Disotonomi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Disotonomi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Disotonomi, otonom vücut süreçlerini bozan bir sinir sistemi bozukluğudur. Bunlar kan basıncı ve kalp hızı gibi otomatik işlevlerdir. Disotonomi olması, bu işlevlerin düzgün çalışmadığı ve rahatsız edici belirtilere neden olduğu anlamına gelir. Bu belirtiler çoğu zaman kontrol altına alınabilir ancak disotonominin tanılanması ve tedavi edilmesi bazen zordur.

Disotonomi Nedir?

“Disotonomi”, otonom sinir sistemini bozan bozukluklar için kullanılan genel bir terimdir. Her biri farklı belirtilere sahip çeşitli bozuklukları tanımlamak için kullanılabilir. Disotonomi hafif ile şiddetli arasında değişebilir. Disotomi için daha az kullanılan diğer adlar otonom disfonksiyon veya otonom nöropatidir.

Otonom sinir sistemi, sinir sisteminin bir alt bölümüdür. “Otonom” terimi “kendi kendini yöneten” anlamına gelir ve otonom sinir sistemi, kişinin düşünmesine gerek olmayan tüm vücut sistemi süreçlerini yönetir. Bunlar kan basıncı, vücut sıcaklığı, solunum, sindirim, kalp hızı, terleme ve çok daha fazlasını içerir.

Kişide disotonomi varsa, bu otonom sinir sistemi süreçlerinden biri veya daha fazlası olması gerektiği gibi çalışmaz. Otonom sinir sistemi kişi için çok sayıda işlevi yerine getirdiğinden, disotonomi çok çeşitli belirtilere neden olabilir. Bunlar göğüs ağrısı, duygu durum değişiklikleri, bayılma, yorgunluk ve baş dönmesini içerir ancak bunlarla sınırlı değildir.

Disotonomi Ne Kadar Yaygındır?

Disotominin çeşitli formları görece yaygındır. Dünya genelinde 70 milyondan fazla kişide disotonominin bir türü bulunmaktadır. Disotonomi konjenital olabilir (yani doğumdan itibaren mevcut olabilir) veya yaşamın herhangi bir döneminde gelişebilir. Ortalama başlangıç yaşı 50 ile 60 arasındadır.

Bununla birlikte, doktorların disotonomi konusunda genellikle sınırlı deneyimi vardır. Bunun nedeni, durumun büyük ölçüde değişebilmesi ve birçok farklı biçimde ortaya çıkabilmesidir. Disotominin saptanması, tanılanması ve tedavi edilmesi çoğu zaman karmaşık olabilir.

Disotonominin Belirtileri Nelerdir?

Disotonomi belirtileri birçok vücut sistemini etkileyebilir ve etkiledikleri sisteme bağlı olarak farklı görünebilir.

Bunlar aşağıdakileri içerebilir:

• Denge sorunları.
• Özellikle ayağa kalkarken bayılma veya bilinç kaybı.
• Bulantı ve kusma.
• “Beyin sisi”, unutkanlık veya odaklanma güçlüğü.
• Hızlı kalp hızı (taşikardi) veya yavaş kalp hızı (bradikardi).
• Toplu iğne başı büyüklüğünde göz bebekleri veya olağandışı geniş göz bebekleri.
• Bağırsak hareketlerinde değişiklikler (kabızlık veya ishal).
• Yorgunluk veya devam eden bitkinlik.
• Cinsel işlev bozukluğu.
• Göğüs ağrısı veya rahatsızlık.
• Sık idrara çıkma isteği veya üriner inkontinans.
• Nefes darlığı (dispne).
• Nemli veya soluk cilt.
• Kalp çarpıntısı.
• Uyku sorunları.
• Yutma güçlüğü (disfaji).
• Düzensiz kalp ritmi (aritmi).
• Ses veya ışığa duyarlılık.
• Özellikle ayağa kalkarken baş dönmesi veya sersemlik hissi.
• Düşük kan şekeri (hipoglisemi).
• Normalden daha fazla veya daha az terleme ya da vücudun belirli bölgelerinde daha fazla terleme.
• Olağandışı derecede kuru veya yaşaran gözler.
• Migren veya sık baş ağrıları.
• Vücut veya cilt sıcaklığında dalgalanmalar.
• Aşırı tükürük salgılanması.
• Duygu durum değişiklikleri veya anksiyete.
• Görme sorunları (bulanık görme veya gözlerin ışık değişikliklerine uyum sağlamasında güçlük).
• Egzersiz intoleransı (fiziksel aktivite sırasında kalp hızının değişmemesi).
• Burun akıntısı.
• Vertigo.

