Kardiyak Şant Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Kardiyak Şant Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Kardiyak şant ya da kalp şantı, kalpteki atipik bir kan akışı düzenidir. Soldan sağa kardiyak şantlar, kanın oksijenlenmesini etkilemez. Sağdan sola kardiyak şantlarda ise kanın bir kısmı oksijen alamaz. Bazı soldan sağa şantlar tedavi olmadan kendiliğinden düzelebilir. Sağdan sola şantlar ise genellikle cerrahi müdahale gerektirir.

Kardiyak Şant Nedir?

Kardiyak şant, kalpteki düzensiz bir kan akışı modelidir. Kişide kardiyak şant, tipik kan akışı düzenleriyle birlikte bulunabilir ya da tipik kan akışı düzeninin yerine kardiyak şant bulunabilir. Şant, kanın bir bölgeden (kan damarı veya kalp odacığı) başka bir bölgeye normal olmayan bir şekilde geçmesini sağlayan bir geçittir.

Kardiyak şant, konjenital bir kalp kusurudur, yani doğumda mevcuttur. Kardiyak şant belirtileri büyük ölçüde değişkenlik gösterebilir. Bazı kişilerde kardiyak şanta ait hiçbir belirti görülmezken, bazı şantlar ölümcül olabilir. Bebekler ciddi bir kardiyak şant ile doğduğunda, doktorlar genellikle yaşamın ilk birkaç ayında tedavi uygular.

Kan Normalde Kalpte Nasıl Dolaşır?

Normalde kan, kalpte aşağıdaki basamaklardan geçerek dolaşır:

• Oksijenden fakir kan kalbin sağ tarafına girer.
• Kalp, kanı akciğerlere pompalar ve akciğerlerden geçirir.
• Akciğerler, solunum sırasında kana oksijen kazandırır ve karbondioksiti uzaklaştırır.
• Oksijenden zengin kan akciğerlerden kalbin sol tarafına gelir.
• Kan, kalpten çıkarak oksijenlenmiş kanı vücudun geri kalanına taşıyan büyük atardamar olan aorta pompalanır.

Kardiyak şant olduğunda kan bu basamakları takip etmez. Oksijenlenmiş kan tekrar akciğerlere sızabilir ya da oksijenden fakir kan akciğerlere ulaşamayabilir.

Kardiyak Şant Türleri Nelerdir?

Kardiyak şantlar şu şekilde olabilir:

• Soldan sağa (siyanotik): Bu şant türü, akciğerlerdeki oksijenlenme sürecini etkilemez.
• Sağdan sola (siyanotik): Bu şant türü, akciğerlerdeki kan akışını ve oksijenlenmeyi bozar. Bu durumlarda kandaki oksijen satürasyonu daha düşük olabilir veya ciltte mavimsi bir renk değişikliği görülebilir.

Soldan Sağa Kardiyak Şant Nedir?

Soldan sağa şantlarda, zaten oksijenlenmiş olan kan geriye doğru akciğerlere sızar.

Soldan sağa kardiyak şant örnekleri şunlardır:

• Atriyal septal defekt (ASD).
• Atriyoventriküler septal defekt.
• Patent duktus arteriozus (PDA).
• Total/kısmi anormal pulmoner venöz dönüş (TAPVR/PAPVR).
• Ventriküler septal defekt (VSD).

Sağdan Sola Kardiyak Şant Nedir?

Sağdan sola şantlarda, oksijenden fakir kan her zaman akciğerlere gitmez. Bunun yerine doğrudan vücudun geri kalanına dönebilir.

Sağdan sola kardiyak şant örnekleri şunlardır:

• Çift çıkışlı sağ ventrikül.
• Eisenmenger sendromu.
• Hipoplastik sol kalp sendromu.
• Pulmoner arteriyovenöz malformasyon.
• Pulmoner atrezi.
• Fallot tetralojisi.
• Büyük arterlerin transpozisyonu.
• Trunkus arteriozus.

