Coğrafi Atrofi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Coğrafi atrofi veya ileri evre kuru makula dejenerasyonu, merkezi görmeyi etkiler. Bu durum araç kullanma, okuma ve muhtemelen yüzleri tanıma becerisini etkiler. Riski azaltmak mümkün olabilir. Günümüzde coğrafi atrofiyi tedavi etmek için ilaçlar bulunmaktadır.
Coğrafi Atrofi Nedir?
Coğrafi atrofi, yaşa bağlı kuru makula dejenerasyonunun ileri evrelerini ifade eden tıbbi bir terimdir. Makula dejenerasyonu, retinanın makula adı verilen bölümünü etkileyen bir göz hastalığıdır. Doğrudan karşıya bakıldığında görülen merkezi görmeyi önemli ölçüde etkiler. Bununla birlikte, merkezi alanın çevresinde görülebilen periferik görme korunur.
Tipik olarak coğrafi atrofi her iki gözü etkiler (bilateraldir). Coğrafi atrofi varsa merkezi görme alanında kör noktalar (skotom) oluşur ve görme keskinliğinin bir kısmı kaybolur.
Coğrafi Atrofi Ne Kadar Yaygındır?
Dünya genelinde 8 milyondan fazla kişide coğrafi atrofi bulunmaktadır. Yaşa bağlı makula dejenerasyonu olan tüm kişilerin yaklaşık %20'sini etkiler.
Coğrafi Atrofinin Belirtileri Nelerdir?
Coğrafi atrofinin belirtileri şunları içerir:
- Görme keskinliğinde kayıp (görme netliğinde azalma).
- Okuma, araç kullanma, el işi yapma veya merkezi görmeye dayanan diğer herhangi bir etkinliği gerçekleştirmede güçlük.
- Merkezi görme alanında koyu bir nokta veya kör nokta.
- Loş ışıkta görmede güçlük.
- Renklerin soluklaşması veya daha az canlı görünmesi.
Coğrafi atrofi, makula dejenerasyonunun ileri evresidir. Hastalığın erken evrelerinde veya durum yalnızca bir gözü etkilediğinde belirtiler fark edilmeyebilir.
Coğrafi Atrofinin Sebepleri Nelerdir?
Coğrafi atrofi, yaşa bağlı kuru makula dejenerasyonunun son evresidir. Araştırmacılar, gözde coğrafi atrofiye yol açan değişikliklere tam olarak neyin neden olduğunu kesin olarak bilmemektedir ancak bağışıklık sisteminin kompleman kaskadı adı verilen bir bölümünün rol oynadığını düşünmektedir. Genetik ve çevresel faktörlerin de rol oynama olasılığı yüksektir.
Coğrafi atrofi bulaşıcı değildir. Bazı hastalıklarda mikropların bulaştırılabilmesi gibi coğrafi atrofi başka bir kişiye bulaştırılamaz.
Coğrafi Atrofi İçin Risk Faktörleri Nelerdir?
Herkeste coğrafi atrofi gelişebilir ancak bazı kişilerde risk daha yüksektir.
Bunlar:
- 60 yaşında veya daha büyük olan kişiler.
- Beyaz ırktan olan kişiler.
- Açık renkli gözlere sahip kişiler.
- Biyolojik ailesinde makula dejenerasyonu veya gözleri etkileyebilecek diğer genetik hastalıklar bulunan kişiler.
- Sigara içen veya daha önce sigara içmiş kişiler.
- Meyve ve sebze açısından zengin beslenmeyen kişiler. Koyu yeşil yapraklı sebzeler göz sağlığı açısından önemlidir.
- Güneşte çok fazla zaman geçiren kişiler.
- Görme düzeyi 20/200 veya daha kötü olan kişiler (tipik 20/20 görme ile karşılaştırıldığında).
Diğer risk faktörleri arasında aşağıdaki durumlara sahip olmak bulunur:
- Yetersiz beslenme.
- Obezite.
- Yüksek tansiyon.
- Yüksek kolesterol.
- Diyabet.
- Koroner kalp hastalığı.
Coğrafi Atrofinin Komplikasyonları Nelerdir?
Coğrafi atrofiye bağlı görme kaybı kalıcıdır. Merkezi görme kaybı, aşağıdakiler de dahil olmak üzere bazı etkinliklerin gerçekleştirilmesini zorlaştırabilir:
- Okuma.
- Araç kullanma.
- Yüzleri tanıma.
- Olağan hobileri, etkinlikleri veya el işlerini yapma.
Coğrafi Atrofi Nasıl Teşhis Edilir?
Göz hastalıkları uzmanı, göz muayenesi ve diğer testlerle coğrafi atrofi tanısı koyar. Doktor, yaşanan belirtiler, tıbbi geçmiş ve aile tıbbi geçmişi hakkında bilgi alır.
Coğrafi Atrofiyi Teşhis Etmek İçin Hangi Testler Yapılır?
Coğrafi atrofi tanısı koymak için göz hastalıkları uzmanı aşağıdaki testleri isteyebilir:
- Fundus otofloresansı: Bu tür retinal görüntüleme, lipofuscin gibi belirli retina maddelerinin enjekte edilen boyalar kullanılmadan görünür hale gelme (otofloresans) özelliğinden yararlanır.
- Optik koherens tomografisi: Bu tür retinal görüntüleme noninvazivdir ve yansıyan ışığı kullanır.
- Mikroperimetri: Mikroperimetri, retinal görüntüleme sağlayan bir tür görme alanı testidir.
