. Ancak bu değişiklikler, genellikle hastalık geçince kaybolur. Tat duyusundaki azalma birkaç haftadan uzun sürüyorsa ya da ani gelişen bir tat kaybı fark edilirse, bu durum mutlaka doktora bildirilmelidir.
Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?
Tat alma duyusunda azalma varsa, doktora şu sorular yöneltmek faydalı olacaktır:
- Tat duyum neden değişti?
- Altta yatan sebep nedir?
- Tanı için herhangi bir teste ihtiyacım var mı?
- Buna yol açan başka bir sağlık problemim var mı?
Tat alma duyusu, insan deneyimiyle sıkı sıkıya bağlantılıdır. Yemek yemek; doğum günü kutlaması, bayramlar ya da arkadaşlarla buluşmalar gibi pek çok sosyal ritüelin önemli bir parçasıdır. Tat duyusundaki değişiklikler, özellikle de bu durum uzun sürerse, yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir, kişi kendini “bir şeylerden geri kalıyormuş” gibi hissedebilir ya da yemekten hiç keyif almamaya başlayabilir. Hipoguzi yaşandığı düşünülüyorsa mutlaka bir doktorlar görüşülmelidir. Doktor altta yatan nedeni araştırıp kişiyi uygun tedavilere yönlendirebilir.