Nörodejeneratif Hastalık Nedir? Belirtileri ve Sebepleri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Nörodejeneratif hastalıklar, zaman içinde sinir sistemine, özellikle de beynin bazı bölümlerine zarar veren ve bu bölümleri yok eden kronik durumlardır. Bu durumlar kalıcıdır ve tümüyle iyileştirilemez ancak tıbbi gelişmeler sayesinde artık birçoğu içi çeşitli tedaviler mevcuttur. Günümüzde temel amaç, belirtileri tedavi etmek ve mümkün olduğunda bu durumların ilerlemesini yavaşlatmaktır.
Nörodejeneratif Hastalık Nedir?
Nörodejeneratif hastalıklar, sinir sistemine, özellikle de beynin bazı bölgelerine kademeli olarak zarar veren ve bu bölgeleri yok eden durumlardır. Bu durumlar genellikle yavaş gelişir ve etkileri ile belirtileri yaşamın ilerleyen dönemlerinde ortaya çıkma eğilimindedir.
Bu terim yalnızca tek bir hastalık türünü ifade etmez. Bunun yerine, çeşitli hastalık türlerini kapsayan genel bir terimdir.
Nörodejeneratif Hastalıkların Türleri Nelerdir?
Dejeneratif beyin hastalıklarının başlıca türlerinden bazıları şunlardır ancak bunlarla sınırlı değildir:
- Demans tipi hastalıklar: Bunlar beynin çeşitli bölgelerinde ilerleyici hasara neden olarak beynin çeşitli bölgelerindeki nöronların ölmesine yol açar. Bunun sonucunda, beynin etkilenen bölgelerine bağlı olarak çok çeşitli belirtiler ortaya çıkabilir. Bunlar arasında Alzheimer hastalığı, frontotemporal demans, kronik travmatik ensefalopati (KTE), Lewy cisimcikli demans ve limbik baskın yaşa bağlı TDP-43 ensefalopatisi (LATE) gibi birçok durum bulunur.
- Demiyelinizan hastalıklar: Bunlar, sinir sinyallerinin gönderilmesini ve iletilmesini etkileyen miyelin hasarını veya kaybını içerir. Örnekler arasında multipl skleroz (MS) ve nöromiyelitis optika spektrum bozukluğu (NMOSD) bulunur.
- Parkinsonizm tipi hastalıklar: Bunlar, beyinde koordinasyonu ve kas hareketlerinin hassas kontrolünü yönetmeye yardımcı olan belirli nöronların hasar görmesi nedeniyle ortaya çıkar. Buna Parkinson hastalığı ve diğer parkinsonizm (Parkinson hastalığına benzeyen durumlar için kullanılan genel terim) türleri dahildir.
- Motor nöron hastalıkları: Bunlar hareketi kontrol eden nöronların ölmesiyle ortaya çıkar. Örnekler arasında amiyotrofik lateral skleroz (ALS, genellikle “Lou Gehrig hastalığı” olarak bilinir) ve progresif supranükleer palsi (PSP) bulunur.
- Prion hastalıkları: Bunlar, nispeten kısa sürede ciddi beyin hasarına neden olan bir tür protein yanlış katlanma hastalığıdır (çoğu kişi bir yıldan uzun süre hayatta kalamaz). Creutzfeldt-Jakob hastalığı en yaygın olanıdır ve vakaların çoğu bilinmeyen nedenlerle ortaya çıkar. Ayrıca genetik olabilir (bu vakalarda yaşam süresi bir ila 10 yıl arasındadır).
Çeşitli dejeneratif beyin hastalıkları arasında birçok örtüşme alanı olduğunu unutmamak önemlidir. Bunların birçoğu belirtileri paylaşır ve benzer şekilde işleyen nedenlere sahiptir.
Dejeneratif Beyin Hastalıkları Ne Kadar Yaygındır?
Dejeneratif beyin hastalıkları nadirdir ancak genel olarak bilinecek kadar sık görülür. Araştırmacılar, bu hastalıkların dünya çapında 50 milyondan fazla kişiyi etkilediğini tahmin etmektedir.
Bu durumların çoğu yaşla güçlü şekilde bağlantılıdır ve 65 yaşın üzerindeki kişilerde görülme olasılığı çok daha yüksektir (ancak Huntington hastalığı ve ALS gibi bazı durumlar sıklıkla daha erken ortaya çıkar). Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), 65 yaşın üzerindeki kişi sayısının önümüzdeki 30 yıl içinde en az iki katına çıkacağını öngörmektedir. Bu da nörodejeneratif hastalıkları olan kişi sayısının da benzer bir oranda artacağı anlamına gelir.
