Hiperkalsemi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Hiperkalsemi, kandaki kalsiyum düzeylerinin normalden daha yüksek olması durumudur. Genellikle primer hiperparatiroidizm veya belirli kanserler nedeniyle ortaya çıkar ve cerrahi ve/veya ilaç tedavisi ile tedavi edilebilir.
Hiperkalsemi Nedir?
Hiperkalsemi, kandaki kalsiyum düzeylerinin normalden daha yüksek olması durumudur. Hiperkalsemi hafif ya da ağır, geçici ya da kronik (ömür boyu süren) olabilir.
Kalsiyum, vücuttaki en önemli ve en yaygın minerallerden biridir. Vücuttaki kalsiyumun büyük kısmı kemiklerde depolanır ancak kanda da kalsiyuma ihtiyaç vardır. Kandaki kalsiyum şunlara yardımcı olur:
- Sinirlerin çalışmasına.
- Kasların kasılmasına ve hareket edilebilmesine.
- Kanamanın olduğunda kanın pıhtılaşmasına.
- Kalbin düzgün çalışmasına.
Paratiroit hormonu ve kalsitonin adı verilen iki hormon, kandaki ve kemiklerdeki kalsiyum düzeylerini kontrol eder. Vücut, besinlerle alınan kalsiyumu emebilmek için D vitaminine ihtiyaç duyduğundan, D vitamini de kalsiyum düzeylerini korumada önemli bir rol oynar.
Vücut, kandaki kalsiyum düzeyini normalde çok dikkatli bir şekilde kontrol eder ancak bazı ilaçlar ve durumlar yüksek kan kalsiyumu düzeyleri (hiperkalsemi) ile sonuçlanabilir.
Hipokalsemi Ve Hiperkalsemi Arasındaki Fark Nedir?
Hiperkalsemi ve hipokalsemi kandaki kalsiyum miktarı ile ilgili iki tıbbi durumdur, aralarındaki fark kalsiyumun miktarıdır.
Tıp alanında “hiper” öneki “yüksek” veya “çok fazla” anlamına gelir. Hiperkalsemi, kanda normalden daha yüksek kalsiyum olduğu anlamına gelir.
“Hipo” öneki “düşük” veya “yeterli olmayan” anlamına gelir. Hipokalsemi, kanda normalden daha düşük kalsiyum düzeyleri olduğu anlamına gelir.
Hiperkalsemi Kimleri Etkiler?
Hiperkalsemi, her yaşta herkesi etkileyebilir ancak en sık 50 yaş üstü kadınlarda (menopoz sonrası dönemde) görülür. Çoğu durumda bu, aşırı aktif bir paratiroit bezinden kaynaklanır.
Hiperkalsemi Ne Kadar Yaygındır?
Hiperkalsemi, genel nüfusun yaklaşık %1 ila %2’sini etkiler. Vakaların çoğu (yaklaşık %90’ı) primer (birincil) hiperparatiroidizm ve kansere bağlı hiperkalsemiden (maligniteye bağlı hiperkalsemi) kaynaklanır.
Hiperkalsemi Hayati Tehlike Oluşturur mu?
Hiperkalsemi vakalarının çoğu hayati tehlike oluşturmaz ve birçok kişide hiçbir belirti görülmez. Doktorlar sıklıkla hiperkalsemiyi rutin kan testleri sırasında erken dönemde tespit eder.
Ancak ağır hiperkalsemi aşağıdakiler de dahil olmak üzere daha ciddi sorunlara yol açabilir:
- Böbrek yetmezliği.
- Anormal kalp ritmi (aritmi).
- Konfüzyon (zihin karışıklığı).
- Koma.
Hiperkalseminin Belirtileri Nelerdir?
Doktorlar hiperkalsemiyi çoğu zaman erken safhada keşfettiği için, çoğu kişide belirti görülmez.
Daha ağır ve/veya uzun süre devam eden hiperkalsemi vakalarında aşağıdaki belirtiler ortaya çıkabilir:
- Daha sık idrara çıkma ve artmış susuzluk hissi.
- Yorgunluk.
- Kemik ağrısı.
- Baş ağrıları.
- Bulantı ve kusma.
- Kabızlık.
- İştahın azalması.
- Unutkanlık, depresyon veya sinirlilik.
- Kas ağrıları, güçsüzlük, kramplar ve/veya kas seğirmeleri.
Hiperkalseminin Sebepleri Nelerdir?
Yirmi beşten fazla ayrı hastalık, çeşitli ilaçlar ve hatta dehidratasyon hiperkalsemiye neden olabilir. Primer hiperparatiroidizm ve çeşitli kanser türleri, hiperkalsemisi olan kişilerin büyük kısmını oluşturur.
