Anal Fistül Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Anal Fistül Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Anal fistül genellikle anüsten irin akıtan enfekte bir yara olan anal apsenin yan etkisidir. Boşalan apse anüsten dışarıdaki cilde doğru bir tünel oluşturabilir. Anal ağrı, şişlik ve kızarıklık başlıca belirtilerdir. Ameliyat anal fistül için birincil tedavi yöntemidir.

Anal Fistül Nedir?

Anal fistül, anüsün içinden dışarıdaki cilde doğru gelişen anormal bir geçiş yoludur. Genellikle anüsün üst kısmında, anal bezlerin olduğu yerde gelişir. Bu bezler enfekte olduğunda, enfeksiyondan gelen drenaj bir fistül oluşturabilir. Bu enfeksiyona perianal apse denir. Bazen anal fistül, perianal fistül olarak da adlandırılır. "Perianal" anüs bölgesi anlamına gelir.

Anal Fistüller Ne Kadar Yaygındır?

Fistül nispeten yaygın bir anorektal durumdur. Erkeklerde iki kat daha yaygındır. Enfekte anal bezi olan kişilerin yaklaşık yarısında fistül gelişecektir. Apse oluşturan enfekte bir bez, yani boşaltılması gereken bir irin cebi, anal fistüllerin %75'ine neden olur.

Anal Fistülün Belirtileri Nelerdir?

En yaygın anal fistül belirtileri şunlardır:

• Anal ağrı, genellikle yoğun ve zonklayıcı şekildedir. Dışkı yapıldığında, öksürüldüğünde veya oturulduğunda daha fazla hissedilebilir. Anal bölge dokunmaya karşı hassas olabilir.
• Anüsün içinde veya çevresinde şişlik ve kızarıklık (iltihaplanma). Bunlar deri altında aktif enfeksiyon belirtileridir.
• Anüsün etrafındaki bir yerden sıvı drenajı. İrin, dışkı veya kan içerebilir (rektal kanama). Kokusu olabilir.

Daha az görülen belirtiler şunlardır:

• Ateş.
• İdrar yaparken ağrı.
• Dışkıyı tutmakta zorlanma.

Fistül bir ayna ile görülebilir veya görülmeyebilir.

Anal Fistüller Neye Benzer?

Anal fistül, anüsün yakınındaki deride bir delik gibi görünür. Delik aslında içerideki apseye bağlanan tünelin en dış kısmıdır. Özellikle etrafındaki cilde dokunulduğunda irin, kan veya dışkı gibi drenaj sızıntısı olabilir. Bazı eski fistüllerin ağzındaki delik kısmı kapanabilirken tünelin geri kalanı var olmaya devam edebilir. Bu, fistül drenajı dışarı atmak için yeniden açılana kadar ağrıya ve şişmeye neden olur.

Fistüllerin Ana Nedeni Nedir?

Fistüller vücudun her yerinde, farklı organlar arasında ya da bir organdan ciltteki bir açıklığa doğru oluşabilir. Genellikle bir yaralanma veya hastalık nedeniyle dokular uzun süre iltihaplandığında ortaya çıkarlar. Kronik iltihaplanma ve enfeksiyon, özellikle irinin akması gerektiğinde, sonunda yakındaki dokulara doğru aşınabilir. Bu durum yara ile yakın dokular arasında bir kanal oluşturabilir.

Anal Fistüllerin Sebepleri Nelerdir?