Disotonominin Nedeni Nedir?

Disotominin iki ana türü vardır: primer (birincil) ve sekonder (ikincil):

• Primer: Başka bir neden olmaksızın kendiliğinden ortaya çıkar.
• Sekonder: Başka bir durum nedeniyle ortaya çıkar.

Primer Disotonomiler

Primer disotonomiler, belirli bir neden olmaksızın kendiliğinden ortaya çıkar. Sekonder disotonomiler kadar yaygın değildir (sekonder, başka bir şeyin buna neden olduğu anlamına gelir).

Primer bir türe özgü örnek, ailesel disotonomi olarak adlandırılan kalıtsal formdur.

Aşağıdakilerden herhangi biri bu duruma sahip olma olasılığını artırabilir:

• Yahudi (özellikle Aşkenaz Yahudisi) kökenine sahip olmak.
• Doğu Avrupa kökenine sahip olmak.
• Disotonomisi olan bir aile üyesine sahip olmak (özellikle ebeveyn veya kardeş gibi birinci derece akrabaya).

Bir diğer primer form “idiyopatik” disotonomidir. Bu terim, doktorların açıklayamadığı veya saptayamadığı bir nedenle ortaya çıktığı anlamına gelir.

Sekonder Disotonomiler

Disotonomiye neden olabilen veya katkıda bulunabilen durumlar vardır.

Bunlardan bazıları aşağıdakiler gibidir ancak bunlarla sınırlı değildir:

• Amiloidoz.
• Genellikle “Lou Gehrig hastalığı” olarak bilinen amiyotrofik lateral skleroz (ALS).
• Otoimmün otonomik ganglionopati (AAG).
• Otonom disrefleksi.
• Botulizm.
• Beyin tümörleri (kanser dahil).
• Chiari malformasyonu.
• Kompleks bölgesel ağrı sendromu.
• COVID-19 enfeksiyonu, özellikle belirtilerin beklenenden çok daha uzun sürdüğü uzun (long) COVID.
• Ehlers-Danlos sendromu (ve diğer bağ dokusu bozuklukları).
• Guillain-Barré sendromu.
• Lewy cisimcikli demans.
• Lupus.
• Lyme hastalığı.
• İlaçlar veya tıbbi prosedürler.
• Multipl skleroz ve nöromiyelitis optika.
• Multisistem atrofi (MSA).
• Nöroleptik malign sendrom.
• Ortostatik hipotansiyon.
• Parkinson hastalığı.
• Porfiri (özellikle akut intermittan porfiri).
• Postural ortostatik taşikardi sendromu (POTS).
• Primer fokal hiperhidroz.
• Saf otonom yetmezlik.
• Romatoid artrit.
• Sarkoidoz.
• Serotonin sendromu.
• Sjögren sendromu.
• Omurilik yaralanması.
• Toksinler, zehirler veya ağır metaller (cıva, arsenik veya pestisitlerde bulunan organofosfatlar gibi).
• Travmatik beyin hasarı.
• Katı kişi sendromu.
• Tetanos.
• Tip 2 diyabet.
• Vazovagal senkop (daha az yaygın olarak “nörokardiyojenik senkop” olarak bilinir).
• B12 vitamini eksikliği.
• Wernicke-Korsakoff sendromu (veya B1 vitamini eksikliği).