Primer Hiperparatiroidizm ve Hiperkalsemi
Primer hiperparatiroidizmde, dört paratiroit bezinden bir veya daha fazlası, kandaki kalsiyum düzeylerini kontrol etmekten sorumlu hormon olan paratiroit hormonun çok fazla üretir.
Paratiroit bezleri, boyundaki tiroit bezinin arkasında yer alır. Bunlar normalde böbreklerle, kemiklerle ve bağırsaklarla birlikte çalışarak kan kalsiyum düzeyini dikkatle düzenlerler. Ancak bazen bir paratiroit bezi aşırı aktif hale gelir, bu da aşırı paratiroit hormonu salınımına ve yükselmiş kan kalsiyum düzeylerine neden olur.
Hiperkalsemiye Neden Olabilen Kanserler Hangileridir?
Tüm kanserlerin yaklaşık %2’si hiperkalsemi ile ilişkilidir ve kansere bağlı hiperkalsemi vakaları (maligniteye bağlı hiperkalsemi olarak da adlandırılır) genellikle hızlı başlangıçlıdır ve ağır seyreder. Hiperkalsemiye neden olabilen belirli kanser türleri şunlardır:
- Akciğer kanseri.
- Meme kanseri.
- Multipl miyelom (bir tür beyaz kan hücresinde gelişen kanser).
- Renal hücreli karsinom (bir tür böbrek kanseri).
- Belirli kan kanserleri (lösemi).
- Lenfoma (lenfatik sistem kanseri).
- Rabdomyosarkom (kas hücresi kanseri).
Hiperkalsemiye Neden Olabilen İlaçlar Hangileridir?
Hiperkalsemiye neden olabilen yaygın ilaç ve takviyeler şunlardır:
- Hidroklorotiyazid ve diğer tiyazid diüretikler (yüksek tansiyon ve ödem tedavisi için reçete edilir).
- Lityum.
- Aşırı miktarda D vitamini, A vitamin veya kalsiyum takviyesi alımı.
Mide için kullanılan antiasitler ile kalsiyum karbonatı fazla miktarda almak, aslında hiperkalseminin daha sık görülen geçici nedenlerinden biridir.
Hiperkalseminin Diğer Nedenleri Nelerdir?
Hiperkalseminin daha nadir görülen diğer nedenleri şunları içerir:
- Sarkoidoz ve tüberküloz gibi akciğer hastalıkları.
- Böbrek yetmezliği.
- Tirotoksikoz.
- Uzun süre yatağa bağımlı kalma/hareketsiz olma.
- Paget hastalığı (kemik hastalığı).
Hiperkalsemi Nasıl Teşhis Edilir?
Hiperkalsemi, kalsiyum kan testini de içeren kapsamlı metabolik panel veya temel metabolik panel gibi rutin kan testlerinde oldukça yaygın bir bulgudur. Bu testler, doktorların anormal derecede yüksek kalsiyum düzeylerini erken dönemde saptamasına olanak tanır.
Aşağıdaki kan kalsiyum düzeyleri, hiperkalseminin farklı tanı ve ciddiyet düzeylerini gösterir:
- Hafif hiperkalsemi: Desilitre başına 10,5 ila 11,9 miligram (mg/dL).
- Orta hiperkalsemi: 12,0 ila 13,9 mg/dL.
- Hiperkalsemik kriz (tıbbi acil durum): 14,0 ila 16,0 mg/dL.
Bir kişide hiperkalsemi belirtileri varsa veya belirli bir kanser türü nedeniyle hiperkalsemi geliştirme riski bulunuyorsa, doktor hiperkalsemi olup olmadığını belirlemek için çeşitli kan testleri isteyecektir. Kan kalsiyum düzeyi yüksekse, doktor kullanılan ilaçları ve tıbbi öyküyü gözden geçirir ve fiziki muayene yapar.
Yükselmiş kalsiyum düzeylerinin açık bir nedeni yoksa, doktor kişiyi hormonla ilişkili durumlar konusunda uzmanlaşmış bir uzmana (endokrinolog) yönlendirebilir. Endokrinolog daha ileri değerlendirme ve testler yapacaktır.
Hiperkalsemiyi Teşhis Etmek İçin Hangi Testler Yapılır?
Doktor, hiperkalsemiyi ve nedenini teşhis etmeye yardımcı olmak için aşağıdaki testlerden herhangi birini isteyebilir:
- Kalsiyum kan testi.
- Paratiroid hormonu (PTH) kan testi.
- PTH ilişkili protein (PTHrP) kan testi.