Nörodejeneratif Hastalıkların Belirtileri Nelerdir?
Nörodejeneratif hastalıkların belirtileri büyük ölçüde değişir. Bazı belirtiler dejeneratif bir beyin hastalığıyla açıkça bağlantılı olabilir. Diğer belirtiler ise özel tıbbi testler yapılmadan tamamen ilgisiz görünebilir.
Genel olarak, farklı durum türleri aşağıdaki belirtilere neden olur:
- Demans tipi hastalıklar: Bunlar kafa karışıklığına, hafıza kaybına, düşünme veya konsantrasyon sorunlarına ve davranış değişikliklerine neden olur.
- Demiyelinizan hastalıklar: Yaygın belirtiler arasında karıncalanma veya uyuşma, ağrı, kas spazmları, güçsüzlük ve felç, koordinasyon sorunları ve yorgunluk bulunur.
- Parkinsonizm tipi hastalıklar: Bunlar sıklıkla hareketlerin yavaşlamasını, sallanma ve titremeyi, denge sorunlarını, ayakları sürüyerek yürüme ve öne eğik duruşu içerir.
- Motor nöron hastalıkları: Bunlar kas kontrolünden sorumlu beynin ve sinir sisteminin bölümlerini etkiler. Bu bölgelerdeki nöronlar öldükçe kas kontrolü kaybedilir. Bu durum güçsüzlüğe ve sonunda felce neden olur.
Nörodejeneratif Hastalıkların Belirtiler Neden Bu Kadar Farklıdır?
Nörodejeneratif hastalıkların belirtileri, aynı hastalığa sahip kişiler arasında bile büyük ölçüde değişebilir.
Bunun birkaç nedeni vardır:
- Her kişinin beyni benzersizdir. Hiçbir iki beyin tamamen aynı şekilde oluşmaz veya çalışmaz. Bu, aynı hastalığın iki kişiyi yine de farklı şekilde etkileyebileceği anlamına gelir.
- Nörodejeneratif hastalıklar birçok farklı nedenle ortaya çıkar. Bu hastalıkların olası nedenleri, aynı türdeki hastalıklar arasında bile büyük ölçüde değişebilir.
- Belirtiler etkilenen bölgeye bağlıdır. Beynin veya sinir sisteminin etkilenen bölümleri, bu durumların belirtilerini belirler.
Nörodejeneratif Hastalıkların Sebepleri Nelerdir?
Bazı nörodejeneratif hastalıkların, doktorların belirleyebileceği tek bir nedeni vardır. Ancak birçok durumda tek bir neden bulunmaz. Bunun yerine araştırmalar, nörodejeneratif hastalıklara muhtemelen birden fazla faktörün katkıda bulunduğunu göstermektedir. Ayrıca doktorların bir neden bulamayabileceği durumlar da vardır. Bu durum, bu hastalıklardan birine sahip kişi veya kişinin yakınları için hayal kırıklığı yaratabilir.
Şimdiye kadar uzmanlar düzinelerce olası neden veya risk faktörü belirlemiştir.
Bunlar birkaç belirli kategoriye ayrılma eğilimindedir ve şunları içerir:
- Yaş: Bu, genellikle nörodejeneratif hastalıkların gelişmesindeki en önemli faktördür. Bu durumlar yaşla güçlü şekilde bağlantılıdır. Yaş ilerledikçe bunlardan birini geliştirme olasılığı artar. Bazı dejeneratif beyin hastalıkları yaşamın daha erken dönemlerinde başlayabilir ancak bu daha az yaygındır.
- Genetik: Birçok nörodejeneratif hastalık aile öyküsüyle güçlü şekilde bağlantılıdır. Bunun nedeni sıklıkla, riski artıran belirli mutasyonların kalıtsal olarak alınabilmesidir. Spontan mutasyonlar da meydana gelebilir ve bazen genlerin bir kombinasyonu rol oynar.
- Çevre: Çevre, bu durumların gelişmesinde önemli bir faktör olabilir. Kimyasallara ve toksinlere maruz kalma, belirli enfeksiyon türleri ve hatta yaşanılan yer bile rol oynayabilir (örneğin, Dünya'nın ekvatorundan ne kadar uzakta yaşanıyorsa daha yaygın olan düşük D vitamini düzeylerinin demans tipi hastalıklarla bağlantısı vardır).