Disotonominin Komplikasyonları Nelerdir?

Disotonomi yaşamsal vücut süreçlerini etkilediğinden, birçok olası komplikasyon vardır. Komplikasyonların çoğu, özellikle şiddetli olduklarında veya kişinin olağan rutinini ve aktivitelerini bozduklarında, disotonomi belirtileriyle ilişkilidir.

Ciddi belirtiler ve komplikasyonlar genel olarak şunları içerir:

• Kalp hızı sorunları (çok hızlı, çok yavaş veya düzensiz).
• Bayılma (düşmeye bağlı yaralanmalara yol açabilir).
• Solunum güçlüğü.
• Kabızlık, ishal veya diğer sorunlara yol açabilen sindirim bozuklukları.
• İdrar yolu enfeksiyonlarına veya inkontinansa yol açan böbrek işlevlerinde bozulma.

Doktor, yaşanabilecek olası komplikasyonlar ve bunlardan nasıl kaçınılabileceği veya etkilerinin nasıl sınırlandırılabileceği konusunda daha fazla bilgi verebilecek en uygun kişidir.

Disotonomi Tanısı Nasıl Konulur?

Doktor, çeşitli yöntem ve testlerin bir kombinasyonunu kullanarak disotonomi tanısı koyabilir. Disotomi tanısı çoğu zaman kısmen eleme sürecidir. Aynı zamanda belirtilerin nasıl ve ne zaman ortaya çıktığının belirlenmesini ve belirtileri birbirine bağlayan örüntünün bulunmasını da içerir.

Bununla birlikte, deneyimli doktorlar bile disotominin tanılanmasını zor bulabilir. Bunun nedeni, disotominin vücudun her yerinde birbiriyle bağlantılı görünmeyebilen belirtilere neden olabilmesidir. Doktorlar ayrıca belirtileri disotonomiye neden olan durumla ilişkilendirebilir ancak aynı zamanda disotominin de mevcut olduğunu fark etmeyebilir.

Disotominin tanılanmasına yardımcı olabilecek (veya diğer durumları dışlamaya yardımcı olabilecek) testlerden bazıları şunlardır:

• Fiziksel ve nörolojik muayene.
• Tilt table (eğik masa) testi.
• Kalp testleri (özellikle elektrokardiyogram).
• Ter testleri (kantitatif sudomotor akson refleks testi gibi).
• Göz bebeği ölçüm testleri (pupillometri).
• Üriner inkontinansla ilişkili belirtiler için ultrason ve diğer testler.
• Kan testleri (özellikle otoimmün bir bozukluğa işaret eden antikorların test edilmesi veya katekolaminler gibi belirli nörotransmiterlerin düzeylerinin test edilmesi).

Belirtilere bağlı olarak başka birçok test de yapılabilir. Doktor, yardımcı olabilecek testler hakkında daha fazla bilgi verebilir.

Disotonomi Nasıl Tedavi Edilir?

Disotomiyi tümüyle ortadan kaldıran bir tedavi yoktur ancak birçok belirti kontrol altına alınabilir. Disotomi için uygulanacak tedavi yaklaşımı, birçok faktöre ve özellikle disotominin nedenine güçlü bir şekilde bağlıdır.

Yardımcı olabilecek bazı tedavi yaklaşımları şunlardır:

• Beslenme değişiklikleri: Tuz alımının artırılması kan basıncını yükselterek ayağa kalkıldığında kan basıncının çok fazla düşmesini önleyebilir.
• Sıvı alımı: Yeterli sıvı almak kan basıncının korunmasına yardımcı olur.
• Kan basıncını artıran ilaçlar: Bunlar, ortostatik hipotansiyon ve buna bağlı etkiler görüldüğünde yararlıdır.
• Bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar veya diğer bağışıklık sistemi tedavileri: Bunlar, bağışıklık sisteminin vücudun bir bölümüne saldırması sonucu ortaya çıkan otoimmün durumlarla ilişkili disotomiyi tedavi edebilir.

