Premenstrüel Disforik Bozukluk Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Premenstrüel disforik bozukluğu olan kişilerde, adetlerinden önceki haftalarda PMS (premenstrüel sendrom) belirtileri (şişkinlik, baş ağrıları ve meme hassasiyeti) görülür. Ancak premenstrüel disforik bozukluk ayrıca şiddetli anksiyeteye, depresyona ve duygudurum değişikliklerine de neden olur. Premenstrüel disforik bozukluğu olan bazı kişiler intihar eğilimi gösterebilir. Hormonal doğum kontrolü ve antidepresanlar belirtileri hafifletebilir.
Premenstrüel Disforik Bozukluk Nedir?
Premenstrüel disforik bozukluk, premenstrüel sendromun daha ciddi bir biçimidir. Her adet döngüsünde, adetten önceki bir ya da iki hafta boyunca fiziksel ve duygusal belirtilere neden olur. PMS, şişkinliğe, baş ağrılarına ve meme hassasiyetine neden olur.
Premenstrüel disforik bozuklukta, PMS belirtilerine ek olarak aşırı huzursuzluk, anksiyete ya da depresyon görülebilir. Bu belirtiler, adet başladıktan birkaç gün sonra düzelir ancak yaşamı etkileyecek kadar şiddetli olabilir.
Premenstrüel Disforik Bozukluk Ne Kadar Yaygındır?
Premenstrüel disforik bozukluk, adet gören kişilerin %10’una kadarını etkiler.
Premenstrüel Disforik Bozukluğun Belirtileri Nelerdir?
Premenstrüel disforik bozukluk belirtileri kişiden kişiye değişir. Genellikle adet görmeden bir ya da iki hafta önce ortaya çıkar ve adet başladıktan sonraki birkaç gün içinde kaybolur. Kramp ve şişkinlik gibi PMS belirtilerine ek olarak şu durumlar görülebilir:
- Öfke ya da huzursuzluk.
- Gergin, bunalmış ya da diken üstünde hissetme.
- Anksiyete ve panik ataklar.
- Depresyon ve intihar düşünceleri.
- Konsantre olmakta güçlük.
- Yorgunluk ve düşük enerji.
- Aşerme, tıkınırcasına yeme ya da iştahta değişiklikler.
- Baş ağrıları.
- Uykusuzluk.
- Duygudurum dalgalanmaları.
Bazı kişilerde premenstrüel disforik bozukluk belirtileri menopoza kadar sürer.
Premenstrüel Disforik Bozukluğun Sebepleri Nelerdir?
Uzmanlar bazı kişilerde neden premenstrüel disforik bozukluk geliştiğini bilmemektedir. Ovülasyondan (yumurtlama) sonra ve adetten önce östrojen ve progesteron hormon düzeylerinin düşmesi belirtileri tetikleyebilir. Duygudurum, açlık ve uykuyu düzenleyen bir beyin kimyasalı olan serotonin de rol oynayabilir. Serotonin düzeyleri, hormon düzeyleri gibi adet döngüsü boyunca değişir.
Premenstrüel Disforik Bozukluk İçin Risk Faktörleri Nelerdir?
Aşağıdaki durumlar varsa premenstrüel disforik bozukluk gelişme olasılığı daha yüksek olabilir:
- Anksiyete ya da depresyon.
- PMS.
- Ailede PMS, premenstrüel disforik bozukluk ya da duygudurum bozuklukları öyküsü.
- Travma, istismar ya da başka çok stresli olaylara ilişkin kişisel öykü.
Premenstrüel Disforik Bozukluğun Komplikasyonları Nelerdir?
Tedavi edilmemiş premenstrüel disforik bozukluk, depresyona ve ağır vakalarda intihara yol açabilir. Bu bozukluk ciddi duygusal sıkıntıya neden olabilir, ilişkileri ve kariyeri olumsuz etkileyebilir.
Premenstrüel Disforik Bozukluk Nasıl Teşhis Edilir?
Doktor tıbbi öykü alacak ve belirtileri değerlendirecektir. Belirtilerin bir ya da iki adet döngüsü boyunca takip edilmesi gerekebilir. Premenstrüel disforik bozukluk tanısı koyabilmek için doktor, en az bir duygudurumla ilişkili belirti dahil olmak üzere beş ya da daha fazla premenstrüel disforik bozukluk belirtisi arayacaktır. Doktor, anksiyete, depresyon ya da üreme sistemi bozuklukları gibi diğer durumları dışlayacak ya da teşhis edecektir.
Premenstrüel Disforik Bozukluk Nasıl Tedavi Edilir?
Doktor, premenstrüel disforik bozukluğu yönetmeye yardımcı olması için şu tedavilerden birini ya da birkaçını önerebilir:
- Beyindeki serotonin düzeylerini yönetmeye yardımcı olan SSRI (selektif serotonin geri alım inhibitörleri) adı verilen antidepresanlar. SSRI örnekleri arasında sertralin, fluoksetin ve paroksetin HCI bulunur.
- Drospirenon ve etinil östradiol içeren hormonal doğum kontrol hapları.
- Belirli yiyecekleri ve kafeini azaltmak gibi beslenme değişiklikleri. B-6 ve magnezyum gibi vitaminler de belirtileri azaltabilir.
- Krampları (dismenore), baş ağrılarını, meme hassasiyetini ve diğer fiziksel belirtileri hafifletmek için reçetesiz ağrı kesici ilaçlar.
- Duygudurumu iyileştirmek için düzenli egzersiz.
