Gluten İntoleransı Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Glüten intoleransı, glüten yedikten sonra rahatsızlık yaşamak anlamına gelir. Böyle bir durumda şişkin, gazlı veya yorgun hissedilebilir. Glüten, özellikle buğday olmak üzere birçok besinde bulunan bir proteindir. Glüten intoleransı, çölyak dışı glüten duyarlılığı olarak da adlandırılır. Çölyak hastalığı veya buğday alerjisiyle aynı şey değildir. ABD nüfusunun yaklaşık %6'sı glütene karşı toleranssızdır.
Gluten İntoleransı Nedir?
Bir protein türü olan glüteni yedikten sonra rahatsız hissediliyorsa kişide glüten intoleransı olabilir. Halsizlik, mide bulantısı veya şişkinlik hissedilebilir. Glüten intoleransının bir diğer adı çölyak dışı glüten duyarlılığıdır.
Glüten Nedir?
Gluten; buğday, arpa, çavdar ve diğer tahıllarda bulunan bir proteindir. Makarna, tahıl gevreği ve bira gibi birçok yaygın yiyecek ve içecekte bulunur. Gluten ayrıca vitaminler, kozmetikler ve hatta bazı ilaçlar gibi şeylerde de bulunabilir.
Glüten İntoleransı ve Çölyak Hastalığı Aynı Şey midir?
Glüten intoleransı ve çölyak hastalığı farklıdır. Çölyak hastalığı olan kişilerde glütene karşı bir otoimmün tepki vardır. Bu, vücutlarının glütene karşı bir virüsmüş gibi savaşmaya çalıştığı anlamına gelir. Bu tepki, sindirim sistemlerinde iltihaplanmaya ve hasara neden olur. Çölyak hastalığı, anormal bir genin sonucudur. Çölyak hastalığı olan kişilerde ayrıca kanlarında glütenle savaşan maddeler olan belirli antikorların yüksek seviyeleri bulunur.
Gluten duyarlılığı ve çölyak hastalığı aynı semptomların çoğuna neden olur. Ancak gluten duyarlılığı olan kişilerin kanlarında anormal bir gen veya antikor yoktur.
Gluten İntoleransı Gluten Alerjisi midir?
Bir intolerans ve bir gıda alerjisi aynı şey değildir. Buğday alerjisi gibi bir gıda alerjisi, bağışıklık sisteminin belirli bir gıdayı yedikten sonra aşırı tepki vermesidir. Bir alerji kaşıntıya, kusmaya veya nefes darlığına neden olabilir. Gluten intoleransı, glutene karşı bir alerji değildir.
Gluten İntoleransı Kimlerde Görülür?
Herkes gluten intoleransına sahip olabilir ancak bu durum kadınlarda daha yaygındır. Bazı insanlar gluten intoleransıyla doğar, diğerleri ise bunu yaşamlarının ilerleyen dönemlerinde geliştirir.
Gluten İntoleransı Ne Kadar Yaygındır?
Araştırmalar, ABD nüfusunun yaklaşık %6'sının glütene karşı toleranssız olduğunu göstermektedir. Glüten intoleransı, nüfusun yaklaşık %1'ini etkileyen çölyak hastalığından daha yaygındır.
Gluten İntoleransına Ne Sebep Olur?
Glüten intoleransının kesin nedenleri iyi bilinmemektedir. Bazı araştırmalar, insanların glütene değil de birçok gıdada bulunan belirli bir karbonhidrata karşı hassas olabileceğini göstermektedir. Vücutları karbonhidratı gerektiği gibi emmez. Bağırsaklarında kalır ve fermente olur, bu da hastalığa sebebiyet verir.
Başka bazı araştırmalar ise buğdayın bazı insanların sindirim yollarının iç yüzeyinin etkileyebileceğini öne sürmektedir. Bu yüzey genellikle bakterilerin bağırsaklardan dışarı sızmasını engeller. Ancak glütene karşı intoleransı olan kişilerde bu kısım gerektiği gibi çalışmayabilir, bakterilerin kanlarına veya karaciğerlerine girmesine izin verebilir ve iltihaplanmaya neden olabilir.
Gluten İntoleransının Belirtileri Nelerdir?
İnsanlar glüten tükettikten sonra birkaç saat veya gün boyunca aşağıdaki belirtileri yaşayabilirler:
- Karın ağrısı.
- Kansızlık.
- Anksiyete.
- Şişkinlik veya gaz.
- Beyin sisi veya konsantre olma sorunu.
- Depresyon.
- İshal veya kabızlık.
- Tükenmişlik hissi.
- Baş ağrısı.
- Eklem ağrısı.
- Mide bulantısı ve kusma.
- Cilt döküntüsü.
Glüten intoleransı olan birçok kişide aynı zamanda huzursuz bağırsak sendromu da vardır.
Gluten İntoleransı Nasıl Teşhis Edilir?
