Üriner Sistem Nedir? Nasıl Çalışır? Hangi Hastalıklardan Etkilenir?

Üriner Sistem Nedir? Nasıl Çalışır? Hangi Hastalıklardan Etkilenir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Üriner sistem böbrekleri, üreterleri, mesaneyi ve üretrayı içerir. Bu sistem kanı filtreleyerek atıkları ve fazla suyu uzaklaştırır. Bu atıklar idrara dönüşür. En yaygın üriner sorunlar mesane enfeksiyonları ve idrar yolu enfeksiyonlarıdır.

Üriner Sistem Nedir?

Üriner sistem (veya idrar yolu) vücudun filtrasyon sistemi olarak çalışır. Üriner sistem toksinleri ve atıkları vücuttan uzaklaştırdığında, bunlar idrar olarak dışarı çıkar. İşeyebilmek için vücudun bu atıkları bir dizi organ, kanal ve tüpten geçirmesi gerekir. Bu sürecin herhangi bir adımında bir sorun varsa, bu normal bir şekilde idrara çıkıp çıkamamayı etkileyebilir.

Üriner sistemdeki ana organlar şunlardır:

• İki böbrek (kan filtreleyen organlar).
• İki üreter (böbrekleri mesaneye bağlayan kanallar)
• Bir mesane (idrarı tutan organ).
• Üretra (mesaneye bağlı olan ve idrarın vücudu terk etmesini sağlayan bir tüp).

Üriner Sistemin Ana İşlevi Nedir?

Üriner sistem, vücudun ihtiyaç duymadığı şeylerden kurtulmak için kanı filtreler. Fazla su ve tuzu, toksinleri ve diğer atık ürünleri ortadan kaldırır. Üriner sistemin farklı bölümleri aşağıdakiler başta olmak üzere görevlerini yerine getirir:

• Kanı filtrelemek.
• İhtiyaç olmayan toksinleri ihtiyaç olan besinlerden ayırmak.
• İdrarı depolamak ve vücuttan dışarı taşımak.

Üriner Sistem Kanı Nasıl Filtreler?

Böbrekler kanı filtrelemenin önemli bir parçasıdır. Üriner sistem şu şekilde çalışır:

• Kan, her böbreğe çok sayıda küçük arter yoluyla girer.
• Böbrekler kanı filtreleyerek toksinleri besinlerden ayırır.
• Vitaminler, mineraller, besinler ve proteinler kan dolaşımına geri döner.
• Atık ürünler ve idrar böbreklerden üreterlere ve mesaneye doğru hareket eder.
• Mesane, kişi tuvaleti kullanana kadar idrarı depolar.
• İdrar, üretra yoluyla vücudu terk eder.

Üriner Sistemin Organları Nelerdir?

Böbrekler, üreterler, mesane ve üretra üriner sistemi oluşturur. Hepsi birlikte sıvı atıkları filtrelemek, depolamak ve vücuttan uzaklaştırmak için çalışır. Üriner sistemdeki tüm organlar karın ve pelvik bölgededir.

• Böbrekler: Bu organlar sürekli çalışır. Kanı filtreler ve vücudun daha sonra ortadan kaldırdığı idrarı üretirler. Karnın arka tarafında, göğüs kafesinin hemen altında birer tane olmak üzere iki böbreğimiz vardır. Her bir böbrek yaklaşık bir yumruk büyüklüğündedir. Böbrekler çok çalışır. Günde yaklaşık 113,6 ila 141,95 litre kanı süzer, bu da her gün yaklaşık 0,95 ila 1,95 litre idrar üretir.
• Üreterler: Pelvisin içindeki bu iki ince tüp böbreklerden mesaneye idrar taşır. Her üreter yaklaşık 20-25 cm uzunluğundadır.
• Mesane: Mesane, kişi onu boşaltmaya (işemeye) hazır olana kadar idrarı tutar. İçi boştur, kastan yapılmıştır ve üçgen bir balon şeklindedir. Mesane doldukça genişler. Çoğu mesane bir seferde 2 bardak (500 mililitre) kadar idrar tutabilir. İşemek, mesaneyi boşaltmak anlamına gelir.
• Üretra: Bu tüp idrar kesesindeki idrarı vücuttan dışarı taşır. Tuvaletin kullanılmadığı zamanlarda idrarı içeride tutmak için üretrayı kapatan iki sfinkter kas vardır. Bu halka benzeri kaslar idrarın dışarı çıkması için açılır ve kapanır. Bazen bu kaslar zayıflar ve idrarı içeride tutmak zorlaşır.

Hangi Durumlar ve Hastalıklar Üriner Sistemi Etkiler?

Birçok durum üreterleri, böbrekleri, mesaneyi ve üretrayı etkileyebilir. Enfeksiyonlar, hastalıklar veya sorunlar doğumda ortaya çıkabilir veya yaşlandıkça gelişebilir. Kanser de idrar yolunun belirli kısımlarını etkileyebilir.