Disotomi bir ilaç veya tıbbi tedavi nedeniyle ortaya çıktığında, söz konusu ilacın kesilmesi veya tedavinin geri çevrilmesi genellikle önceliklidir.

Disotomi için çok sayıda olası tedavi bulunduğundan, doktor tedavi seçenekleri hakkında en uygun bilgi kaynağıdır. Doktor, kişinin durumuyla ve ihtiyaçlarıyla ilgili ayrıntıları sağlayabilir. Ayrıca dikkat edilmesi gereken olası yan etkiler ve komplikasyonlar ile bunların nasıl sınırlandırılabileceği veya önlenebileceği konusunda bilgi verebilir.

Disotomi Varsa Neler Beklenmelidir?

Disotomi, aile üyeleri arasında bile kişiden kişiye çok farklı görünebilir. Bir kişide görülen belirtiler başka bir kişide görülenlerden tamamen farklı olabilir. Belirtiler ve bunların yaşam üzerindeki etkileri de büyük ölçüde değişebilir.

Disotomisi olan birçok kişi tanı alma konusunda güçlük yaşayabilir. Belirtilerle ilgili hayal kırıklığı, anksiyete veya diğer zorlayıcı duygular yaşanıyorsa kişi yalnız değildir. Bu duygular disotomisi olan kişilerde yaygındır.

Disotomi Ne Kadar Sürer?

Bazı disotomi türleri geçici olabilir ancak disotomi genellikle yaşam boyu devam eden bir durumdur.

Disotominin Seyri Nasıldır?

Disotomi öngörülemeyen bir durumdur. Bazı kişiler sık belirtiler yaşayabilir. Bazı kişilerde ise aylar, hatta yıllar boyunca hiç belirti görülmeyebilir. Disotomi ile yaşarken yaşamın nasıl olacağını öngörmek zordur ancak doktor nelerin mümkün veya olası olduğunu ve durumun yaşam üzerindeki etkisinin nasıl sınırlandırılabileceğini anlamaya yardımcı olabilir.

Nedene bağlı olarak disotomi küçük bir sorun olabilir. Ancak bazı formlar veya nedenler, özellikle kronik veya tedavisi olmayan durumlar, daha büyük etkilere yol açabilir. Şiddetli vakalarda belirtiler kişinin çalışma veya keyif aldığı etkinliklere katılma becerisini etkileyebilir. Bu durum ölümcül komplikasyonlara da neden olabilir.

Disotomi Önlenebilir mi?

Disotomi öngörülemeyen şekilde ve uzmanların henüz tam olarak anlayamadığı nedenlerle ortaya çıkar. Disotomiyi önlemek veya disotomiye sahip olma riskini azaltmak mümkün değildir.

Disotomi Varsa Kişi Kendine Nasıl Bakmalıdır?

Disotomi karmaşık bir durumdur. Disotomisi olan birçok kişi, durumu tanılayabilecek ve tedavi edebilecek bir doktor bulmakta zorlanır. Birçok kişi, belirtilerine neyin neden olduğunu bilmediği ve doktorlar belirtilerin neden ortaya çıktığına dair bir açıklama bulamadığı için tıbbi bakım konusunda hayal kırıklığı veya anksiyete yaşayabilir.

Disotomi belirtileri yaşanıyor ve bu duygular ortaya çıkıyorsa, kişi bu konuda kesinlikle yalnız değildir. Tanı ve tedavi alınmasına yardımcı olmak için proaktif adımlar da atılabilir.