- Derin nefes egzersizleri ve meditasyon gibi stres yönetimi araçları.
Premenstrüel Disforik Bozukluk Doğal Yollarla İyileştirilebilir mi?
Premenstrüel disforik bozukluk belirtilerini ilaç kullanmadan yönetmenin bazı yolları vardır. Örneğin yoga yapılabilir, meditasyon denenebilir ya da duygudurumu iyileştirmenin başka yolları bulunabilir. Diyetin bazı yönlerini değiştirmek de rahatlama sağlayabilir. Buna ek olarak, destek grupları ya da kaynaklar da yardımcı olabilir. Mevcut tüm tedavi seçenekleri hakkında mutlaka doktorla konuşulmalıdır.
Premenstrüel Disforik Bozukluk Varsa Neler Beklenmelidir?
Tedavi ile premenstrüel disforik bozukluğu olan çoğu kişi belirtilerinde rahatlama yaşar ve yaşamdan daha fazla keyif alabilir. Bir ruh sağlığı uzmanıyla konuşmak ya da bir destek grubuna katılmak da yardımcı olabilir. Çoğu kişide menopozdan sonra belirti görülmez.
Premenstrüel Disforik Bozukluk Önlenebilir mi?
Mevcut depresyon ya da anksiyetenin tedavi edilmesi, PMS’nin premenstrüel disforik bozukluğa dönüşme olasılığını azaltabilir. Ancak premenstrüel disforik bozukluk, hormonların çalışma biçimiyle ilişkili olabilir ve bu durumda önlenemeyebilir. Böyle bir durumda tedavi rahatlama sağlayabilir.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalıdır?
Aşağıdaki durumlar yaşanıyorsa doktor ile iletişime geçilmelidir:
- Şiddetli anksiyete ve panik ataklar.
- Kontrol kaybı hissi.
- Şiddetli depresyon ya da intihar düşünceleri.
- Kendine ya da başkalarına zarar verme düşünceleri.
- Kontrol edilemeyen öfke.
Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?
Kişide premenstrüel disforik bozukluk varsa, doktora şu sorular sorulmak istenebilir:
- Neden premenstrüel disforik bozukluk yaşıyorum?
- Benim için en iyi tedavi hangisi?
- Tedavinin yan etkileri nelerdir?
- Doğum kontrol yöntemimi değiştirmeli miyim?
- Belirtileri kontrol altına almak için ne gibi yaşam tarzı değişiklikleri yapabilirim?
- Ağır depresyon veya intihar riski altında mıyım?
- Eğer ciddi derecede depresyondaysam veya intihar düşüncelerim varsa ne yapmalıyım?
- Komplikasyon belirtilerine dikkat etmeli miyim?
PMS (Premenstrüel Sendrom) ile Premenstrüel Disforik Bozukluk Arasındaki Fark Nedir?
Premenstrüel disforik bozukluk ve PMS benzerdir çünkü her ikisi de hormon düzeyleri düştüğünde adetten önceki bir ya da iki hafta içinde ortaya çıkar. Her ikisi de kramp, baş ağrısı ya da şişkinlik gibi fiziksel belirtilere neden olur. Ancak premenstrüel disforik bozukluk ayrıca duygudurumu bozabilecek ciddi belirtilere de neden olur.
Bir Premenstrüel Disforik Bozukluk Atağı Nasıldır?
Premenstrüel disforik bozukluk belirtileri adetten 10 ila 14 gün önce başlar ve genellikle adetin ilk iki günü içinde kaybolur. Bu, premenstrüel disforik bozukluğu olan bir kişinin her adet döngüsünde iki haftadan uzun süre premenstrüel disforik bozukluğun etkilerini hissedebileceği anlamına gelir. Bu süre boyunca, doktorun tedavi önerilerine uymak önemlidir. Kişi kendine ekstra özen göstermeli ve destek için yakınlarına yaslanmalıdır.
Premenstrüel Disforik Bozukluk Bir Ruh Hastalığı Olarak mı Kabul Edilir?
Premenstrüel disforik bozukluk, DSM-5’te “depresif bozukluk” olarak listelenen bir ruh sağlığı durumudur. DSM-5, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı anlamına gelir ve ruh sağlığı durumlarının teşhisinde kullanılan ölçütleri içerir.
Premenstrüel Disforik Bozukluk Bipolar Bozukluğun Bir Biçimi midir?
Premenstrüel disforik bozukluk ve bipolar bozukluk aynı durum değildir ancak benzer belirtileri vardır. Bipolar bozukluktaki depresif bir dönem sırasında kişi huzursuz ya da kontrolünü kaybediyormuş gibi hissedebilir. İntihar düşünceleri de olabilir. Bu durumlardan herhangi birinin belirtileri varsa destek almak ve yardım aramak önemlidir.
Premenstrüel disforik bozukluk, yaşamı, ilişkileri ve kariyeri olumsuz etkileyebilen ciddi bir bozukluktur. Kişi kendisine ya da başkalarına zarar verebilir. Adetten önceki haftalarda sürekli olarak şiddetli depresyon, anksiyete ya da başka premenstrüel disforik bozukluk belirtileri yaşanıyorsa bir doktordan yardım alınmalıdır. İlaçlar, hormon ya da serotonin düzeylerini dengeleyerek kişinin kendini daha çok kendisi gibi hissetmesini sağlayabilir. Premenstrüel disforik bozukluk, yaşamak zorunda olunan bir sorun değildir. Gereken tıbbi ve ruh sağlığı bakımını almak için gecikilmemelidir.