Anal fistülün en yaygın nedeni, genellikle enfekte bir anal bez üzerinde oluşan perianal apsedir. Apse, bir enfeksiyon bölgesinde gelişen irinli bir ceptir. İrinin akıp gitmesi gerekir ve dışarıya doğru kendi drenaj kanalını oluşturabilir Bazen bir doktor apseyi tedavi etmek için bir drenaj kanalı oluşturur. Ancak genellikle yara tamamen iyileşmez ve bir fistül bırakır. Anal fistüllerin yaygın olmayan nedenleri şunlardır:

• Crohn hastalığı gibi inflamatuar bağırsak hastalıkları.
• Anal cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar.
• Anüsü etkileyen tüberküloz.
• Anüste travmatik bir yaralanma veya önceki ameliyat.
• Pelvik bölgedeki kanser için radyasyon tedavisi.
• Bazen perianal bölgede apselere neden olan nadir bir bakteriyel enfeksiyon olan aktinomikoz.
• Hidradenitis suppurativa, ter bezlerinde, bazen de perianal bölgede apseler oluşturan kronik inflamatuar bir cilt hastalığı.

Anal Fistül İçin Risk Faktörleri Nelerdir?

Aşağıdaki durumlarda kişide anal fistül olma olasılığı daha yüksektir:

• Erkekse.
• Geçmişte perianal apse geçirdiyse.
• Crohn gibi iltihaplı bir bağırsak hastalığı varsa.
• Perianal bölgede ameliyat veya radyasyon tedavisi öyküsü varsa.
• Bağışıklık sistemi baskılanmışsa veya kişi enfeksiyona yatkınsa.
• Kronik bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyonu varsa.

Anal Fistülün Olası Komplikasyonları Nelerdir?

Tedavi edilmeyen bir fistül genellikle kendi kendine iyileşmez. Bu, aşağıdakiler gibi uzun vadeli komplikasyonlara yol açabilir:

• Kalıcı enfeksiyon: Bir apse veya enfeksiyondan kaynaklanan bir fistül, enfeksiyonu aktif tutabilir. Enfeksiyon orijinal bölgede kaybolmuş gibi görünebilir ancak daha sonra geri dönerek yeni bir apse oluşturabilir ve yeniden ağrıya neden olabilir. Bazen fistül iyileşiyor gibi görünebilir ve açıklık kapanabilir ancak tekrarlayan enfeksiyon ve drenaj daha sonra tekrarlayan bir döngüde fistülü yeniden açar.
• Fistül uzaması: Kronik bir fistül nadiren yeni yönlere uzanarak ciltte yeni dallanma kanalları ve açıklıklar oluşturabilir. Bu karmaşık fistüllerin onarılması daha zordur.
• Kanser: Yıllardır mevcut olan uzun süreli anal fistüllerde zaman zaman anal kanser bulunmuştur. Kronik enflamasyon ve erozyon kanser için bilinen risk faktörleridir.

Anal Fistül Nasıl Teşhis Edilir?

Doktorlar çoğu anal fistülü fiziksel muayene sırasında bulabilir ancak bazen dışarıya açılan açıklık kapalıdır. Doktor ayrıca anüsün içindeki fistülün iç açıklığını da bulmak isteyecektir. Bu kısım anestezi gerektirebilir. Doktorun içeriyi incelemek için anüse dokunması veya açması çok fazla acı veriyorsa, hastanın ameliyathanede sedasyon altında muayene edilmesi gerekebilir. Fistülün iç kaynağını bulmak için doktor anoskop veya proktoskop (rektumu görüntüleyebilen daha uzun bir skop) gibi ışıklı bir skop kullanabilir. Bazen, fistülün kaynağındaki enfeksiyonu bulmak için dış açıklığa hidrojen peroksit enjekte edilir. Peroksit enfeksiyonla etkileşime girecek ve bölgede kabarcıklar veya köpük oluşturacaktır. İçerideki kaynağın bulunması fistülü doğrulayabilir.

Amal Fistül İçin Hangi Testler Yaptırılabilir?

Doktorun fistülün yolunu görmek için görüntüleme testleri (radyoloji) yapması gerekebilir. Bu şu anlama gelebilir:

• MR (manyetik rezonans görüntüleme): MR, yüksek detay sağlayan noninvaziv bir görüntüleme testidir. Bu, doktorların tünelin yolunu haritalandırmasına ve ayrıca kaslar ve diğer organlarla nasıl etkileşime girdiğini görmesine yardımcı olabilir.
• Endoskopik ultrason: Benzer görüntüler üreten MR'a alternatif olarak endoskopik ultrason, küçük bir ışıklı kamera ve küçük bir ultrason probu ile anüsün içine girer.
• Fistülografi: Fistülogram, doktorun fistüle boya enjekte ettikten sonra çektiği bir röntgen filmidir. Boya fistülün yolunu vurgulayacaktır.