Yapılabilecek bazı şeyler şunlardır:

• Kişinin kendini rahat hissettiği bir doktor bulunması: Doktorla kurulan ilişki, disotominin tanılanması, tedavi edilmesi ve yönetilmesi açısından kritik öneme sahiptir. Kişi bir doktorun yanında kendini rahat hissetmiyorsa veya dinlenmediğini ya da doktorun durumu tanılamak ve tedavi etmek için gerekli deneyime sahip olmadığını düşünüyorsa ikinci bir görüş veya başka bir doktor aranmalıdır.
• Belirtilerin, aktivitelerin ve kişinin kendini nasıl hissettiğinin günlük olarak kaydedilmesi: Kaydedilen bilgiler ayrıntılı olmalıdır. Toplanan bilgiler, doktorun kişinin yaşadıklarının genel tablosunu görmesine veya tedaviyi düzenlemesine yardımcı olabilir.
• Düzenli olunması: Belirtilerin, durumun ve tedavinin kontrol altında tutulmasına yardımcı olan bir sistem ve araçlara sahip olmak büyük fark yaratabilir. Bunlar, doktorlara kişinin karşı karşıya olduğu durum hakkında daha fazla bilgi sağlayabilir ve kişinin yaşananları anlatırken daha az kaygı hissetmesine yardımcı olabilir.
• Hazırlıklı olunması: Disotomi hakkındaki araştırma makaleleri (örneğin çanta, sırt çantası veya araçta) gerektiğinde doktora verilebilmek üzere hazır bulundurulmalıdır. Ayrıca herhangi bir randevuya veya tıbbi ziyarete su, atıştırmalık ve ihtiyaç duyulan ilaçlar götürülmelidir. Bunlar uygunsuz bir zamanda ortaya çıkan belirtilerin önlenmesine veya sınırlandırılmasına yardımcı olabilir.
• Kişinin kendini gözetmesi veya bunu yapmasına yardımcı olacak birinden destek istemesi: Güvenilen bir yakının veya aile üyesinin etkinliklere eşlik edebilmesi durumunda, ondan bu konuda yardımcı olması istenebilir. Önceden konuşularak kişinin ne konusunda endişeli olduğu ve yardımcı olmak için neler yapılabileceği açıklanmalıdır.

Disotomi Neler Tüketilmeli, Nelerden Kaçınılmalıdır?

Disotomi varsa doktorun yenilen ve içilen gıdalarda belirli değişiklikler önermesi olasıdır.

Öneriler genellikle şunları içerir ancak bunlarla sınırlı değildir:

• Alkolden kaçınılması.
• Yeterli sıvı alınması.
• Önerildiği şekilde yemeklere tuz eklenmesi.
• Uyku ve dinlenmeye öncelik verilmesi.
• Stres düzeyinin yönetilmesi.
• Kişi için sağlıklı olan bir vücut ağırlığına ulaşılması ve bunun korunması.
• Gerektiğinde mola verilmesi.
• Sıcaktan kaçınılması (banyo yaparken sıcak su yerine ılık su kullanılması).
• Çok uzun süre oturmaktan veya ayakta durmaktan kaçınmak için hareket edilmesi.
• Kafein alımının doktorun önerdiği şekilde izlenmesi ve yönetilmesi.
• İlaçların reçete edildiği şekilde kullanılması ve reçetesiz yeni takviyeler eklemeden önce doktora danışılması.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır veya Tıbbi Yardım Alınmalıdır?

Doktorun düzenli takip ziyaretleri için belirli bir program önermesi olasıdır. Hiçbir şey değişmemiş gibi görünse bile bu ziyaretler önemlidir. Bu ziyaretler doktorun belirtileri takip etmesine yardımcı olabilir (belirtiler değişmemiş olsa bile). Doktor ayrıca disotomi açısından önemli göstergeler olan ve kişinin hissedemediği kan basıncı gibi yaşamsal bulguları da kontrol edebilir.

Aşağıdaki durumlarda da doktor aranmalı veya doktora başvurulmalıdır:

• Belirtilerde bir değişiklik fark edilmesi (olumlu veya olumsuz).
• İlaçların etkinliğinde bir değişiklik fark edilmesi.
• Yaşamda veya kişisel koşullarda bir değişiklik olması ve bunun belirtileri veya belirtilerin yönetilme biçimini etkilemesi.