- Tıbbi öykü: Tıbbi öykü ve geçmişte yaşanan sağlık olaylarının tümü nörodejeneratif hastalıkların gelişmesinde rol oynayabilir. Bazı nörodejeneratif hastalıklar belirli tıbbi olaylar nedeniyle ortaya çıkabilir veya bu olaylar nedeniyle kötüleşebilir. Bazı örnekler arasında kanser, belirli enfeksiyon türleri, kafa yaralanması geçirmiş olmak ve daha fazlası bulunur.
- Alışkanlıklar, rutin ve seçimler: Örnekler arasında beslenme şekli, fiziksel olarak ne kadar aktif olunduğu, tütün ürünlerinin kullanılıp kullanılmadığı, ne kadar alkol tüketildiği ve daha birçok faktör bulunur.
Nörodejeneratif Hastalıkların Komplikasyonları Nelerdir?
Nörodejeneratif hastalıklarda komplikasyonlar yaygındır çünkü bu hastalıklar beynin ve sinir sisteminin bazı bölümlerine zarar verir. Hasar kötüleştikçe, etkilenen bölgelerin daha önce kontrol ettiği yetiler kaybedilir.
Buna bazı örnekler şunlardır:
- Hareket bozuklukları gücü, esnekliği, çevikliği ve refleksleri etkiler. Bunlar azaldığında düşme ve kırık riski artar.
- Motor nöron bozuklukları kademeli felce neden olur. Bu durum solunumu kontrol eden kasları etkilediğinde pnömoni ve diğer solunum yolu hastalıkları riski artar.
- Demans tipi hastalıklar hafızayı, muhakemeyi ve düşünmeyi etkiler. Bunlar kötüleştikçe kişiler, sağlıkları ve güvenlikleri açısından oluşan riskler nedeniyle genellikle artık bağımsız yaşayamaz.
Nörodejeneratif Hastalıklar Nasıl Teşhis Edilir?
Nörodejeneratif bir hastalığın tanısı, sahip olunan duruma bağlı olarak değişir. Doktorlar basit bir nörolojik muayeneyle ve kişiyle veya kişinin yakınlarıyla belirtiler ve tıbbi öykü hakkında sorular sorarak başlayabilir.
Diğer durumlar belirli testlerle teşhis edilebilir. Bunlardan bazıları şunlardır:
- Laboratuvar testleri: Bazı nörodejeneratif hastalıkların teşhis edilmesi için bazen kan testleri ve genetik testler yeterlidir.
- Görüntüleme taramaları: Bilgisayarlı tomografi (BT) taramaları, manyetik rezonans görüntüleme (MR) taramaları ve diğer görüntüleme testleri bu hastalıkların teşhisinde sıklıkla çok önemlidir. Bunlar doktorların beyni “görmesine” ve hasar veya kişinin nörodejeneratif bir hastalığa sahip olduğunu gösteren değişiklikler olup olmadığını belirlemesine ya da diğer nedenleri dışlamasına olanak tanır.
- Ölümden sonra histopatoloji (mikroskobik doku analizi): Pick hastalığı veya kronik travmatik ensefalopati gibi bazı nörodejeneratif hastalıklar kişi hayattayken teşhis edilemez. Doktorlar kişi hayattayken bu durumdan şüphelenebilir ancak tanıyı kesin olarak doğrulamanın tek yolu otopsiden sonra beyin örneklerini mikroskop altında incelemektir.
Sahip olunan duruma veya gösterilen belirtilere bağlı olarak başka testler de yapılabilir. Bunlar büyük ölçüde değişebilir çünkü hangi beyin bölgesinin etkilendiğine bağlıdır. Hangi testlerin neden yapılması gerektiğini söyleyebilecek en uygun kişi doktordur.
Nörodejeneratif Hastalıklar Nasıl Tedavi Edilir?
Ne yazık ki nörodejeneratif hastalıkları tümüyle iyileştirebilen tedaviler yoktur. Bu hastalıklar beyin hücrelerini yok eder ve bu durum geri döndürülemez.
Bazı nörodejeneratif hastalıklar, ortaya çıkma nedenlerine bağlı olarak tedavi edilebilir. Bu durumlardan bazıları doğrudan tedavi edilebilir. Dolayısıyla etkileri yönetmek, sınırlamak veya yavaşlatmak mümkün olabilir. Diğer durumlar ise doğrudan tedavi edilemez ancak belirtileri tedavi etmek ve yaşam kalitesini iyileştirmek mümkün olabilir.