Doktorun fistülün nasıl tedavi edileceğini belirleyebilmesi için fistülün yolunu bilmesi gerekir. Fistüller yoluna göre sınıflandıracaklardır.

Farklı Anal Fistül Türleri Nelerdir?

Doktorlar anal fistülleri anal sfinkter kaslarına göre nerede bulunduklarına bakarak sınıflandırır. Bunlar bağırsak hareketlerini kontrol eden kaslardır, bu nedenle onları korumak önemlidir. Doktor, anal fistülü bulunduğu yere göre belirli bir isimle adlandırabilir. Örneğin:

• İntersfinkterik anal fistül: İç anal sfinkter kastan geçer ve daha sonra iç ve dış sfinkter kaslar arasındaki boşluktan dışarı çıkar.
• Transsfinkterik fistül: Anal sfinkter kasların her iki katmanından da geçer.
• Suprasfinkterik fistül: İç sfinkterden geçer ve daha sonra dış sfinkterin etrafından dolaşır.
• Ekstrasfinkterik fistül: Her iki sfinkter kasının etrafından dolaşır. Daha az yaygın olan bu tip genellikle anüsten değil rektumdan kaynaklanır, bu nedenle bir anal bezden gelmez.
• Yüzeysel anal fistül: Anal kanalın alt kısmından, anal bezlerin altından, kasları atlayarak yakındaki deriden geçer. Bu tip, bir anal bezden kaynaklanmaz.

Kişide ne tür bir anal fistül olduğu, doktorun onu nasıl tedavi edeceğini etkileyecektir. Sfinkter kasların çoğunu içeriyorsa, tedavi daha karmaşık olabilir. Anal fistül düzeltilirken bu kaslara zarar vermemeye dikkat edilmelidir.

Anal Fistülün Tedavisi Nedir?

Çoğu anal fistülün düzeltilmesi için ameliyat gerekir. Kendiliğinden iyileşmeyi genellikle fistülü yeniden açan tekrarlayan enfeksiyonlar ve apseler takip eder. Bununla birlikte fistül, iltihaplı bağırsak hastalığından kaynaklanıyorsa ve enfekte değilse, bazen tıbbi tedavi ile iyileşir. Doktor bu fistüller için ameliyata başvurmadan önce infliximab gibi bir immünomodülatör ile tedaviyi deneyebilir.

Ameliyat

Anal fistül ameliyatı, fistülün ne kadar basit veya karmaşık olduğuna bağlı olarak basit veya karmaşık olabilir. En yaygın anal fistüller, sadece az miktarda kas içeren basit, intersfinkterik fistüllerdir. Bunların tek bir ameliyatla tedavi edilmesi güvenlidir. Daha karmaşık fistüllerin aşamalı olarak ameliyat edilmesi gerekebilir.

Basit Fistüller

Anal fistül sadece az miktarda kas içeriyorsa ve herhangi bir dalı yoksa, basit fistül olarak kabul edilir. Basit bir fistül için cerrahi tedaviye fistülotomi denir. Bu tek seferlik prosedür, bir anal fistülü tedavi etmenin en kolay ve en etkili yoludur (yaklaşık %95).

• Fistülotomi: Kolorektal cerrah fistülün çatısını keserek aşağıdan yukarıya doğru dolmasını sağlayacaktır. Enfekte doku da çıkarılabilir. Çatının kesilmesi az miktarda kasın kesilmesi anlamına gelebilir ancak biraz kesilmesinde sakınca yoktur. Çok fazla kas kesilmesi bağırsak kontrolüne zarar verme riski taşır.

