Yenidoğanlarda Sarılık Neden Olur? Nasıl Tedavi Edilir?

Yenidoğanlarda Sarılık Neden Olur? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Sarılık, birçok yenidoğan bebeğin cildinde görülen sarı renktir. Sarılık, bebeğin kanında bilirubin birikmesinden kaynaklanır. Bunun nedeni yenidoğanların karaciğerlerinin bilirubinden kurtulacak kadar gelişmemiş olmasıdır. Sarılık çok yaygındır ve genellikle kendiliğinden geçer. Bazen bebeklerin fototerapi ile tedaviye ihtiyacı olur.

Yenidoğanlarda Sarılık Nedir?

Yenidoğanlarda sarılık, bir bebeğin cildinin sarı renge dönmesidir. Sarılık, bebeğin kanında bilirubin biriktiğinde ortaya çıkar. Hiperbilirubinemi bu durum için kullanılan tıbbi terimdir.

Bilirubin, kırmızı kan hücreleri parçalandığında vücudun oluşturduğu sarı bir maddedir. Kişi hamileyken karaciğeri bebek için bilirubini uzaklaştırır. Ancak doğumdan sonra bebeğin karaciğeri bilirubini temizlemeye başlamalıdır. Bebeğin karaciğeri yeterince gelişmemişse bilirubinden kurtulamayabilir. Fazla bilirubin biriktiğinde bebeğin cildi sarı görünebilir. Bebeklerde sarılık yaygındır. Genellikle ciddi değildir ve birkaç hafta içinde geçer. Ancak bebeğin doktorunun onu sarılık açısından kontrol etmesi önemlidir. Şiddetli sarılık tedavi edilmezse beyin hasarına yol açabilir.

Yenidoğan Sarılığının Farklı Türleri Nelerdir?

Yenidoğanlarda birkaç farklı sarılık türü vardır.

Fizyolojik Sarılık

Yenidoğanlarda en sık görülen sarılık türü fizyolojik sarılıktır. Bu sarılık türü normaldir. Fizyolojik sarılık çoğu yenidoğanda yaşamlarının ikinci veya üçüncü gününde gelişir. Bebeğin karaciğeri geliştikten sonra fazla bilirubinden kurtulmaya başlayacaktır. Fizyolojik sarılık genellikle ciddi değildir ve iki hafta içinde kendiliğinden geçer.

Emzirme Sarılığı

Sarılık, anne sütüyle beslenen bebeklerde mama ile beslenen bebeklere göre daha yaygındır. Emzirme sarılığı sıklıkla bebeğin yaşamının ilk haftasında ortaya çıkar. Bebek yeterince anne sütü alamadığında ortaya çıkar. Emzirme zorlukları nedeniyle veya annenin sütü henüz gelmediği için ortaya çıkabilir. Emzirme sarılığının geçmesi daha uzun sürebilir.

Anne Sütü Sarılığı

Anne sütü sarılığı emzirme sarılığından farklıdır. Anne sütündeki maddeler bebeğin karaciğerinin bilirubini parçalama şeklini etkileyebilir. Bu da bilirubin birikimine neden olabilir. Anne sütü sarılığı bebeğin ilk haftasından sonra ortaya çıkabilir ve kaybolması bir ay veya daha uzun sürebilir.

Bebekte ilgisiz bir ilaç rahatsızlığı varsa diğer sarılık türleri ortaya çıkabilir.

Yenidoğanlarda Sarılık Ne Kadar Yaygındır?

Yenidoğanlarda sarılık çok yaygın bir durumdur. Tam zamanında doğan bebeklerin %60 kadarı yaşamlarının ilk haftasında sarılık geliştirir. Prematüre bebeklerin %80 kadarı yaşamlarının ilk haftasında sarılığa yakalanır.

Yenidoğanlarda Sarılığın Belirti ve Semptomları Nelerdir?

Sarılığın ana belirtisi bebeğin cildinin sararmasıdır. Bu en net olarak pencere önü gibi doğal ışıkta görülebilir. Genellikle ilk olarak bebeğin yüzünde görülür. Bebeğin göz akları ve dilinin altı sarı görünebilir. Bilirubin seviyesi arttıkça sararma bebeğin göğsüne, karnına, kollarına ve bacaklarına yayılabilir. Bebeğin cildi daha koyu ise sarılığı görmek zor olabilir ancak yine de bebeğin gözlerinin renginden ve dilinin altından sarılık olup olmadığını anlaşılabilir.

Yenidoğanlarda Sarılığa Ne Sebep Olur?