Doktor kişinin semptomlarını ve tıbbi geçmişini dikkatlice inceler. Gluten intoleransı olduğundan şüphelenirse, teşhisi doğrulamak için atılacak sonraki adımlar şunlardır:
- Adım 1: Yaklaşık altı hafta boyunca glüten içeren bir diyet uygulanır. Bu süre zarfında doktor, buğday alerjisi veya çölyak hastalığını ekarte etmek için kan ve cilt testleri gerçekleştirir. Glüten intoleransının bir testi testi yoktur.
- Adım 2: Kişide buğday alerjisi veya çölyak hastalığı yoksa, doktor en az altı hafta boyunca beslenmeden glütenin çıkarılmasını isteyecektir. Bu süre zarfında semptomların ayrıntılı bir kaydı tutulur ve hangi semptomların (eğer varsa) iyileştiği not edilir.
- Adım 3: Glutensiz diyet yaparken semptomlar düzelirse, gluten kademeli olarak beslenmeye tekrar dahil edilir. Semptomlar geri dönerse, kişide muhtemelen gluten intoleransı vardır.
Gluten İntoleransı Nasıl Tedavi Edilir?
Gluten intoleransı için bir tedavi yoktur ancak çoğu insan glutensiz bir diyet uygulayarak semptomlardan kurtulur. Diyeti planlamak için bir doktor veya bir diyetisyenle çalışılmalıdır.
Ayrıca doktora diyete probiyotik ekleme konusu da sorulabilir. Probiyotikler bağırsaktaki iyi bakterileri artırmaya yardımcı olur. Şişkinlik, gaz veya kabızlık semptomlarını azaltabilirler.
Bazı araştırmalar, belirli enzimleri almanın glüteni sindirmeye yardımcı olabileceğini öne sürmektedir. Ancak uzmanlar hala bu tedaviyi araştırmaktadır. Herhangi bir enzim almadan önce mutlaka bir doktorla görüşmek gerekmektedir.
Glütensiz Beslenmenin Sağlık Açısından Riskleri Var mıdır?
Araştırmalar, glütensiz beslenmenin şu riskleri artırabileceğini gösteriyor:
- Hiperglisemi (yüksek kan şekeri) veya Tip 2 diyabet.
- Çok az lif almak gibi bazı besin eksiklikleri.
Gluten İntoleransı Nasıl Önlenebilir?
Gluten intoleransını önlemenin bir yolu yoktur ancak semptomları azaltmanın yolları vardır. Kişi kendisi için işe yarayan bir tedavi planı hakkında doktoruyla görüşmelidir.
Gluten İntoleransının Seyri Nasıldır?
Gluten intoleransı olan çoğu kişi doğru beslenmeyle semptomlardan kurtulur. Bu durum genellikle ömür boyu yönetim gerektirir. Tekrar gluten tüketmeye başlanırsa semptomlar geri dönme eğilimindedir.
Gluten İntoleransı ile Yaşamak Nasıl Kolaylaştırılabilir?
Gluten intoleransı şu şekilde yönetilebilir:
- Az yağlı, yüksek lifli bir diyet uygulamak.
- Düzenli olarak laboratuvar testleri yaptırarak şunları kontrol ettirmek:
- Anemi.
- Yüksek kolesterol.
- Vitamin ve besin eksiklikleri.
- Hangi yiyecek, içecek ve içeriklerin gluten içerdiğini öğrenerek bunlardan kaçınmak.
- Gıda ve içecek etiketlerini dikkatlice okumak.
Glütene Maruz Kalınırsa Ne Yapılmalıdır?
Glüten sayısız yiyecek, içecek ve diğer ürünlerde bulunur. Glütensiz bir diyete sadık kalınsa bile, bir noktada yanlışlıkla glüten tüketilebilir. Glütene yanlışlıkla maruz kalma nedeniyle yan etkiler yaşanırsa şunlar yapılabilir:
- Vücudu temizlemek için bol su içmek.
- Baharatlı ve yağlı olmayan, küçük öğünler tüketmek.
- Mide bulantısını yatıştırmak için zencefil veya nane çayı içmek.
Ne Zaman Bir Doktor ile İletişime Geçilmelidir?
Gluten maruziyetinin bazı belirtileri şiddetli olabilir. İshal veya kusma yaşanırsa tıbbi yardım alınmalıdır. Dehidratasyon tehlikeli elektrolit dengesizliklerine yol açabilir.
Glüten intoleransı, glüten yedikten sonra kişinin kendini hasta hissetmesine neden olabilir. Şişkinlik, mide bulantısı veya gaz hissedilebilir. Glüten intoleransı, çölyak hastalığıyla aynı semptomların çoğuna neden olur ancak aynı durum değildir. Çölyak hastalığı sindirim sisteminde hasara yol açan bir otoimmün bozukluktur. Glüten intoleransı olan kişiler genellikle glütensiz bir diyet uygulayarak semptomlarından kurtulurlar. Glütensiz diyetlerin bazı sağlık riskleri vardır. İhtiyaçlara uygun doğru tedavi planını oluşturmak için bir doktor veya diyetisyenle çalışmak önemlidir.