Çocuklarda MS (Multipl Skleroz) Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Pediatrik MS, çocuklarda ya da ergenlerde başlayan multipl sklerozdur. Çocukların yaklaşık %98’inde ataklarla seyreden MS görülürken, bu oran yetişkin MS hastalarında %84’tür. Bu otoimmün durum, çocuğun beyni ile vücudu arasındaki iletişimi bozar. Belirtiler arasında kas güçsüzlüğü, bilişsel güçlükler ve görme sorunları bulunur. Tedavi, belirtilerin ortaya çıkma sıklığını azaltabilir.
Pediatrik MS Nedir?
Çocuklarda multipl skleroz (MS) ya da pediatrik MS, 18 yaşından önce çocuğun merkezi sinir sistemini etkileyen otoimmün bir durumdur. Merkezi sinir sistemi, beyin ve omurilikten oluşur.
Çocukta MS varsa, bağışıklık sistemi yanlışlıkla miyelin hücrelerine saldırır. Bunlar, beyin ve omurilik sinirlerini çevreleyen koruyucu kılıflardır. Miyelin kılıfındaki hasar, çocuğun beyninden vücudunun geri kalanına giden sinir sinyallerini bozar.
Bu hasar, kas güçsüzlüğü, yorgunluk, hafıza sorunları, denge ve koordinasyon sorunları ve görme değişiklikleri gibi belirtilere yol açabilir.
Pediatrik MS için bir tedavi yoktur. Belirtileri yönetmek ve MS’e bağlı engellilik ya da uzun dönemli sorun riskini azaltmak için tedaviler mevcuttur.
Çocuklarda Görülen MS Türleri Nelerdir?
Çocuklarda en yaygın görülen tip ataklarla seyreden MS’tir. Tanı alan çocukların yaklaşık %98’inde bu tip vardır. MS belirtileri çocuğun yaşamı boyunca alevlenir ya da gelip gider.
Primer progresif (birincil ilerleyici) MS daha az yaygındır. Bu, çocuğun belirtilerinin zamanla kötüleşebileceği anlamına gelir.
Çocuklarda Görülen MS’in Belirtileri Nelerdir?
Çocuklarda MS’in bazı erken belirtileri şunlardır:
- Optik nörit: Bir ya da iki gözde ağrılı görme kaybı
- Transvers miyelit: Omurilikteki inflamatuvar bir skara bağlı güçsüzlük ve/veya uyuşma
Doktor, MS tanısı koyarken bu erken belirtileri araştıracaktır.
Çocuklarda MS Belirtileri Nelerdir?
Çocuklarda MS’in yaygın belirtileri şunlardır:
- Uyuşma, karıncalanma ya da “iğnelenme” hissi (parestezi).
- Baş dönmesi.
- Yürümede ya da dengeyi korumada güçlük.
- Yorgunluk.
- Kas güçsüzlüğü.
- Tremor (titreme).
- Konsantrasyon ya da hafıza sorunları.
- Görme sorunları (bulanık görme ya da çift görme).
MS belirtileri kişiden kişiye değişir ve hatta bir günden diğerine farklı olabilir. Çocukların çoğunda bu yaygın belirtilerin yalnızca birkaçı görülür, hepsi görülmez.
Çocuklarda MS’in Nedenleri Nelerdir?
Demiyelinizasyon (miyelin kaybı), çocuklarda MS’e neden olur. Bunun ne anlama geldiğini şöyle açıklamak mümkündür.
Miyelin, çocuğun beynindeki ve omuriliğindeki sinir hücrelerini (nöronları) çevreleyen koruyucu bir örtüdür (kılıf). Miyelin, çocuğun beyni ile vücudunun geri kalanı arasında mesajların iletilmesine yardımcı olur.
Çocuğun bağışıklık sistemi, vücudu virüs ya da bakteri gibi zarar verebilecek şeylerden korur. Bazen bağışıklık sistemi, vücudun sağlıklı parçalarını bir tehdit ile karıştırır. Bu durumda bağışıklık sistemi, miyelini zararlı bir şey olarak görür. Bağışıklık sistemi, çocuğun sinir hücreleri üzerindeki bu koruyucu örtüye saldırır ve zarar verir.
Miyeline verilen hasar demiyelinizasyondur. Bu hasar, görüntüleme testlerinde görülebilen skarlar oluşturabilir. Çocuğun doktorunun bu skarlara lezyon ya da plak dediği duyulabilir. Demiyelinizasyon, çocuğun beyninin vücudunun tüm bölümlerine mesaj gönderme biçimini etkiler ve bu da belirtilere neden olur.
Araştırmacılar bunun neden gerçekleştiğinden emin değildir.
Çocuklarda MS İçin Risk Faktörleri Nelerdir?
Gebelik sırasında aşağıdakilerden herhangi biri varsa, MS’li bir çocuk sahibi olma riski daha yüksek olabilir:
- Pasif sigara dumanı ve pestisitler gibi toksinlere maruz kalma.
- Kanda düşük D vitamini düzeyi.
- Bir virüse maruz kalma (Epstein-Barr virüsü ya da mononükleoz).
- Obezite.
Gebelik takibini yapan doktor, gebelik sırasında planlama yapmaya ve sağlıklı kalmaya yardımcı olabilir.
Çocuklarda MS’in Komplikasyonları Nelerdir?
Çocuklarda MS şu komplikasyonlara yol açabilir:
- Yardım almadan yürümede güçlük.
- Depresyon ve anksiyete.
- Okul çalışmalarını tamamlamada güçlük.
- Ellerde zayıf koordinasyon.
- Mesane ya da bağırsak kontrolünde güçlük (inkontinans).
Bunların birçoğu çocuğu hemen etkilemeyebilir ya da yetişkinliğe kadar ortaya çıkmayabilir.