Tedaviler büyük ölçüde değişebildiğinden, hangi tedavilerin mümkün olduğunu ve hangilerini önerdiklerini söyleyebilecek en uygun kişi doktordur. Sağlanan bilgiler, kişinin durumunun ayrıntılarını, tıbbi öyküsünü ve daha fazlasını da dikkate aldığı için en ilgili ve doğru bilgiler olacaktır. Doktor ayrıca yaşanabilecek yan etkiler ve komplikasyonlar, dikkat edilmesi gereken durumlar ve diğer hususlar hakkında da bilgi verebilir.
Nörodejeneratif Bir Hastalığı Olanları Neler Bekler?
Çok sayıda farklı nörodejeneratif hastalık bulunduğundan, ne beklenebileceği birçok faktöre bağlı olarak değişir. Bazı durumlar farklı hızlarda ilerler ve şiddetli hale gelmeleri yıllar hatta onlarca yıl sürebilir. Bazıları daha hızlı kötüleşebilir. Bu nedenle ne beklenebileceğini söyleyebilecek en uygun kişi doktordur.
Nörodejeneratif hastalık ne kadar uzun süre mevcut olursa komplikasyonların ortaya çıkma olasılığı o kadar artar. Ne yazık ki bu durumlar yaşam kalitesinde azalmaya ve sonunda ölüme neden olabilir (veya buna neden olan başka bir duruma katkıda bulunabilir).
Nörodejeneratif Hastalıklar Ne Kadar Sürer?
Nörodejeneratif hastalıklar geliştikten sonra kalıcı ve yaşam boyu devam eden durumlardır.
Nörodejeneratif Hastalıkların Seyri Nasıldır?
Genel olarak nörodejeneratif hastalıklar kötüleşmeye devam eder ve bir dereceye kadar engelliliğe neden olur. Bu hastalıklara sahip kişiler, yardımcı cihazlar kullanmadan hareket edemeyebilir. Bazıları düşünme veya hatırlama konusunda zorluk yaşayabilir ve bu durum sonunda bağımsız yaşayamamalarına neden olur. Bu hastalıklara sahip kişilerin, uzun süreli bir bakım tesisinde (gayriresmi olarak huzurevi olarak bilinir) veya benzer bir ortamda 24 saat boyunca tıbbi bakım gibi bir düzeyde bakıma ihtiyaç duyması yaygındır.
Nörodejeneratif Hastalıklar Önlenebilir mi?
Nörodejeneratif hastalıklar öngörülemeyen şekilde ortaya çıkar. Çoğu, tam olarak anlaşılamayan nedenlerle meydana gelir. Bu iki gerçek nedeniyle önlenemezler.
Nörodejeneratif Hastalık Riski Nasıl Azaltılabilir?
Nörodejeneratif hastalıklar önlenemese de bunlardan birini geliştirme riskini azaltmak için yapılabilecek şeyler vardır. Bu hastalıklar sıklıkla birden fazla faktörün birleşiminden kaynaklandığından, faktörlerin sayısını azaltmak riski düşürmeye yardımcı olabilir.
Riski azaltmak için atılabilecek adımlar şunlardır:
- Dengeli beslenmek: Beslenme şekli beyin sağlığını etkiler. Kötü beslenme, beynin nörodejeneratif bir hastalık geliştirmeye karşı daha savunmasız hale gelmesine neden olabilir. Ayrıca katkıda bulunabilecek diğer durumların (inme gibi) ortaya çıkma olasılığını da artırabilir.
- Fiziksel olarak aktif kalmak ve sağlıklı kiloyu korumak: Kilo ve fiziksel aktivite düzeyi de beyni etkiler. Kilo ile ilişkili durumlar ve sorunlar, özellikle yüksek tansiyon gibi dolaşım sorunları ve tip 2 diyabet gibi metabolik durumlar da katkıda bulunabilir.
- Gerektiğinde güvenlik ekipmanı kullanmak: Kafa yaralanmaları, özellikle beyin sarsıntıları ve travmatik beyin yaralanmaları, nörodejeneratif bir hastalık geliştirme riskini önemli ölçüde artırabilir. Bu nedenle güvenlik ekipmanı, yaralanmaları önlemek ve uzun vadede beyin sağlığını korumak açısından çok değerlidir.