Dairesel Şant Nedir?

Dairesel şantlar ciddi ve yaşamı tehdit eden durumlardır. Dairesel şantta kan, vücudun geri kalanına yeterli miktarda kan göndermeden kalp içinde dolaşır. Dairesel şantlar en sık olarak Ebstein anomalisinin (EA) ağır formlarında görülür.

Kardiyak Şantlar Ne Kadar Yaygındır?

Kardiyak şantlar, doğumsal kalp kusurlarının en yaygın türüdür. Yaklaşık her 100 bebekten 1'i doğumsal bir kalp kusuruyla dünyaya gelmektedir.

Kardiyak Şantın Sebepleri Nelerdir?

Bazı durumlarda kardiyak şantların genetik bir bileşeni vardır. Kardiyak şant, belirli bir gendeki değişiklik (mutasyon) nedeniyle ortaya çıkabilir. Örneğin Down sendromuyla doğan kişilerin yarısına yakını aynı zamanda bir tür kardiyak şanta sahiptir.

Gebelik sırasında ortaya çıkan bazı faktörler de kardiyak şantlı bir bebeğe sahip olma olasılığını etkileyebilir.

Aşağıdaki durumlar mevcutsa bebeklerde kardiyak şant riski daha yüksektir:

• Gestasyonel diyabet.
• İbuprofen veya A vitaminine yüksek düzeyde maruz kalma.
• İnfluenza (grip).
• Esrar kullanımı.
• Rubella (kızamıkçık).

Kardiyak Şantın Belirtileri Nelerdir?

Kardiyak şant belirtileri önemli ölçüde değişkenlik gösterebilir. Soldan sağa şantlar genellikle ergenlik veya yetişkinlik dönemine kadar herhangi bir belirtiye neden olmaz.

Belirtiler geliştiğinde şunlar görülebilir:

• Nefes darlığı (dispne).
• Çabuk yorulma veya egzersiz yapamama.

Zamanla soldan sağa şantlar pulmoner hipertansiyona (pulmoner arterlerde yüksek tansiyon) yol açabilir.

Sağdan sola şantlarda ise bebeklerde belirtiler genellikle erken dönemde başlar. Sağdan sola şantın en yaygın belirtilerinden biri bebeğin mavi-mor görünmesidir (siyanoz).

Diğer belirtiler şunlardır:

• Parmak veya ayak tırnaklarında çomaklaşma.
• Kan tükürme (hemoptizi).
• Yetersiz kilo alımı.
• Nefes darlığı (dispne).
• Tekrarlayan enfeksiyonlar.

Kardiyak Şant Nasıl Teşhis Edilir?

Kardiyak şantı teşhis etmek için doktor aşağıdaki testleri kullanabilir:

• Kan testi: Kan testleri kırmızı kan hücrelerindeki değişiklikleri araştırır.
• Görüntüleme testleri: Akciğer grafisi veya BT taraması, kalbin şeklindeki fiziksel değişiklikleri değerlendirir.
• Ekokardiyogram: Ekokardiyogram kalbin yapısını ve işlevini inceler.
• Elektrokardiyogram (EKG): Elektrokardiyogram (EKG), pulmoner hipertansiyon veya diğer sorunlara ait belirtileri araştırır.
• Kardiyak kateterizasyon: Kardiyak kateterizasyon, her kalp odacığındaki basıncı değerlendirir. Cerrahi gerekliliğini belirlemek veya doktor cerrahi tedavi önermişse değerlendirme yapmak için kardiyak kateterizasyon gerekebilir.

Kardiyak Şant Nasıl Tedavi Edilir?

Kardiyak şant tedavisi belirtilere ve hastalığın şiddetine göre değişir. Küçük şantlar tedavi olmadan kapanabilir veya düzelebilir. Doktor, daha büyük bir şantta kan akışını yeniden yönlendirmek için cerrahi müdahale uygulayabilir. Yaygın kalp şantı ameliyatları şunlardır:

Norwood Prosedürü

Bu işlem genellikle yenidoğanlarda uygulanan açık kalp ameliyatıdır. Cerrahlar daha büyük bir aorta oluşturur ve kan akışını yeniden yönlendirir. Ameliyat sonrasında sağ ventrikül, kanı vücuda pompalama görevini tek başına üstlenebilir.