Sarılık, bebeğin kanında çok fazla bilirubin olduğunda meydana gelir. Bilirubin, vücudun eski kırmızı kan hücrelerini parçaladığında ürettiği bir kimyasaldır. Karaciğer normalde bilirubini kandan filtreler. Dışkı yapıldığında vücut bundan kurtulur.

Bebeğin karaciğeri bilirubinden kurtulacak kadar gelişmemişse, bilirubin birikmeye başlayabilir. Bu bilirubin birikimi bebeğin cildinin sarı görünmesine neden olur. Bebeklerin çoğunda yaşamlarının ilk birkaç gününde sarılık gelişir. Bunun nedeni, bebeğin karaciğerinin gelişmesi ve bilirubini atmada daha iyi hale gelmesinin birkaç gün almasıdır.

Bebeklerde aşağıdaki durumlarda ciddi sarılık oluşabilir:

• Kan enfeksiyonu (sepsis).
• Kan grubunun ebeveynlerinden farklı olması.
• Zor bir doğumdan kaynaklanan morarma.
• Çok fazla kırmızı kan hücresi.
• Düşük oksijen seviyesi (hipoksi).
• Biliyer atrezi gibi bir karaciğer rahatsızlığı.

Yenidoğanlarda Sarılık Nasıl Teşhis Edilir?

Bebeğin doktoru bebek daha hastanedeyken onda sarılık belirtileri olup olmadığını kontrol edecektir. Bebeğin bilirubin seviyesi üç ila beş günlükken en yüksek seviyede olacaktır. Bebeğin doktorunun onu bu zaman dilimi içinde tekrar kontrol etmesi önemlidir. Bebeğin doktoru, bebeğin başına bir sonda yerleştirerek bebeğin bilirubin seviyesini tahmin edebilir. Bu test transkütan bilirubin (TcB) seviyesini gösterir. Bu seviye yüksekse doktor, sonuçları doğrulamak için bir kan testi isteyecektir. Küçük bir kan örneği almak için bebeğin topuğu delinir. Kan testi total serum bilirubin (TSB) seviyesini gösterir.

Amerikan Pediatri Akademisi, bir bebeğin tedaviye ihtiyacı olup olmadığını belirlemek için bir yenidoğan sarılık seviyesi tablosu kullanır. Bu çizelge bebeğin toplam serum bilirubin seviyesine ve yaşına dayanmaktadır.

Toplam serum bilirubin (TSB) düzeyi	Yenidoğanın yaşı
10 miligramın üstünde	24 saatten daha az
15 miligramın üstünde	24 ila 48 saatlik
18 miligramın üstünde	49 ila 72 saatlik
20 miligramın üstünde	72 saatten eski.

Yenidoğanlarda Sarılık Nasıl Tedavi Edilir?

Yenidoğanlarda sarılık için tedavi genellikle gerekli değildir. Hafif düzeydeki sarılık, bebeğin karaciğeri gelişmeye devam ettikçe genellikle kendiliğinden geçer. Bu bir ila iki hafta sürebilir. Bebeği sık sık beslemek (günde 10 ila 12 kez) dışkılamasını (bağırsak hareketlerini) teşvik edebilir. Bu, bebeğin vücudundaki fazla bilirubinden kurtulmasına yardımcı olur.

Bebeğin bilirubin seviyesi yüksekse veya yükselmeye devam ediyorsa doktor fototerapi tedavisi önerebilir. Fototerapi sırasında bebek soyulacak ve özel mavi ışıkların altına yerleştirilecektir. Sadece bir bebek bezi ve gözlerini korumak için bir maske takılır. Fototerapi bebeğin karaciğerinin fazla bilirubinden kurtulmasına yardımcı olur. Işıklar bebeğe zarar vermez. Fototerapi tedavisi bir ila iki gün sürer. Bebeğin bilirubin seviyeleri çok yüksek değilse, bebek evde ışık terapisi ile tedavi edilebilir. Fototerapinin işe yaramadığı nadir durumlarda bebeğin doktoru, kan değişimi yapılmasını önerebilir. Kan değişimi transfüzyonu ile bebeğin kanının bir kısmı taze, bağışlanmış kanla değiştirilir.

Yenidoğanlarda Sarılık Nasıl Önlenebilir?

Yenidoğanlarda sarılık normaldir ve genellikle önlenemez. Bebekler sık sık beslenerek şiddetli sarılık geliştirme riski azaltılabilir. Sık beslenme, bebeğin bilirubinden kurtulmasına yardımcı olacak düzenli bağırsak hareketlerini teşvik eder.