- Her yıl aile hekimine başvurmak: Bu, ileride nörodejeneratif hastalıklara katkıda bulunabilecek kronik tıbbi durumların önlenmesine veya geciktirilmesine yardımcı olabilir. Bu ziyaretler nörodejeneratif hastalıkların daha erken tespit edilmesine de yardımcı olabilir. Bu önemlidir çünkü bu hastalıkların birçoğu erken evrelerinde çok daha fazla tedavi edilebilir.
Nörodejeneratif Bir Hastalığı Olanlar Kendine Nasıl Bakmalıdır?
Nörodejeneratif bir hastalık varsa, başlangıçta kişinin kendine bakması mümkün olabilir ancak sonunda kişinin kendine bakabilmek için yardıma ihtiyacı olacaktır. Kişinin kendine bakabilmesi ve bunu ne kadar süre sürdürebileceği birçok faktöre, özellikle sahip olunan duruma ve başka sağlık sorunlarının bulunup bulunmadığına bağlıdır.
Kişin Kendi Seçim Yapamadığında Verilecek Kararları Belirlemek İçin Neler Yapılabilir?
Herhangi bir nörodejeneratif hastalığa sahip olunduğu öğrenilirse, kişinin kendisi için karar veremediği durumda ne istediği konusunda güvenilen kişilerle konuşmak önemlidir. Bu konuşmalar zor olsa da yakınlarının kişinin isteklerini bilmesini ve bunlara uymasını sağlayabilir. Bu, hangi nörodejeneratif hastalığa sahip olunursa olunsun iyi bir fikirdir.
Bu konu hakkında konuşulması gereken kişiler şunları içerir:
- Aile hekimi ve/veya durumu yönetmeye yardımcı olan uzmanlar.
- Yakın aile üyeleri.
- Avukat (zaten varsa).
- Yaşam veya ölümle ilgili kararları kişi adına vermesine güvenilen diğer geniş aile üyeleri, arkadaşlar veya yakınlar.
Onlarla konuşulması gereken konular şunları içerir:
- Gerektiğinde kişi adına kimin konuşmasının veya karar vermesinin istendiği.
- Bakım masraflarının karşılanmasıyla ilgili mali kaygılar.
- Yaşamın son dönemindeki bakım, vasiyetname (hayattayken düzenlenen veya başka türde bir vasiyet), vekaletname vb. konularındaki istekler.
- Yaşam kurtarıcı veya yaşamı uzatıcı bakım vb. konusunda kişi için ne istendiği.
Bu konuşmalar hoş olmayabilir veya zorlayıcı gelebilir ancak bu konuşmaları daha erken yapmak, kişinin kendisi söyleyemediğinde veya kendi adına seçim yapamadığında yakınlarının ne istediğini bilmesini sağlayabilir.
Bu konuşmalara ek olarak, istekler ve kararlar yazılı hale de getirilmelidir. Kişinin kendine bakamadığı veya kendi bakımı ya da iyiliğiyle ilgili kararlar alamadığı durumda ne olacağı ve hukuki konularla ilgili belgelerin hazırlanması düşünülebilir. Bu belgelerin hazırlanması konusunda bir avukata danışılabilir ancak bunların birçoğu kişinin kendisi tarafından da hazırlanabilir (bulunulan bölgedeki yasalara bağlı olarak belgelerin bir noter veya başka bir resmi görevli tarafından onaylanması gerekebilir).
Nörodejeneratif Hastalığı Olan Bir Kişiye Nasıl Bakılabilir?
Kişinin nörodejeneratif hastalığı olan bir yakını varsa, yapılabilecekler kişinin sahip olduğu hastalığa, hastalığın ne kadar ilerlemiş olduğuna, diğer sağlık sorunlarına ve daha fazlasına bağlıdır. Hasta kişi veya doktoru, hangi gereksinimlerin olabileceğini söyleyebilecek en uygun kişilerdir.
Bu hastalıklara sahip birçok kişi için karşı karşıya oldukları durum hakkında konuşmak zor olabilir. Bu hastalıklara sahip birçok kişi yaşananlardan veya gelecekte yaşanabileceklerden korkar. Bu durum yardım istemelerini zorlaştırabilir. Birçoğu yardım istemekten veya başkalarına güvenmek zorunda kalabilecekleri düşüncesinden utanır.
