Akne İzleri Neden Olur? Türleri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Akne izleri yüz, göğüs ve sırtta çok yaygındır. 11 ile 30 yaş arasındaki kişilerin yaklaşık %80’inde akne görülür ve bu kişilerin beşte birinde iz gelişir. İzlerin azaltılması, reçetesiz ilaçlarla ve/veya bir dermatolog tarafından uygulanan bir ya da daha fazla işlemle tedavi gerektirir.
Akne Neye Bağlı Oluşur?
Akne lezyonu (sivilce), bakteri, yağ ve ölü deri hücrelerinin gözenekleri (ciltteki yağ ve terin yüzeye çıktığı küçük açıklıklar) doldurup iltihaplandırması sonucu oluşur. Her saat yaklaşık 40.000 hücre deriden dökülür ancak bazen bu ölü hücreler bir gözeneği tıkar. Bazen tıkalı gözenekler küçüktür ve “beyaz nokta” ya da “siyah nokta” ile sonuçlanır. Bazen de bu gözenekler iltihaplanır ve diğer akne türlerine yol açar.
Aknesi olan kişi yalnız değildir. Akne, dünyadaki en yaygın cilt durumudur. 11 ile 30 yaş arasındaki kişilerin yaklaşık %80’inde akne görülür. Ergenlerde hormonların değişmesi nedeniyle akne ortaya çıkabilir. Yetişkinlerde stres, çevre, adet döngüleri, yağ bazlı ürünler ve doğum kontrol hapları akneden sorumlu olabilir ancak hormonlar yine de rol oynayabilir.
Aknenin Türleri Nelerdir ve Nasıl Görünürler?
Akne birçok farklı formda görülebilir. Beyaz noktalar ve siyah noktalar tipiktir ve çoğu zaman iz bırakmadan daha düzgün iyileşme eğilimindedir.
Sonra iz bırakabilen türler vardır:
- Papüller: Dokunulduğunda ağrıyan pembe-kırmızı kabarıklıklar.
- Püstüller: İrin dolu lezyonlar. Tabanı kırmızıdır ve üst kısmı beyaz veya sarıdır.
- Nodüller: Sert lezyonlar. Papüller ve püstüllerden daha büyüktür ve cildin daha derinine uzandıkları için daha fazla ağrıyabilir.
- Kistler: Kistler cildin derininde yer alır. Ağrılıdır, irin doludur ve iz bırakma olasılığı en yüksek olanlardır.
Akneler Nasıl İzlere Neden Olur?
Deri, vücuttaki en büyük organdır. Üç ana tabakası vardır. En dıştan başlayarak bunlar: epidermis, dermis ve hipodermistir. Bu tabakalar kırılgan iç yapıları dış etkenlerden, UV ışınlarından ve bakterilerden korur ve ayrıca güneş ışığı sayesinde D vitamini üretimine katkı sağlar. Yağ bezlerin bulunduğu herhangi bir bölge akneye yatkındır, özellikle de yüz, sırt ve göğüs.
Akne izleri, akne lezyonlarının iltihaplanmasının sonucudur. Akne gözenekleri şişer ve gözenek duvarında bir bozulma oluşur. Bazı akne lezyonları küçüktür, oluşan izler yüzeyseldir ve hızlı iyileşir. Bazen lezyonların içeriği çevredeki dokuya taşar ve daha derin izlere neden olur. Derinin yanıtı, yeni kolajen lifleri oluşturarak izi onarmaktır.
Akne izleri iki ana formda görülür. Ya doku kaybı olduğunda iz gelişir ve cilt yüzeyinde bir çöküklük oluşur ya da cilt yüzeyinde kabarık bir iz gelişir. Bu tür bir akne izi, aslında derinin işini yaptığının bir işaretidir ancak bazen de fazla iyi yaptığı anlamına gelir. Deri yarayı (akneyi) iyileştirmeye yardımcı olmak için kolajen (onarım dokusu) üretir ancak çok fazla kolajen üretirse kabarık izler oluşur.
