İskorbüt Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

İskorbüt Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. İskorbüt, ciddi C vitamini eksikliğinin neden olduğu bir hastalıktır. Yeterince meyve ve sebze tüketmemek hastalığın temel nedenidir. Tedavi edilmediğinde iskorbüt; kanayan diş etlerine, gevşeyen dişlere ve cilt altında kanamaya yol açabilir. Durumun tedavisi, beslenme düzeninde bol miktarda C vitamini alınmasını içerir. Ayrıca besin takviyeleri de mevcuttur.

İskorbüt Nedir?

İskorbüt, diyette belirgin bir C vitamini eksikliğinin neden olduğu bir hastalıktır. İskorbütün tıbbi tanımı, ciddi C vitamini (askorbik asit) eksikliğidir.

C vitamini eksikliği, C vitamini açısından düşük bir diyet nedeniyle ortaya çıkabilir. Ancak iskorbüte neden olacak kadar ağır bir eksiklik gelişmiş ülkelerde nadirdir çünkü çoğu kişi beslenmesiyle yeterli miktarda bu besin ögesini alır. Bu durum, yetersiz beslenen kişilerin bulunduğu dünya genelindeki ülkelerde bir sorundur.

C Vitamini Nedir?

C vitamini (askorbik asit), vücut için çok önemli bir besin ögesidir. Cilt, kemikler ve bağ dokusunun gelişimi, büyümesi ve iyileşmesinden sorumludur. Ayrıca kan damarlarının düzgün çalışması için de C vitamini gereklidir. C vitamini, dişlerin ve diş etlerinin korunmasına yardımcı olur. Vücudun, kırmızı kan hücrelerini üretmen için ihtiyaç duyduğu demiri emmesine yardım eder. C vitamini ayrıca yanıkların ve diğer yaraların iyileşmesi için de gereklidir.

C vitamini bir antioksidandır, yani hücreleri serbest radikallerin neden olduğu hasara karşı korur. Serbest radikaller, hücre içindeki kimyasal reaksiyonlara katılan, normal hücre etkinliğinin yan ürünleridir. Bu reaksiyonların bazıları yaşam boyu süren hasara neden olabilir.

İskorbüt Kimleri Etkiler?

İskorbüt en çok, diyetiyle yeterli C vitamini alamayan bebekleri, çocukları ve yaşlı yetişkinleri etkiler. Durumun gelişmesi için risk faktörleri aşağıdakileri içerir:

• Taze meyve veya sebzelere erişimin olmaması.
• Kişiyi hasta hissettiren tıbbi tedaviler (kemoterapi gibi) veya bir yeme bozukluğu (anoreksiya gibi) nedeniyle çok az yemek yenmesi.
• Sigara içilmesi. Bu durum vücudun gıdalardan emdiği C vitamini miktarını azaltır.
• Diyeti etkileyen bir madde veya alkol bağımlılığının bulunması.
• Hamilelik sırasında veya emzirme döneminde kötü bir diyet uygulanması.
• Kısıtlayıcı bir diyet veya gıda alerjilerinin bulunması.
• Tip 1 diyabet ve inflamatuvar bağırsak hastalığı gibi diğer sağlık durumlarının bulunması.

İskorbüt Ne Kadar Yaygındır?

Dünya genelinde C vitamini eksikliği oranları değişir. ABD’de kişilerin %7.1’inde bir eksiklik gelişebilir. Kuzey Hindistan’da oran %73.9’dur. Ancak ağır eksiklik (iskorbüt) nadirdir.

İskorbüt Belirtileri Nelerdir?

İskorbüt belirtileri, diyette yeterli C vitamini alınmamasından birkaç ay sonra gelişmeye başlayabilir. İlk belirtiler genel güçsüzlük, yorgunluk, huzursuzluk ve eklem ağrısını içerebilir.

Tedavi edilmediğinde daha ağır belirtiler gelişmeye başlayabilir. Bunlar aşağıdakileri içerebilir:

• Anemi.
• Mor ve süngerimsi hale gelebilen şiş, kanayan diş etleri.
• Düşebilen gevşek dişler.
• Cilt altında kanama (cilt hemorajileri). Ciltte kırmızı veya mavi noktalar halinde görünen bir “iskorbüt döküntüsü” gelişebilir.
• Kolay moraran cilt.
• Pürüzlü, pullu cilt.
• Şişmiş bacaklar.
• Daha önce iyileşmiş yaraların yeniden açılması ve iyileşmeyen yeni yaralar.
• Tirbuşon gibi kıvrılan kuru, kırılgan saçlar.

Bebeklerde ve çocuklarda iskorbüt belirtileri şunları içerebilir:

• Huzursuzluk.
• Hareket ettiklerinde ağrı.
• İştahsızlık.
• Kilo alamama.
• Anemi.

İskorbütün Sebepleri Nelerdir?

En az üç ay boyunca diyette ciddi C vitamini eksikliği iskorbüte neden olabilir. Bu eksikliğin nedenleri arasında yeterince taze meyve ve sebze tüketmemek bulunur. Ayrıca pişirme, gıdalarda bulunan C vitamininin bir kısmını yok eder.

Bazı durumlar vücudun C vitamini gereksinimini artırır.