• Anne sütüyle beslenen bebekler: Bebek, yaşamının ilk haftası boyunca günde 8 ila 12 kez emzirilmelidir.
• Mamayla beslenen bebekler: Bebeğe yaşamının ilk haftasında her iki ila üç saatte bir 30 ila 60 mililitre mama verilmelidir. Bebeğin 24 saatlik bir süre içinde en az sekiz kez beslenmesi sağlanmalıdır.

Ayrıca hastaneden ayrılmadan önce doktorun bebeğin bilirubin seviyesini kontrol ettiğinden emin olunmalıdır. Bebeğin yaşamının ilk haftasında bilirubin seviyesini tekrar kontrol ettirmek için bir takip ziyareti planlanmalıdır.

Yenidoğanlarda Sarılık Ne Kadar Sürer?

Yenidoğanlarda sarılık normaldir. Genellikle yaşamlarının ikinci veya üçüncü gününde gelişir. Mamayla beslenen bebeklerde sarılık genellikle iki hafta içinde kendiliğinden geçer. Anne sütüyle beslenen bebeklerde sarılık bir ay veya daha uzun sürebilir.

Yenidoğanlarda Sarılığın Seyri Nasıldır?

Yenidoğanlarda sarılık yaygındır. Çoğu bebek için sarılık bir ila iki hafta içinde tedavi olmaksızın iyileşecektir ancak bebeğin bilirubin seviyesini kontrol ettirmek önemlidir. Yüksek bilirubin seviyesi, hemen tedavi edilmezse ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu durumlar arasında serebral palsi, sağırlık ve bir tür beyin hasarı olan kernikterus yer alır.

Ne Zaman Bir Doktoru Ziyaret Etmek Gerekir?

Hastaneden ayrıldıktan kısa bir süre sonra bebeğin doktoru ziyaret edilmelidir. Bebeğin bilirubin seviyesi üç ila beş günlükken en yüksek seviyede olacaktır. Ziyaretin zamanlaması bebeğin hastaneden ayrıldığındaki yaşına, hastaneden ayrıldığındaki bilirubin seviyesine ve diğer faktörlere bağlı olacaktır.

Ne Zaman Doktor ile İletişime Geçilmelidir?

Sarılık artarsa veya iki haftadan uzun sürerse bebeğin doktoruyla iletişime geçilmelidir. Şiddetli sarılık belirtileri aşağıdakileri içerebilir:

• Bebeğin cildi daha parlak sarı veya turuncuya döner.
• Bebek çok uykuludur ve beslenmek için uyandırılması zordur.
• Bebek çok huysuzdur.
• Bebek iyi meme emmiyor veya biberondan iyi emmiyordur.
• Bebek yeterince ıslak ve/veya kirli bez çıkarmıyordur.

Ne Zaman Acil Servise Başvurulmalıdır?

Bebekte aşağıdaki durumlar varsa derhal acil çağrı merkezi aranmalı veya en yakın acil servise başvurulmalıdır:

• Yüksek perdeden ağlama.
• Ateş.
• Kemerli vücut (baş/boyun veya topuklar geriye ve vücut öne eğik).
• Sert, gevşek veya sarkık vücut.

Bebeğin Doktoruna Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Yenidoğan bebeklerdeki sarılık endişe verici olabilir. Bebeklerde hastanede veya eve gittikten sonra sarılık gelişirse ebeveynlerin cevaplanmasına ihtiyaç duydukları sorularının olması normaldir. Doktora sormanın faydalı olabileceği yaygın sorular şunlardır:

• Bebeğimin sarılık olduğunu nasıl anlayabilirim?
• Sarılık ne gibi komplikasyonlara yol açabilir?
• Bebeğimin sarılık için tedaviye ihtiyacı olacak mı?
• Bebeğimin sarılığını evde tedavi edebilir miyim?
• Fototerapi bebeğime zarar verebilir mi?
• Sarılığın geçmesi ne kadar sürer?
• Takip ziyareti için ne zaman hastaneye gelmeliyiz?

Bebekler sarı göründüğünde biraz endişelenmek normaldir ancak sarılık yenidoğanlarda çok yaygın bir durumdur. Bebeğin doktoru, bebek hastaneden ayrılmadan önce ve doğumdan sonraki beş gün içinde bebeğin bilirubin seviyesini kontrol etmelidir. Sarılık genellikle ciddi olmamakla birlikte, uygun şekilde tedavi edilmezse tehlikeli olabilir. Yenidoğan bebeğin sarılığı düzelmediyse veya bebek daha kötü görünmeye başladıysa hemen bebeğin doktoru ile iletişime geçilmelidir. Doktor bebeğe başka bir bilirubin testi yaparak sağlıklı olma yolunda ilerlediğinden emin olabilir.