Karmaşık Fistüller

Fistül önemli miktarda kas içeriyorsa, dalları varsa veya ameliyattan kaynaklanan komplikasyon riskini artıran önceden mevcut koşullar varsa fistül karmaşık olarak kabul edilir. Karmaşık fistüllerin düzeltilmesi için birden fazla ameliyat gerekebilir. Kolorektal cerrah bu tekniklerden bir veya daha fazlasını kullanabilir:

• Seton cerrahisi: Seton, zaman içinde emilmeyen ancak çıkarılması gereken bir tür cerrahi ipliktir. Cerrah setonu fistülün içinden geçirerek fistülün tüm akıntıyı boşaltacak kadar uzun süre açık kalmasına yardımcı olur. Seton aynı zamanda fistül kanalını yavaşça keserek kasın içinden geçerken dokunun iyileşmesini sağlar. Son olarak, yaranın daha sonra ayrılmaması için dokunun lokal olarak yara izi bırakmasına yardımcı olur. Cerrah daha sonra dreni çıkarabilir ve fistülü fistülotomi veya başka bir prosedürle kapatabilir. Fistül iltihaplı bağırsak hastalığı gibi kronik bir durumdan kaynaklanıyorsa, cerrah seton dreni süresiz olarak yerinde bırakabilir.
• Endorektal ilerletme flebi: Bu prosedür fistülün çatısını kesmekten kaçınır, böylece sfinkter kasları sağlam kalır. Bunun yerine cerrah, anal fistülün iç açıklığının etrafındaki enfekte dokuyu kesip çıkarır. Daha sonra rektumun iç kısmından sağlıklı dokudan bir flep çekerek bu açıklığı kapatır. Fistül dış açıklıktan dışarı akmaya devam etmeli ve daha sonra içten dışa doğru iyileşmeye başlamalıdır. Bu prosedürün yaklaşık %70 etkili olduğu düşünülmektedir ancak bazı durumlarda enfeksiyon ve fistül yine de geri gelmektedir. Ayrıca flep kesilirken sfinkter kasına zarar verme riski de (yaklaşık %30) hala mevcuttur.
• LIFT prosedürü: LIFT, "intersfinkterik fistül yolunun bağlanması" anlamına gelir. Bu, fistülün iki sfinkter kas (intersfinkterik) arasından geçen kısmının genellikle dikişlerle kapatılması (ligasyon) anlamına gelir. Cerrah daha sonra tüm fistül yolunu bu boşluktan çıkarabilir veya içindeki enfekte dokuyu kazıyabilir. Bu prosedür genellikle bir seton drenajı prosedürünü takip eder. Fistülotomiden biraz daha az etkilidir (%75) ancak sfinkter kaslara zarar verme riski yoktur.

Anal Fistül Ameliyatının Riskleri Nelerdir?

Başlıca riskler şunlardır:

• Tekrarlayan enfeksiyon: Enfeksiyon fistülden tamamen gitmemişse, iyileşen fistülün içinde devam edebilir. Antibiyotikler genellikle tekrarlayan bir enfeksiyonu tedavi edebilir.
• Tekrarlayan fistül: Bir anal fistül ameliyattan sonra tamamen iyileşmezse geri gelebilir. Bunun nedeni altta yatan kronik durumlar veya kullanılan teknik olabilir.
• Fekal inkontinans: Bazı kişiler anal fistül ameliyatından sonra dışkı tutamama sorunu yaşayabilir. Örneğin, gaz tutmada sorun yaşayabilir veya dışkı sızıntısı olabilir. Bu komplikasyonlar daha deneyimli kolorektal cerrahlarda daha az görülür.

Anal Fistül Ameliyatından Sonra İyileşme Nasıldır?