Çocuklarda MS Nasıl Teşhis Edilir?
Doktor, fiziki muayene, nörolojik muayene ve testlerden sonra çocuğa MS tanısı koyacaktır. Muayeneler sırasında çocuğun doktoru, tıbbi öykü ve belirtiler hakkında sorular soracaktır.
Tanısal testler, benzer belirtilere sahip durumların dışlanmasına yardımcı olur.
Testler şunları içerebilir:
- Kan testleri ve idrar testleri.
- MR ya da optik koherens tomografi gibi görüntüleme testleri.
- Lomber ponksiyon.
- Uyarılmış potansiyel (EP) testleri.
MS belirtileri birçok başka durumla benzer olduğu için resmi tanının konması biraz zaman alabilir. Bu durum sinir bozucu olabilir ve çocuğun doktorlarına birkaç kez gidilmesine yol açabilir. Ancak resmi bir tanı, çocuğun bakım ekibinin belirtileri daha iyi tedavi etmesine yardımcı olur. Böylece çocuk, çocukluğunun her bölümünün tadını mümkün olan en az kesintiyle çıkarabilir.
MS Bebeklerde Teşhis Edilebilir mi?
MS belirtileri doğumda mevcut değildir, bu nedenle bir çocuğun bebeklik döneminde tanı alması olası değildir. Belirtiler, çocuk büyüdükçe ve geliştikçe daha belirgin hale gelir. En sık ergenlik döneminde başlar. Tanıların çoğu 16 yaşından önce konur.
Çocuklarda MS Nasıl Tedavi Edilir?
Çocuklarda ataklarla seyreden MS biçimi için yaygın bir tedavi, hastalık modifiye edici tedavidir (DMT). DMT’ler durumun ilerlemesini yavaşlatır ve çocuğun yaşadığı belirti alevlenmelerinin sayısını azaltabilir. FDA onaylı ilaçlardan biri fingolimodun oral formudur. Bu ilaç, 10 yaş ve üzerindeki çocuklar için önerilir. Araştırmacılar şu anda pediatrik kullanım için diğer DMT’leri incelemektedir.
Doktor ayrıca çocuğu etkileyen MS belirtilerini de tedavi edecektir.
Bu tedaviler şunları içerebilir:
- Ergoterapi.
- Fizik tedavi.
- Konuşma terapisi.
- Nöropsikoloji testleri ve terapisi.
Belirtiler hafızayı ve düşünmeyi etkiliyorsa, çocuğun sınıfta ek desteğe gereksinimi olabilir.
Klinik araştırmalar (yeni tedavilerin etkinliğini test eden çalışmalar) mevcut olabilir. Doktor, bunun çocuk için bir seçenek olup olmadığı konusunda daha fazla bilgi verebilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Çocuk, kol ve bacaklarda karıncalanma hissi ya da görme değişiklikleri gibi yaşadığı herhangi bir belirtiyi anlatırsa, çocuğun doktorlarıyla konuşmak çok önemlidir. MS’i erken saptamak çok önemlidir. Doktorlar çocuğu ya da ergini değerlendirebilir ve tanıya giden en iyi yolu belirleyebilir.
Tanıdan sonra yeni belirtiler ortaya çıkarsa ya da alevlenmeler olursa, ebeveyn ve/veya çocuk bakım ekibiyle iletişime geçmelidir.
Çocuklarda MS’in Seyri Nasıldır?
MS tanısı alan çocukların seyri genellikle olumludur. Alevlenmelerin sıklığını ve semptom şiddetini azaltmaya yardımcı olacak tedaviler mevcuttur. Uzun dönemli engelliliği önlemek için durumun yönetimi yaşam boyu sürer. Çocuğun yaşamı boyunca MS bakım ekibiyle düzenli olarak görüşmesi gerekeceği bilinmelidir.
Ataklarla seyreden MS tanısı alan bazı çocuklar, yetişkin olduklarında sekonder progresif (ikincil ilerleyici) MS geliştirir. Sekonder progresif MS belirtileri yavaş yavaş kötüleşir. Araştırmalar, çocuklukta MS tanısı alan kişilerde hastalığın, sekonder progresif biçime sahip yetişkinlere göre daha yavaş ilerlediğini göstermektedir.
MS Çocukların Okul Hayatını Etkiler mi?
MS, hafızayı ve bilişsel işlevi (düşünme ve öğrenme) etkileyebileceği için çocuk okulda zorlanabilir. Nöropsikolojik test adı verilen en az bir resmi bilişsel test yapılması yardımcı olur. Ardından, çocuğun öğretmenleriyle düzenli olarak görüşülmelidir. Çocuğun akademik hedeflerine kendi hızında ulaşmasına yardımcı olacak destekler mevcuttur.
MS’li çocukların çoğu akranlarıyla uyum sağlar. Diğer çocuklarla aynı etkinliklerde oynayabilir ve yer alabilir. Bu konuda akılda oluşabilecek herhangi bir soru olursa, çocuğun doktoru belirli etkinliklere katılmanın çocuk için güvenli olup olmadığı konusunda aileye bilgi verebilir.
Bir ebeveyn ya da bakım veren olarak, çocukta MS olduğunu öğrenmek kaygı verici olabilir. Çocukları etkileyen vakaların çoğu ataklarla seyreden tiptedir. Bu tipte belirtiler çocuğun yaşamı boyunca gelip gider. Doktor, sıklığı ve şiddeti azaltmak için bir tedavi planı oluşturabilir. MS, ömür boyu süren ve tamamen tedavi edilemeyen bir hastalık olsa da iyi yönetilmesi çocuğun daha az kesintiyle oyunlar oynamasına ve öğrenmesine yardımcı olabilir.