Akne bulunması, mutlaka iz gelişeceği anlamına gelmez. İz gelişse bile (aknesi olan kişilerin beşte birinde iz de görülür) iyi haber şudur ki tüm akne izleri kalıcı değildir. Tedaviler mevcuttur. Bazı tedaviler izleri neredeyse ortadan kaldırırken, diğerleri cildin kendi kolajeniyle kendini onarmasına yardımcı olur.
Akne İzlerinin Türleri Nelerdir ve Nasıl Görünürler?
Akne izleri olan bir kişide aşağıdaki türlerden birden fazlasının bulunması olasıdır. Bir kişinin yalnızca çöküntü izi ya da yalnızca keloid (kabarık) izine sahip olması nadirdir. Bunların her biri farklı başarı düzeylerinde tedavi edilebilir.
Atrofik veya Çökük Yara İzleri
- Buz kıracağı: Buz kıracağı aletinin geniş bir sapı vardır ve uca doğru daralır. Bu akne izi türü, aracın kendisine benzer şekilde, üstte geniş olan ve cildin derinlerine indikçe bir noktaya doğru daralan bir delik gibidir. Bu tür bir çöküklük yaygındır ve iyileştirilmesi en zor izlerden biridir. Alın ve üst yanaklarda, derinin daha ince olduğu bölgelerde görülebilir.
- Dalgalı: Bu izler tipik olarak alt yanaklarda ve çene hattında, derinin daha kalın olduğu bölgelerde görülür. Çöküklüklerin eğimli kenarları vardır ve bu durum cildin düzensiz ve dalgalı görünmesine neden olur.
- Boxcar: Boxcar izleri, daha keskin kenarlı çöküklüklerdir. Bu kenarlar cildin derinlerine doğru iner. Bu izler alt yanaklarda ve çene hattında yaygındır.
Hipertrofik veya Keloid İzler
- Bu skar dokusu lezyonları deriden kabarık şekilde yükselir. Deri bölgesindeki fibröz dokuların, yani kolajenin, aşırı büyümesi nedeniyle oluşur. Bu izler genellikle göğüs, sırt ve omuzlarda ve çene hattında görülür ve kaşıntılı, hassas veya ağrılı olabilir.
Akne İzleri Ne Kadar Yaygındır?
Çok yaygındır. 11 ile 30 yaş arasındaki kişilerin yaklaşık %80’inde akne görülür ve bu popülasyonun beşte birinde iz gelişir. Ergenler en fazla etkilenen gruptur. Neredeyse %90’ında akne görülür.
Akne Neye Bağlı Oluşur?
Akne, tıkanmış gözenekler sebebiyle oluşur. Ölü deri, yağlar ve bakteriler gözeneklerde birikir ve iltihaplanmaya neden olur. Akneye karşı genetik yatkınlık da bulunabilir.
Akne İzleri Neye Bağlı Oluşur?
İzler, vücudun akneyi onarmaya çalışması nedeniyle oluşur. Bir yaranın (lezyonun) nasıl iyileştiği, kişiye özgü vücut yanıtına bağlı olarak iz kalıp kalmayacağını ve ne kadar iz olacağını belirler. Onarım süreci kolajen üretimini içerir. Çok fazla kolajen olursa kabarık izler ortaya çıkar. Diğer yara izleri ise doku kaybından kaynaklanır ve ciltte çukurlar veya girintiler oluşturur.
Akne Nasıl Teşhis Edilir?
Bir dermatolog cildi muayene eder ve lezyonların akneyle uyumlu olup olmadığını ya da başka bir dermatolojik süreci mi düşündürdüğünü belirler.
Akne İzleri Nasıl Teşhis Edilir?
Bir dermatolog cildi muayene eder ve akne izi olup olmadığını ve varsa hangi türde olduğunu belirler.
Akne İzinin Türünü Teşhis Etmek İçin Herhangi Bir Test Yapılır mı?