Anal fistül prosedürleri genellikle ayakta tedavi prosedürleridir, bu nedenle aynı gün eve gidilebilir ancak bazı kişilerin daha sonra daha fazla ameliyat için geri dönmesi gerekecektir. Hasta evde kullanmak için reçeteli ağrı kesici ilaçların yanı sıra kişi kendi kendine bakım için de bazı talimatlar alacaktır. Bunlar şunları içerebilir:

• Su ve lif takviyeleri. Ağrı kesici ilaçlar kabızlığa neden olabilir, bu nedenle doktor bunu önlemek için lif takviyeleri reçete edebilir. Bunların bol su ile alınması önemlidir.
• Oturma banyosu. Anüsü günde en az bir kez oturma banyosunda (ılık, sığ bir banyo) bekletmek, onu yatıştırmaya ve iyileşmeyi hızlandırmaya yardımcı olacaktır.
• Yara yönetimi. Drenajı toplamak için yaraya pansuman uygulamak ve temiz tutmak için pansumanı sık sık değiştirmek gerekir.

Anal Fistüllerde Hastalığın Seyri Nasıldır?

Hastalığın seyri, anal fistülün ne kadar basit veya karmaşık olduğuna bağlı olacaktır. Bu da tedavi ve iyileşme sürecinin ne kadar kapsamlı olacağını belirler. Genel olarak, bir veya birkaç ameliyattan sonra iyileşmek için üç ila altı hafta geçmesi beklenmelidir. Bazı fistüller, özellikle çok sayıda dalı varsa veya kronik bir durumdan kaynaklanıyorsa, ameliyattan sonra geri döner. İnflamatuar bağırsak hastalıklarına sahip bazı kişilerde birden fazla anal fistül görülür.

Anal Fistül İçin Ne Zaman Bir Doktor ile İletişime Geçilmelidir?

Anal ağrı konusunda her zaman bir doktora görünülmelidir. Belirgin ağrıya neden olan anorektal rahatsızlıklar ciddi olabilir. Bunun kendiliğinden geçecek bir şey olduğu varsayılmamalıdır. Hemoroit daha yaygın ve tanıdık olabilir ancak genellikle çok ağrılı değildir. Doktor kişiye hemoroidi olduğunu söylerse ancak ağrı devam ederse, gastroenterolog veya kolorektal cerrah gibi bir uzmana görünülmelidir.

Perianal Vajinal Fistül Nedir?

Perianal vajinal fistül genellikle rektovajinal fistül olarak adlandırılır çünkü genellikle rektumdan vajinaya bağlanır. Rektum kalın bağırsağın anüsten hemen önce gelen kısmıdır. Rektum ve vajina arasındaki sınır, vajina ve anüs arasındaki sınırdan çok daha dardır. Vajinal fistül bağırsakların herhangi bir bölümünden gelişebilir ancak genellikle rektumdan veya kolondan kaynaklanır.

Anal Fissür ile Anal Fistül Arasındaki Fark Nedir?

Anal fissür, anal kanalın iç yüzeyindeki bir yarık veya yırtıktır. Anal fistül ile benzer semptomlara neden olabilir ancak fissür yüzeysel bir yaradır. Fistül gibi anal duvardan cilde doğru tünel açmaz. Bununla birlikte, bir anal fissürün anal fistüle dönüşmesi mümkündür. Bir anal fissür enfekte olursa, bir apse oluşturabilir ve bu da drene olduğunda bir anal fistül oluşturabilir. Şiddetli anal ağrı hem fiziksel hem de psikolojik olarak zayıflatıcı olabilir. Her oturulduğunda veya tuvalete gidildiğinde rahatsız etmekle kalmaz, aynı zamanda hasta için bir doktorla paylaşılması zor bir durum da olabilir. Anorektal hastalıklar ve durumlar, diğerleriyle aynı ilgiyi hak eder. Bu sebeple kişi, çeşitli endişelerin doktora başvurmak konusunda kendisini durdurmasına izin vermemelidir. Anal fistülün tedaviye ihtiyacı vardır ve ne kadar erken tedavi olunursa bu tedavinin o kadar kolay olması muhtemeldir.