- Multifokal elektroretinografi: Bu tür bir incelemede retina ışığa maruz bırakılır ve elektriksel aktivitesi ölçülür.
Coğrafi Atrofi Nasıl Tedavi Edilir?
Amerika Birleşik Devletleri Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), yakın zamanda coğrafi atrofiyi tedavi etmek için ilk ilaçları onaylamıştır. Pegcetacoplan ve avacincaptad pegol, coğrafi atrofide hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilen göz içi enjeksiyonlardır. Göz hastalıkları uzmanı bu ilaçları doğrudan göze aylık olarak veya iki ayda bir enjekte eder.
Göz hastalıkları uzmanı, coğrafi atrofinin etkilerini yönetmek için başka yöntemler de önerebilir.
Bunlar aşağıdakileri içerebilir:
- Görme rehabilitasyonu: Günlük yaşamı sürdürmeye yardımcı olmak için özel reçeteli gözlükler veya büyüteç gibi görme yardımcılarına ihtiyaç duyulabilir.
- AREDS2 takviyeleri: Bir yaşa bağlı makula dejenerasyonu çalışması, antioksidan içeren bu takviyeleri incelemiştir. Bazı doktorlar bunları yaşa bağlı kuru makula dejenerasyonunu tedavi etmek için kullanır. AREDS1 formülü, beta-karoten ile birlikte aynı bileşenleri içerir. Bununla birlikte beta-karoten, sigara içen kişilerde akciğer kanseriyle ilişkilidir. AREDS2; lutein, zeaksantin, E vitamini, çinko oksit ve bakır oksit içerir.
- İmplante edilebilir minyatür teleskop (IMT): Cerrah, gözün doğal lensini bir IMT ile değiştirir. Cihaz, merkezi görme alanındaki nesneleri büyütür ve bunları retinanın hala işlev gören diğer bölgelerine odaklar.
Coğrafi Atrofi Tedavisinin Yan Etkileri Nelerdir?
Pegcetacoplan ve avacincaptad pegol enjeksiyonları oldukça yeni olduğundan uzmanlar bunların etkinliğini ve risklerini hala araştırmaktadır.
Yan etkiler aşağıdakileri içerebilir:
- Göz ağrısı.
- Subkonjonktival hemoraji (konjonktivada kanama).
- Vitreus humorunda uçuşan cisimler.
- Gözde neovaskülarizasyon.
Coğrafi Atrofi Varsa Neler Beklenmelidir?
Genel olarak coğrafi atrofinin görme açısından seyri iyi değildir ancak hastalık her kişide farklı şekilde ilerler. Coğrafi atrofiyi tedavi eden yeni ilaçlar umut verici sonuçlar göstermiştir.
Coğrafi atrofi ölümcül değildir ve yaşam beklentisini etkilemez.
Coğrafi Atrofi Önlenebilir mi?
Coğrafi atrofi önlenemez çünkü buna neden olan makula dejenerasyonunun önlenmesi mümkün değildir.
Değiştirilebilir risk faktörlerini ele alarak coğrafi atrofi gelişme riski azaltılabilir. Değiştirilebilir risk faktörleri, yaş veya etnik kökenin aksine değiştirilebilen faktörlerdir.
Risk şu yollarla azaltılabilir:
- Sigara içmemek. Sigara içiliyorsa bırakmaya çalışmak.
- Diyabet, yüksek tansiyon, obezite ve yüksek kolesterol gibi kronik durumları yönetmek.
- Güneşte bulunulacağı zaman gözleri korumak için sarı renk tonlu güneş gözlüğü kullanmak.
- Tüm iş, spor veya hobiler sırasında koruyucu gözlük ya da uygun koruyucu gözlük ekipmanı kullanmak.
- Kişiye uygun sağlıklı bir beslenme ve fiziksel aktivite planına uymak.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Göz hastalıkları uzmanı, göz muayenelerinin ne sıklıkta yapılması gerektiğini belirtecektir. Gözlerde veya görmede herhangi bir değişiklik fark edilirse göz hastalıkları uzmanıyla görüşülmelidir.
Ani görme kaybı veya göz ağrısı yaşanması durumunda her zaman doktora başvurulmalıdır. Bu durumlarda derhal tıbbi yardım alınmalıdır.
Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?
Muayene randevusu sırasında doktora aşağıdaki soruları sormak faydalı olabilir.
- Coğrafi atrofim mi var, yoksa başka bir göz sorunum mu var?
- Hangi testlere ihtiyacım olacak?
- Coğrafi atrofiyi tedavi edebilen yeni ilaçlar için uygun bir aday mıyım?
- Ne sıklıkta takip amaçlı göz muayenesi yaptırmam gerekecek?
- Bir klinik araştırmaya katılmaya uygun muyum?
- Gözlerimde hangi değişikliklere dikkat etmeliyim?
- Destek hizmetleri bulmama yardımcı olabilir misiniz?
Coğrafi atrofi için yeni tedavilerin bulunması ve tedavilere yönelik araştırmaların devam etmesi umut vericidir. Bununla birlikte, görmeyi kalıcı olarak etkileyebilen bir durumun bulunduğunu öğrenmek korkutucu olabilir. Göz hastalıkları uzmanı, ne beklenmesi gerektiğini ve coğrafi atrofinin yönetilmesine yardımcı olacak en iyi tedavilerin neler olduğunu anlamaya yardımcı olacaktır.