Bir dermatolog tarafından yapılan görsel muayene, tanı koymak için yeterlidir. Dermatolog ayrıca akne izlerinin şiddetini de belirleyebilir. Bir ölçüm sistemi akne izlerini dört dereceye ayırır: maküler, hafif, orta ve şiddetli. Birinci derece, maküler, kırmızı ama düz bir izdir. İkinci derece, hafif, makyaj veya yüz kıllarıyla kolayca kapatılabilen bir izdir. Üçüncü derece, orta, “sosyal mesafeden belirgin” olan izdir. Makyaj veya yüz kıllarıyla kolayca kapatılamaz. Son olarak, dördüncü derece, şiddetli, 50 santimetreden daha uzak bir sosyal mesafeden çok belirgin olan izdir. Yüz kıllarının veya makyajın bu izleri tamamen kapatması olası değildir.
Akne Tedavileri
Tedavi seçenekleri ve yönetim teknikleri için bir dermatolog ile görüşülmelidir. Dermatolog, hangi tür akne izi/izleri bulunduğunu belirler ve kişinin isteğine ve izlerin konumuna göre en iyi tedavileri önerir.
Akne izi konusunda mümkün olan en kısa sürede doktorla iletişime geçilmelidir. Tedavide gecikme, akne izlerinin şiddetini artırır.
Mevcut Akne Atakları Akne İzi Tedavisini Etkiler mi?
Akne izleri için tedaviye başlamadan önce cildin lezyonsuz olması gerekir. Akne için kullanılan ilaçlar ve tedaviler, izler için kullanılan ilaçlar ve tedavilerle etkileşime girebilir.
Evde Uygulanabilecek Hangi Tedaviler Akne İzlerini Gidermede En Etkilidir?
Reçetesiz kremler en iyisidir. Hangi ürünün cilt tipi ve iz türü için en uygun olduğu konusunda dermatolog ile görüşülmelidir. Piyasada çeşitli etkili kremler vardır.
Bunlar aşağıdaki kimyasalları (ya da bunların bir kombinasyonunu) içerebilir:
- Alfa hidroksi asitler.
- Laktik asit.
- Retinoidler.
- Salisilik asit.
İzler, sakal/bıyık veya makyaj ile de kapatılabilir. Reçetesiz birçok makyaj ürünü bulunmaktadır.
Muayenehanede Uygulanan Hangi Tedaviler Akne İzlerini İyileştirmede En Etkilidir?
Seçilebilecek birçok kozmetik işlem vardır. Kişi ve dermatolog, akne izleri için en iyi seçenekleri birlikte değerlendirir. Hastanın işlemleri tekrarlaması veya cildi eski haline getirmek için iki ya da daha fazla türde işleme ihtiyaç duyması olağandışı değildir.
Yenileme işlemleri:
- Kimyasal soyma: Bu tedavi, eski derinin üst tabakasını çıkarmak için özel kimyasallar kullanır. Tipik olarak üst tabaka çıkarıldığında, yeniden oluşan yeni deri daha pürüzsüz olur ve daha az iz içerir.
- Dermabrazyon: Bu tedavi, bir zımparanın bir tahta parçasının üst katmanlarını kaldırmasına benzer şekilde, özel bir aletin sürtünme oluşturmasıyla derinin üst tabakalarını çıkarır.
- Mikrodermabrazyon: Dermabrazyona benzer şekilde mikrodermabrazyon, derinin üst tabakasını çıkarmak için özel bir cihaz kullanır.
- Lazerle yenileme: Lazer, derinin altındaki izli kolajene ısı verir. Bu, vücudun yara iyileşme yanıtına dayanarak yeni ve sağlıklı kolajen oluşmasını sağlar. Bu, yerini alacak yeni derinin büyümesini teşvik eder. Lazerle yenilemenin iki farklı türü vardır: ablatif ve non-ablatif. Dermatolog, cilt tipine ve akne izlerinin doğasına göre hangi türün en iyi olduğunu belirler.
Diğer işlemler:
- Steroid enjeksiyonları: Bu tedavide steroidler kabarık izin içine enjekte edilir. Steroidler fibröz dokuyu yumuşatır ve izin düzleşmesine neden olur.
- Dermal dolgular: Bu tedavide, çökük izin altına bir madde enjekte edilerek cilt yukarı doğru kaldırılır.