- D vitamini kan testi.
- Kalsiyum idrar testi.
Doktor, primer hiperparatiroidizmin hiperkalsemiye neden olduğundan şüphelenirse, paratiroit bezlerinde bir kitle olup olmadığını veya bezlerin büyüyüp büyümediğini görmek için büyük olasılıkla bir görüntüleme testi önerecektir.
Bu amaçla kullanılan farklı görüntüleme testleri şunlardır:
- Ultrason testi.
- Nükleer tıp görüntülemesi, özellikle paratiroit taraması.
- Bilgisayarlı tomografi (BT) taraması.
Hiperkalsemi Nasıl Tedavi Edilir?
Hiperkalseminin tedavisi, durumun nedenine ve ne kadar ağır olduğuna bağlıdır.
Hafif hiperkalsemi vakalarında doktor şunları önerebilir:
- Daha fazla su içmek.
- Tiyazid olmayan bir diüretik veya farklı bir tansiyon ilacına geçmek.
- Kalsiyum açısından zengin antiasit tabletleri almayı bırakmak veya dozunu azaltmak.
- Kalsiyum takviyeleri ile multivitaminler gibi kalsiyum içeren takviyeleri bırakmak veya dozunu azaltmak.
Hiperkalsemi, aşırı aktif bir paratiroit bezinden kaynaklanıyorsa, doktor büyük olasılıkla aşırı aktif paratiroit bezinin (veya bezlerinin) cerrahi olarak çıkarılmasını önerecektir.
Hiperkalsemi bir kanserden kaynaklanıyorsa, doktor aşağıdaki ilaçlardan herhangi birini önerebilir:
- Pamidronat ve zoledronik asit gibi bifosfonatlar.
- Bifosfonatlara yanıt vermeyen, kansere bağlı hiperkalsemisi olan kişiler için kemik güçlendirici bir ilaç olan denosumab.
Hiperkalsemi ağır ise ve/veya belirgin belirtilere yol açıyorsa, doktor damar içi sıvılar ve diğer tedaviler için acil hastane yatışı önerebilir.
Hiperkalseminin Seyri Nasıldır?
Seyir de tıpkı tedavi gibi, hiperkalseminin nedenine ve ciddiyetine bağlıdır. Hiperkalsemi iyi huylu (benign) bir durumdan veya geçici bir durumdan kaynaklandığında, genellikle seyri iyidir.
Kanser nedeniyle hiperkalsemisi olan kişiler genellikle belirtiler yaşar ve sık hastane yatışına ihtiyaç duyar.
Hiperkalseminin Komplikasyonları Nelerdir?
Uzun süreli hiperkalsemi komplikasyonları nadirdir çünkü kalsiyum düzeyleri rutin kan panellerinde kontrol edilir ve doktorlar genellikle hiperkalsemiyi erken dönemde yakalar.
Ancak komplikasyonlar şunları içerebilir:
- Böbreklerde kalsiyum birikimi (nefrokalsinoz) sonucu zayıf böbrek fonksiyonu.
- Böbrek yetmezliği.
- Böbrek taşları.
- Yüksek tansiyon (hipertansiyon).
- Depresyon.
- Kemik kistleri.
- Kemik kırıkları.
- Osteoporoz.
Hiperkalsemi Nasıl Önlenebilir?
Hiperkalseminin tüm vakaları önlenemese de fazla kalsiyum tableti ve kalsiyum bazlı antiasit tabletleri alımından kaçınmak hastalığı önlemeye yardımcı olabilir.
Kişide yüksek kalsiyum, böbrek taşı veya paratiroit hastalığı aile öyküsü varsa, bu konuda bir doktorla konuşmak önemlidir. Doktorla görüşmeden besin takviyesi, vitamin veya mineral alınmaması önerilir.
Hiperkalsemi İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Hiperkalsemi ve/veya hiperparatiroidizm ile ilgili aile öyküsü olan kişilerin, hiperkalsemi geliştirme riski hakkında doktoruyla konuşması gerekir. Bir kişide hiperkalsemi belirtileri varsa, doktorla iletişime geçmek önemlidir.
Yeni bir tanı almak stresli olabilir. Hiperkalseminin tedavi edilebilir olduğunu ve kalsiyum düzeyleri normale döndüğünde belirtilerin genellikle ortadan kalktığını bilmek önemlidir. Hiperkalsemiye neden olabilecek bir kanseri olan kişilerde, doktor büyük olasılıkla kan kalsiyum düzeylerini düzenli olarak takip etmek isteyecektir. Hiperkalsemi ve yönetimi hakkında doktor ekibine soru sormaktan çekinmemek gerekir.