Ne Zaman Acil Servise Gidilmelidir?

Disotomi, özellikle kan basıncıyla ilişkili olanlar olmak üzere birçok ciddi belirtiye neden olabilir. Sersemlik ve baş dönmesi, oturulduğunda veya uzanıldığında çoğu zaman kendiliğinden düzelir (bu durum kan akışının beyne ulaşmasını kolaylaştırır). Aynı nedenle, çoğu kişi bayıldıktan sonra da bilincini yeniden kazanır.

Ancak bazı belirtileri tıbbi bir acil durumdan ayırt etmek zordur. Şüphe durumunda her zaman 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.

Acil müdahale gerektirebilecek belirtiler şunları içerebilir ancak bunlarla sınırlı değildir:

• Göğüs ağrısı.
• Solunum güçlüğü.
• Olağandışı derecede yavaş, hızlı veya güçlü atan ya da kişi hissetmeye çalışmadığı halde rahatsız edici şekilde fark ettiği kalp atışı (kalp çarpıntısı).

Dikkat edilmesi gerekebilecek başka belirtiler de vardır. Doktor, hangi belirtilerin tıbbi yardım gerektirdiği konusunda bilgi verebilir.

Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Doktora sormanın faydalı olabileceği sorulardan bazıları şunlardır:

• Sahip olunan disotomi türü ne kadar ciddi?
• Hangi belirtiler doktor ile iletişime geçilmesini veya tıbbi yardım alınmasını gerektirir?
• Hangi komplikasyon belirtilerine dikkat edilmelidir?
• Disotomi hangi otonom süreçleri etkiliyor?
• Hangi tedaviler ve yaşam tarzı düzenlemeleri en uygundur?
• Gelecekte sağlık durumu açısından neler beklenebilir?
• Hangi tür destek grupları mevcuttur?
• Beslenme, ruh sağlığı ve stres desteği gibi konularda destek sağlayabilecek uzmanlar veya doktorlar var mı?

Disotomiyi Neler Tetikleyebilir?

Disotominin belirtilerin aniden ortaya çıkmasına veya kötüleşmesine neden olan tetikleyiciler olabilir. Tetikleyicileri bilmek ve takip etmek (özellikle günlük tutarak) bunların öğrenilmesine ve bunlardan kaçınılmasına yardımcı olabilir.

Yaygın tetikleyiciler şunları içerebilir ancak bunlarla sınırlı değildir:

• Alkol tüketmek.
• Dehidrasyon.
• Stres.
• Sıkı kıyafetler giymek.
• Sıcak ortamlar.
• Tıbbi amaç dışı ilaç veya madde kullanımı (özellikle benzodiazepinler veya opioidler gibi sinir sistemi aktivitesini yavaşlatan maddeler).

Burada listelenmeyen başka tetikleyiciler de olabilir. Bir tetikleyicinin olabileceği düşünülüyor ancak bundan emin olunamıyorsa, bu konudaki endişe doktora bildirilmelidir. Doktor, kontrol etmek için bir test veya yöntem önerebilir.

Disotomi, özellikle ne olduğu veya neden ortaya çıktığı bilinmediğinde oldukça sinir bozucu olabilir Bazı kişilerde tanı alınması aylar, hatta yıllar sürebilir. Tanılanması ve tedavi edilmesi zor olsa da birçok kişi belirtilerini kontrol altında tutabilir ve yaşamını sınırlı ölçüde etkilenerek sürdürebilir.

Disotomi olduğundan şüpheleniliyorsa, doktor belirtileri değerlendirebilir ve bu durumu tedavi etme konusunda deneyimli bir uzman bulunmasına yardımcı olabilir. Böylece kişi günlük yaşamını sürdürebilir, belirtilerin etkisini sınırlandırabilir ve kendisi için önemli olan şeylere odaklanabilir.