- Mikroiğneleme: Bu tedavi, kolajen üretimini uyarmak ve izleri düzleştirebilmek için deriyi bilerek küçük iğnelerle yaralar. Mikroiğneleme tek başına veya ısıyla (örneğin mikroiğneleme radyofrekans) yapılabilir. Mikroiğneleme radyofrekans, akne izlerinin doku görünümünü iyileştirmeye yardımcı olabilir ve yeni aknelerin oluşmasını da önleyebilir.
- Eksizyon: Bu teknikte dermatolog cilde keser, akne izini çıkarır ve sonra dikişlerle yarayı kapatır.
- Subsizyon: Bu tedavi, skar dokusunu derinin alt katmanlarına doğru çeken fibröz bantları parçalamak için bir iğne kullanır. Deri serbest bırakılır, böylece yüzeye geri dönebilir ve doğal olarak daha düzgün yatabilir.
- Punch greftleme: Bu tedavide iz, eksizyonda olduğu gibi çıkarılır ve ardından genellikle kulak arkasından alınan bir deri grefti, izin çıkarıldığı alanı doldurur.
- Kriyoşirürji: Bu tedavi, kabarık skar dokusunu sıvı azotla dondurur. Skar dokusu ölür ve sonra düşer.
Diğer seçenekler konusunda da dermatolog ile konuşulmalıdır, bazı seçenekler bazı kişilere daha uygun olabilir.
Akne İzlerini Gidermek İçin Cerrahi Uygulanır mı?
Bazen belirli akne izi türlerini tedavi etmek için küçük cerrahiler düşünülür. Bu cerrahiler, çöküklükleri daha az belirgin hale getirmek için skar dokusunu cilt yüzeyine daha yakın bir konuma kaldırır. İz tamamen çıkarılabilir veya skar dokusu parçalanarak yeni kolajenin oluşmasına ve izin düzleşmesine izin verilebilir. Cerrahi, dermatoloğun muayenehanesinde uygulanır ve kişi uyanık kalır ancak işlem alanı uyuşturulur, bu nedenle ağrı hissedilmez. Cerrahiyi sıklıkla diğer tür akne izi giderme tedavileri izler.
Yüz Dışındaki Akne İzlerinin Tedavisi Nasıldır?
Yüzde kullanılan tedaviler, sırtta veya göğüste mutlaka kullanılmayabilir. Dermatolog, iz türüne ve konumuna bağlı olarak kişi için en uygun olanı belirler.
Akne İzi Tedavilerinin Komplikasyonları veya Yan Etkileri Var mıdır?
Tedavi sırasında ve sonrasında hafif rahatsızlık yaygındır. Diğer komplikasyonlar arasında cilt renginde koyulaşma veya açılma gibi değişiklikler bulunur.
Akne İzi Tedavileri Ergenler ve Yetişkinler İçin Farklı mıdır?
Yetişkinlerde kullanılan tedavilerin aynısı ergenlerde de kullanılabilir.
Akne İzi Riski Nasıl Azaltılabilir?
- Güneş koruyucu kullanmak: Güneş ışığı önemlidir çünkü deri ışık enerjisini D vitamini üretimine yardımcı olmak için kullanır. Ancak çok fazla güneş, izleri koyulaştırabilir. Deri rengi ne kadar koyuysa, izler o kadar belirgin görünebilir.
- Koparmamak, kaşımamak veya sıkmamak: Deriye ek hasar vermek iltihabı artırır ve izleri kötüleştirir.
- Akneyi hemen tedavi etmek: Ne kadar uzun süre beklenirse, iz kalma olasılığı o kadar artar.
- Sigara içmemek: Tütün kullanımı iz kalma riskini artırır. Yalnızca akne izleri değil, genel olarak vücuttaki izler için de geçerlidir.
- Dermatoloğa gitmek: Mümkün olan en kısa sürede profesyonel yardım alınmalıdır. Akne iz bırakmadan önce akne tedavi edilmelidir.
Akne İzlerinin Geçmesi Ne Kadar Sürer?