Bazı yaygın üriner rahatsızlıklar şunlardır:

• Enfeksiyonlar

İdrar yolu enfeksiyonları ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar böbreklerde, üretrada veya mesanede sorunlara neden olabilir. Bu enfeksiyonlar, bakteriler idrar yoluna girdiğinde ortaya çıkar. Doktor enfeksiyonu tedavi etmek için ilaç (genellikle antibiyotik) reçete edebilir.

• Böbrek Taşları

Böbrek taşları, atık ürünler bir araya toplandığında oluşan küçük kütlelerdir. Böbrek taşları veya üreter taşları (üretere taşınan böbrek taşları) şiddetli ağrıya neden olabilir ve idrar akışını engelleyebilir.

• İdrar Yapma Sorunları

Mesane kontrolünün kaybı veya idrar kaçırma (inkontinans), istenmeyen zamanlarda idrarın sızmasına neden olur. Öksürüldüğünde, gülündüğünde, hapşırıldığında veya zıplandığında daha kötü olabilir. Aşırı aktif mesane, daha sık işemek için ani bir dürtü hissedildiğinde meydana gelir. İdrar retansiyonu, mesanenin her seferinde tamamen boşalmadığı bir durumdur. Bu durumların çoğu, işeme dürtüsü, zayıf idrar akışı ve idrar kaçırma gibi alt idrar yolu semptomlarından oluşur. İlaçlar ve yaşam tarzı değişiklikleri bu durumların tedavisine yardımcı olabilir.

• İdrar Yolu Tıkanıklıkları

İdrar yolunun herhangi bir yerindeki büyüme veya tümör idrar akışını etkileyebilir. Büyümüş bir prostat üreteri tıkayabilir, böylece işemek daha zor olur. Üreteral tıkanıklığın diğer nedenleri arasında hamilelik ve Crohn hastalığı gibi gastrointestinal sorunlar yer alır. Mesane çıkışı tıkanıklığı da meydana gelebilir ve mesanenin boşalmasını engelleyebilir. Ameliyat genellikle idrar yolundaki tıkanıklıklara yardımcı olabilir.

• Böbrek Hastalığı

Böbrek hastalığı, üriner sistemi etkileyen yaygın ve ciddi bir durumdur. Kronik böbrek hastalığının en yaygın nedenleri yüksek tansiyon ve diyabettir. Kan basıncını ve kan şekerini yönetmek böbrek hastalığı riskini azaltmak için çok önemlidir. Böbrek hastalığı böbrek yetmezliğine yol açabilir. Böbrek yetmezliği diyaliz veya böbrek nakli gerektirebilir. Doktorla böbrek hastalığı riski hakkında konuşulmalıdır, böylece riski azaltmak için adımlar atılabilir.

• İnterstisyel Sistit

Ağrılı mesane sendromu olarak da adlandırılan bu durum mesanede iltihaplanmaya neden olur. İlaçlar ve fizik tedavi ağrılı mesane sendromunun semptomlarını iyileştirebilir.

• Yapısal Sorunlar

Bazen bebekler, idrar yollarının oluşumunu etkileyen koşullarla doğarlar. Örneğin, ektopik üreter, çocuğun üreterinin mesanesinden başka bir yere bağlanmasıdır. Diğer üriner sistem organları az gelişmiş olabilir ve bu da işeme ile ilgili sorunlara yol açabilir. Mesane prolapsusu, mesanenin vajinaya düşmesi veya vajinal açıklıktan dışarı sarkmasıdır. Sorunu çözmek için ameliyat gerekebilir.

İdrar Yolu Rahatsızlıklarının Yaygın Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler hangi rahatsızlığa sahip olunduğuna bağlı olarak değişir. Birçok durum benzer semptomları paylaşır. Örneğin;

• İşeme şeklinde değişiklikler: Bu, daha sık veya daha az işemek zorunda kalmak ve işerken ağrı gibi birçok farklı semptomu içerebilir.
• İdrarda değişiklikler: Bu, kahverengi, bulanık veya kan içeren idrarı içerebilir.
• Karın bölgesinde ağrı: İdrar yolu organlarının çoğu karında olduğundan, idrar sorunları olan kişiler vücutlarının o bölgesinde ağrı, hassasiyet veya baskı hissedebilirler.
• Ateş, kas ağrıları ve genel halsizlik hissi: Bunların hepsi enfeksiyona işaret eden belirtiler olabilir. Ayrıca mide bulantısı veya kusma da yaşanabilir.

Üriner Sistem Sorunlarını Hangi Testler Kontrol Edebilir?