Kişinin nörodejeneratif hastalığı olan bir yakını varsa yapılabilecek veya akılda tutulabilecek bazı şeyler şunlardır:
- Onlara hastaymış veya yükmüş gibi davranmamak: Dejeneratif beyin hastalıkları, daha önce kolayca yapılan şeyleri yapmayı zorlaştırır. Sonunda bu hastalıklar banyo yapmak, giyinmek veya tuvalete gitmek gibi basit işleri bile zorlaştırabilir. Herkese gösterilecek kadar onlara da saygı ve itibarla davranılmalıdır. Kişinin sahip olduğu hastalıktan ibaret olmadığı, önem verilen bir insan olduğu unutulmamalıdır.
- Neye ihtiyaç duyduklarını sormak: Bazen zor bir durumla karşı karşıya olan kişiler yalnızca içlerini dökmek isteyebilir. Kişi bir yakınıyla yaşadıklarını paylaşmaya başlarsa, yalnızca dinlenilmesini mi yoksa geri bildirim, öneri veya yardım mı istediğinin sorulması yararlı olabilir.
- Yardım etmeyi teklif etmek: Kişi yardım istemekte zorlanabilir veya yardıma ihtiyacı olduğunu düşünmeyebilir. Bazen küçük işlerde yardımcı olmak, daha büyük gereksinimler için güvenmesini kolaylaştırabilir. Tıbbi randevulara birlikte gitmek, işlerini halletmesine yardımcı olmak veya ev işlerinde destek olmak katkıda bulunmanın yollarıdır.
- Kendine de özen göstermek: Bakım veren kişiler de tükenmişlik yaşayabilir. Kişi kendine bakmadığında başkalarına bakmak çok daha zor hale gelir. Hasta kişinin ihtiyaç duyduğu bakım düzeyinin kişinin sağlayabileceğinden daha yüksek olduğunu kabul etmek de önemlidir. Gerekli eğitim veya kaynaklar olmadan ona bakmaya çalışmak, yarardan çok zarar verebilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı veya Tıbbi Bakım Alınmalıdır?
Beyinle ilişkili herhangi bir belirti veya günlük rutini ve etkinlikleri etkileyen herhangi bir sorun olduğunda doktora başvurulmalıdır. Nörodejeneratif hastalıkların erken teşhisi, hastalığın kötüleşme hızını geciktirmede büyük fark yaratabilir.
Nörodejeneratif bir hastalık olduğu biliniyorsa şu durumlarda da tıbbi bakım alınmalıdır:
- Doktor randevu planladığında: Bu randevulara gitmek, doktorun durumu izlemesine ve yardımcı olabilecek tedavi veya yaşam tarzı değişiklikleri konusunda önerilerde bulunmasına yardımcı olur.
- Belirtilerde değişiklik fark edildiğinde: Bu tür değişiklikler, doktorun durumu izlerken ve bakım sağlarken dikkate alması gereken önemli bilgiler olabilir.
- Tedavinin yan etkileri veya etkinliğinde değişiklik fark edildiğinde: İlaç gibi tedaviler zamanla daha az etkili hale gelebilir. Tedavinin etkinliğinde farklılık fark edilirse bu durum doktora bildirilmelidir. Bu, doktorun tedaviyi daha etkili olacak şekilde düzenlemesine ve durumu izlemesine de yardımcı olabilir.
Doktor ayrıca, kısa süre içinde doktora başvurmayı veya hemen tıbbi bakım alınmasını gerektiren başka hangi belirtilere dikkat edilmesi gerektiğini de söyleyebilir.
Nörodejeneratif bir hastalığa sahip olduğunu öğrenmek kişiyi şaşkına çevirebilir, korkutabilir veya öfkelendirebilir. Bu durumlardan birine sahip olunduğu için kişinin kendine bakamayabileceği ve bağımsız yaşayamayabileceği düşüncesiyle yüzleşmesi de rahatsız edici olabilir. Kişinin bu hastalıklardan birine sahip bir yakını varsa da benzer şekilde hissedilebilir.
Nörodejeneratif hastalıklar kalıcı ve tümüyle tedavi edilemez olsalarr da uzmanlar ve araştırmacılar bu durumları teşhis ve tedavi etmenin yeni yollarını keşfetmeye devam etmektedir. Bu, doktorların bu durumları tedavi etmek, daha uzun yaşama şansı sağlamak ve yaşam kalitesini mümkün olduğunca yüksek tutmak için daha fazlasını yapabileceği anlamına gelir. Böylece bu durumların yaşam üzerindeki etkisi sınırlanabilir ve kişi için en önemli olan şeylere odaklanılabilir.