Bu sorunun yanıtı, iz türüne ve tedavi türüne bağlıdır. Beklenen iyileşme süresi konusunda dermatolog ile konuşulmalıdır. Tüm izlerin kalıcı olarak tamamen geçmeyebileceği unutulmamalıdır.
Akne İzlerine Sahip Olan Bir Kişi Neler Beklemelidir?
Akne çok yaygındır. Tanıdık kişilerin çoğunun ya aknesi vardır ya da bir dönem olmuştur, muhtemelen de ergenlikte. Kişinin tedavi alıp almama ve tedavi türü konusunda seçimler yapması beklenir. Tedavi alınmazsa izlerin yaşamın büyük bölümünde, hatta tamamında kalması beklenir. Tedaviyle bile akne izlerinin iyileşmesi zordur. Akne izlerinin tamamen yok olacağına dair %100 garanti yoktur. Ancak çoğu tedavi, akne izlerinin boyutunu azaltır ve daha az görünür hale getirir.
Akne İzleri Ne Kadar Süre Kalır?
Tedavi edilmezse akne izleri büyük olasılıkla yaşam boyu kalır.
Akne İzleri Nasıl Önlenir?
Akne izleri, mümkün olan en kısa sürede akne tedavisi alarak önlenebilir.
Akne İzi Olan Bir Kişi Kendine Nasıl Bakmalıdır?
Akne izleri psikolojik sıkıntıya, özsaygı sorunlarına ve sosyal yaşamı veya ilişkileri etkilemeye neden olabilir. Bu nedenle, iz bırakma şansı oluşmadan önce aknenin ortadan kaldırılması önemlidir. Akne tedavisi konusunda dermatologdan öneri alınmalı, talimatlar takip edilmeli ve iz gelişirse izlerin tedavisi için en iyi şansın olduğu erken evrede yeniden başvurulmalıdır.
Akne İzlerini Neler Kötüleştirir?
Kişinin kendi DNA’sı izlerde rol oynar. Genler, derinin ne kadar iyi iyileştiğini, üretilen kolajen miktarını belirler ve akne lezyonlarının derinliği de izlerin şiddetini kontrol eder. Bununla birlikte, sigara içmek, akneyi sıkmak ve akneyi yolmak izleri kötüleştirebilir. Eller mümkün olduğunca yüzden uzak tutulmalıdır.
Akne İzleri İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Mümkün olan en kısa sürede dermatoloğa başvurulmalıdır. Akneyi tedavi etmek için ne kadar uzun süre beklenirse, iz kalma olasılığı o kadar artar.
Akne İzleri Hakkında Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?
Muayene randevusu sırasında doktora aşağıdaki soruları sormak faydalı olabilir:
- Akne izlerini kapatmak için kullanılabilecek en iyi makyaj hangisidir?
- Hangi muayenehane prosedürü benim için en uygun?
- Akne izi giderme tedavileri canımı acıtır mı?
- İşlemden hemen sonra deri nasıl görünür?
- Derinin işlemden sonra iyileşmesi ne kadar sürer?
- Hangi reçetesiz ilaçlar benim için en iyisidir?
- İzlerin yeniden oluşması nasıl önlenir?
- Akne tedavi işlemleri sigorta kapsamına girer mi?
Akne yaygındır ve iz bırakması da oldukça normaldir. Akne için tedaviler olduğu gibi akne izleri için de tedaviler mevcuttur. Bazı kişiler akne izleriyle yaşamayı seçerken, bazıları ise izlerin günlük yaşamını çok fazla etkilediğine karar verir. Kişi tedavi almayı da almamayı da seçebilir. Seçenekler vardır ve tercih tamamen kişinin kendisine aittir.
Dermatolog ve görülen diğer doktorlarla iletişim sürdürülmeli ve tedavi seçenekleri (ya da tedavi olmadan beklenen sonuçlar) öğrenilmeli, akıldaki sorular yöneltilmeli ve endişeler dile getirilmelidir. Kişi ve doktoru, en uygun kararları birlikte vermelidir.