Doktorun üriner sistemi etkileyen bir durumu teşhis etmek için isteyeceği testler belirtilere ve diğer faktörlere bağlıdır. Yaptırılması gerekebilecek bazı testler şunlardır:

• İdrar tahlili: İdrar tahlili; idrarın rengini, görünümünü, kimyasal ve mikroskobik özelliklerini inceleyen bir testtir.
• Böbrek fonksiyon testi: Bu test böbreklerin ne kadar iyi çalıştığını ölçer. Hem kan testi hem de idrar testini içerebilir.
• Kan testleri: Kan testleri sağlık uzmanlarına vücutta neler olup bittiğine dair ipuçları verebilir. Kan testleri kanda ne tür kimyasalların, proteinlerin ve diğer maddelerin bulunduğunu gösterir.
• Üretral sürüntü: Üretral akıntı testi olarak da adlandırılan bu test, test için üretradan bir akıntı örneği alınmasını içerir.
• İdrar kültürü: Bu test türü idrar örneğinden bakteri üretmeyi içerir. Doktor idrar yolu enfeksiyonu teşhisi koyduktan sonra bu testi isteyebilir. Bu, idrar yolu enfeksiyonuna tam olarak hangi bakterinin neden olduğunu belirlemelerine yardımcı olur.
• Görüntüleme testleri: Doktor, belirli durumları teşhis etmek için görüntüleme testleri isteyebilir. Bunlar ultrason, röntgen, MR (manyetik rezonans görüntüleme) ve BT (bilgisayarlı tomografi) taramasını içerir.

En Yaygın Üriner Sistem Sorunu Nedir?

• En yaygın üriner sistem sorunları idrar yolu enfeksiyonlarıdır. Kadınların %60'ından fazlası yaşamları boyunca en az bir idrar yolu enfeksiyonu geçirecektir.
• Doğum yapmış kişilerin yarısından fazlası, genellikle pelvik taban kaslarının gerilmesi nedeniyle yaşamları boyunca idrar kaçırma sorunu yaşayacaktır.
• Böbrek taşları da oldukça yaygındır ve her 10 kişiden yaklaşık 1'inde görülür.
• Amerika Birleşik Devletleri'nde yaklaşık 37 milyon kişi kronik böbrek hastalığı ile yaşamaktadır.

Üriner Sistem Nasıl Sağlıklı Tutulabilir?

Uygun hijyen ve sağlıklı bir yaşam tarzı ile üriner sistem sağlıklı tutulmaya çalışılmalıdır. Üriner sistemin olması gerektiği gibi çalışmasına yardımcı olmak için şunlar yapılabilir:

• Bol miktarda su içmek: Susuz kalmamak sistemi temizler ve böbrek taşlarını ve idrar yolu enfeksiyonlarını önlemeye yardımcı olabilir.
• Dengeli beslenmek: Düşük sodyumlu, yüksek kalsiyumlu gıdalar böbrek taşlarını önleyebilir.
• Mesaneyi tamamen boşaltmak: Tuvalet kullanıldığında tüm idrarın dışarı çıktığından emin olunmalıdır. Çiş, uzun süre tutulmamalıdır.
• Doğru şekilde temizlenmek: Kadınlar tuvaleti kullandıktan sonra her zaman önden arkaya doğru silerek temizlik yapmalıdır. Doğru silme, bakterilerin vajinaya girme ve idrar yolu enfeksiyonlarına neden olma riskini azaltır.
• Cinsel ilişkiden sonra mesaneyi boşaltmak: Özellikle kadınlar cinsel ilişkiye girdikten sonra tuvalete gitmelidir. Hemen işemek bakterileri temizleyebilir ve idrar yolu enfeksiyonu riskini azaltabilir.
• Korunarak cinsel ilişkiye girmek: Prezervatif kullanarak taraflar kendilerini cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan koruyabilir.
• Pelvik taban egzersizleri yapmak: Kegel egzersizleri olarak da adlandırılan bu egzersizler, pelvik tabandaki kasları güçlendirerek idrar kaçırma riskini azaltabilir.
• Genital bölgeyi temiz tutmak: Cinsel organları temizlemek için sabun ve su kullanılmalı ve her gün banyo yapmaya veya duş almaya çalışılmalıdır. Rahat, bol iç çamaşırları giymek de faydalıdır.

İdrar Yollarında Sorun Olanlar Ne Zaman Bir Doktorla İletişime Geçmelidir?

İdrar yaparken sorun veya ağrı yaşayanlar bir doktora başvurmalıdır. Bu bir enfeksiyon veya başka bir durumun işareti olabilir. Eğer kişide aşağıdakiler varsa bir doktorla iletişime geçmelidir:

• İdrarda kan (hematüri).
• Yanma hissi, ağrı veya işeme zorluğu.
• Pelvik bölgede, belde, genital bölgede veya karnın yan kısımlarında ağrı.
• Çişini tutmakta zorlanma veya çiş sızdırma sorunları.
• Vajinadan bir şeyin dışarı çıktığını hissetmek.

Üriner sistem kişiyi hayatta tutmada kritik bir rol oynar. Kanı filtreler ve idrar yoluyla atık ve fazla suyu vücuttan uzaklaştırır. Üriner sistem; böbrekleri, üreterleri, mesaneyi ve üretrayı içerir. İdrar yolu enfeksiyonları, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar, böbrek hastalıkları ve idrar yolu tıkanıklığı gibi durumlar üriner sisteminin sağlığını etkileyebilir. Bu durumlardan birine sahip olanlar, sağlıklı kalmak için atılabilecek adımlar hakkında bir doktorla görüşmelidir.