Aşağıdaki durumlar yaşanırken yeterince C vitamini alınmazsa daha fazla C vitaminine ihtiyaç duyulur ve eksiklik riski artar:

• Hamilelik.
• Emzirme.
• Yüksek ateşe neden olan bozukluklar.
• Aşırı aktif tiroit bezi (hipertiroidizm).
• Kronik ishal.
• Yakın zamanda geçirilen ameliyat.
• Yanıklar.
• Tütün kullanımı.

İskorbüt Bulaşıcı mıdır?

İskorbüt bulaşıcı değildir. İskorbüt yalnızca ciddi C vitamini eksikliği ile ortaya çıkar.

İskorbüt Nasıl Teşhis Edilir?

Doktor, belirtilere dayanarak iskorbüt teşhisi koyabilir. Doktor ayrıca fiziki muayene yapar ve durum için belirli risk faktörlerine göre değerlendirmede bulunur.

İskorbüt Teşhisi İçin Hangi Testler Yapılır?

Kandaki C vitamini miktarını ölçmek için kan testi istenebilir. Ayrıca dermoskopi adı verilen bir test de yapılabilir. Bu işlemde, etkilenen ciltten veya saçtan bir örnek (biyopsi) alınır ve bu örnek mikroskop altında incelenir.

İskorbüt Nasıl Tedavi Edilir?

İskorbüt tedavisi, daha fazla komplikasyondan kaçınmak için gereklidir. Durum, daha fazla C vitamini tüketerek kolayca tedavi edilebilir. Günlük önerilen C vitamini miktarının bir ila iki katını içeren besleyici bir diyetin sürdürülmesi gerekir. Bu, her öğüne taze meyve ve sebze ekleyerek yapılabilir.

Doktor, kişi kendini daha iyi hissedene kadar C vitamini takviyesi alınmasını da önerebilir. İskorbütü olan çocuklar günde 300 miligrama (mg) kadar takviye alabilir. Yetişkinler ise 500 mg ile 1000 mg arasında alabilir.

Tedaviden Ne Kadar Süre Sonra Daha İyi Hissedilir?

Çoğu kişi tedaviden sonraki 48 saat içinde daha iyi hisseder. İki hafta içinde tam iyileşme mümkün olmalıdır. Bazı belirtilerin tamamen düzelmesi daha uzun sürebilir. Durumun nedenine bağlı olarak, doktor ileri tedavi için kişiyi bir uzmana yönlendirebilir.

İskorbüt Varsa Neler Beklenmelidir?

Hemen tedavi ile iskorbüt belirtileri 24 ila 48 saat içinde azalmaya başlamalıdır. Bazı belirtilerin geçmesi daha uzun sürebilir. Diş ve diş eti sorunlarının yanı sıra tirbuşon tipi saçların kaybolması haftalar ila aylar alabilir. Ağır diş eti hastalığı kalıcı hasara neden olabilir.

İskorbüt Nasıl Önlenebilir?

İskorbüt, beslenme düzeninde C vitamini için önerilen günlük alım miktarı karşılanarak önlenebilir. Bu besin ögesinin en iyi kaynakları taze meyveler ve sebzelerdir.

C vitamininin en iyi kaynakları şunlardır:

• Turunçgiller.
• Domates.
• Patates.
• Brokoli.
• Çilek.
• Tatlı biberler.

C vitamini içeren bir besin takviyesi almadan önce doktorla konuşulmalıdır.

Günlük Ne Kadar C Vitaminine İhtiyaç Vardır?

Her gün ihtiyaç duyulan C vitamini miktarı yaşa ve diğer faktörlere bağlıdır. C vitamini için ortalama günlük önerilen miktarlar şunlardır:

• Doğumdan 6 aya kadar: 40 mg
• 7 ila 12 ay arası bebekler: 50 mg
• 1 ila 3 yaş arası çocuklar: 15 mg
• 4 ila 8 yaş arası çocuklar: 25 mg
• 9 ila 13 yaş arası çocuklar: 45 mg
• Erkek ergenler (14 ila 18 yaş): 75 mg
• Kız ergenler (14 ila 18 yaş): 65 mg
• Erkekler (19 yaş ve üzeri): 90 mg
• Kadınlar (19 yaş ve üzeri): 75 mg
• Hamile ergenler: 80 mg
• Hamile yetişkinler: 85 mg
• Emziren ergenler: 115 mg
• Emziren yetişkinler: 120 mg

Sigara içiliyorsa, toplam günlük önerilen miktarı elde etmek için yukarıdaki değerlere 35 miligram eklenmelidir.

İskorbüt, aşırı C vitamini eksikliğinin neden olduğu bir hastalıktır. C vitamini açısından düşük bir beslenme düzeni eksikliğe neden olabilse de durum genellikle iskorbüt düzeyine ulaşmaz. Herhangi bir riski önlemek için beslenmede bol miktarda taze meyve ve sebze tüketildiğinden emin olunmalıdır. Portakal ve greyfurt gibi turunçgiller harika seçeneklerdir ancak patates, domates ve hatta çilek yoluyla da bu besin ögesinden bol miktarda alınabilir. İskorbüt belirtilerinden herhangi biri yaşanıyorsa derhal doktora başvurulmalıdır.