Glenn Prosedürü

Cerrah, kan akışını yeniden yönlendirir. Böylece vücuttan gelen kan doğrudan akciğerlere gider.

Fontan Prosedürü

Cerrah, kan akışını yeniden yönlendirerek oksijenden fakir kanın doğrudan akciğerlere gitmesini sağlar. Ameliyat sonrasında oksijenden zengin kan doğrudan tek bir kalp ventrikülüne gider. Bu durum oksijenden fakir ve oksijenden zengin kanın kalp ventriküllerinde karışmasını önler.

Kardiyak Şantın Seyri Nasıldır?

Kardiyak şantlar büyük ölçüde farklılık gösterir ve buna bağlı olarak hastalığın seyri de değişir. Daha büyük veya daha ciddi kardiyak şantlar komplikasyonları önlemek için tedavi gerektirir. Bazı türlerde doğumdan sonraki ilk birkaç hafta içinde cerrahi tedavi gerekir. Şiddetli pulmoner hipertansiyon gelişirse kalp şantı ameliyatına ihtiyaç duyulmaz veya komplikasyon yaşama olasılığı daha yüksektir.

Çoğu zaman kanın oksijenlenme sürecini etkilemeyen şantlar ciddi komplikasyonlara yol açmaz. Hatta hiç belirti vermeyebilir veya herhangi bir tedavi gerektirmeyebilir.

Kardiyak Şant Nasıl Önlenebilir?

Kardiyak şantı önlemenin kesin bir yolu yoktur. Gebelik söz konusuysa, sağlıklı bir bebeğe sahip olma olasılığı genel olarak sağlıklı alışkanlıklarla artırılabilir.

Bunlar:

• Alkol, tütün, yasa dışı maddeler ve aşırı miktarda kafein dahil olmak üzere zararlı maddelerden kaçınmak.
• Besleyici bir beslenme düzeni uygulamak ve enfeksiyon riskini artırabilecek az pişmiş etler, yumuşak peynirler ve pastörize edilmemiş hayvansal ürünler gibi bazı gıdalardan kaçınmak.
• Düzenli egzersiz yapmak.
• Doktorun önerdiği şekilde grip aşısı dahil tüm aşıları yaptırmak.
• Her gece en az yedi ila sekiz saat uyumak. Kan akışını artırmak için sol tarafa yatmaya çalışmak.
• Prenatal vitaminleri ve doktorun önerdiği diğer takviyeleri kullanmak.

Doktora Hangi Sorular Sorulabilir?

Muayene randevusu sırasında doktora şu soruları da sormak faydalı olabilir:

• Hangi tür kardiyak şanta sahibim?
• Kardiyak şantı teşhis etmek için hangi testlere ihtiyacım var?
• Tedavi seçeneklerim neler?
• Kardiyak şanta bağlı komplikasyon riskini azaltmak için neler yapılabilir?
• Bebeğimin kardiyak şanta sahip olma olasılığı nedir?
• İlerleyen dönemde neler beklemeliyim?

Kardiyak şantlar, kalpteki düzensiz kan akışı modelleridir. Genellikle genetik kökenlidirler ancak bazıları gebelikle ilişkili faktörlerle bağlantılıdır. Şant belirtileri büyük ölçüde değişkenlik gösterir. Bazı şant türleri çok az belirtiye neden olur veya hiç belirti oluşturmaz. Diğerleri ise tedavi edilmediğinde ciddi ve yaşamı tehdit edici olabilir. Kardiyak şant ciddi ise doktor, kan akışı için yeni bir yol oluşturmak amacıyla cerrahi müdahale uygulayabilir.