Çocuklarda Kabızlık, Belirtileri ve Tedavisi

Kabızlık, özellikle 3 yaşına kadar bütün bebeklerde ve çocuklarda görülebilen yaygın bir hastalıktır. Her 3 çocuktan 1’i kabızlık problemi yaşamaktadır. Çocuklarda kabızlık şikayetinin kendiliğinden geçmesi beklenmemeli ve bir uzman tarafından müdahale edilmelidir.

Bağırsaklarımız Nasıl Çalışır?

• Yediğimiz gıdalar mide içerisinde lapa haline getirilir ve çorba kıvamında bir karışım haline dönüşür.
• Bu karışımın mideden sonraki durağı ince bağırsaktır. İnce bağırsakta, besinlerin yapısında bulunan faydalı içerikler ayrıştırılarak gerekli depolara gönderilir. İşe yaramayan kısımlar ise yolculuğa devam eder.
• Yola devam eden işe yaramaz kısımların şimdiki durağı kalın bağırsaklardır. Kalın bağırsaktaki yapının sıvı içeriği ayrıştırılır. Dışkı yumuşak ve sosis benzeri bir şekle dönüşerek hareket etmeye hazır hale getirilir.
• Dışkı, bağırsak ve mide kasları çalıştıkça ilerlemeye devam eder.
• Dışkı rektum bölgesine ulaştığında, rektum bölgesi uyarılır ve vücut beyne bir mesaj göndererek dışkı ihtiyacının ortaya çıktığını haber verir.

Sindirim sisteminin bu işleyiş şekli her zaman düzgün çalışmayabilir. Aşağıdaki nedenlere bağlı olarak bu çalışma düzeni bozulabilir:

• Kişi, vücudun beyne gönderdiği mesaja olumlu yönde cevap vermezse, vücuttan atılması gereken gaita atılamaz ve rektum bölgesinde beklemeye başlar.
• Vücuttan atılması gereken dışkı rektum bölgesinde beklerken, kalın bağırsaktan rektum bölgesine yeni dışkılar gönderilmeye devam etmektedir. Burada biriken gaita giderek kalınlaşır ve sertleşir.
• Beyne gönderilen mesaj, dışkı atılana kadar tekrar etmez. Böylece rektum bölgesine yeni dışkı ulaşırken beynin bu durumdan haberi olmaz.
• Bir süre sonra rektum bölgesinde biriken dışkılar tuvalet ihtiyacında zorlanmaya neden olur. İşte bu durum kabızlık olarak adlandırılır.

Dışkının Şekline Göre Çocuklarda Kabızlık Anlaşılabilir mi?

Çocuklarda dışkının şekline göre sindirim sisteminin ne kadar sağlıklı işlediği konusunda fikir edinilebilir. Dışkının şekline göre kabızlık ya da ishal olup olmadığını anlamak mümkündür.

Buna göre:

• Tip 1: Gaita şekilde görüldüğü gibi topaklar halinde ve serttir. Adeta tavşan dışkısını andırır. Şiddetli kabızlık göstergesidir.

• Tip 2: Sosis benzer bir şekle sahip olup oldukça katı ve yumru yumrudur. Bu tip de kabızlığın göstergelerindendir.

• Tip 3: Sosise benzer bir şekle sahip olup, katı ve yüzeyde belirgin çatlaklar mevcuttur. Yine bu tip de kabızlık göstergelerindendir.

• Tip 4: Yumuşak olup pürüzsüz bir yüzeye sahiptir. İdeal dışkı tipi olarak kabul edilir.

• Tip 5: Birbirinden ayrı, koyu kıvamlı iri damlacık görünümündedir. Eğer çocuğun günlük hayata dair herhangi bir şikâyeti yoksa normal kabul edilebilir. Fazla lifli gıda tüketimi ya da müshil benzeri bir ilaç alındığı durumlarda görülebilir.

• Tip 6: Lapa benzeri bir görünüme sahip olup yumuşaktır. Bu tipte de yine çocuğun günlük hayata dair şikâyeti yoksa normal kabul edilebilir. Yine lifli gıdanın fazla tüketimi ve müshil benzeri ilaç kullanımında görülmesi muhtemeldir.

• Tip 7: Likit ya da sulu dışkı olarak tabir edilebilir. İshal göstergesidir.

Çocuklarda Kabızlık Belirtileri

Çocuklarda aşağıdaki belirtilerin en az ikisi birden görülürse kabızlıktan bahsedilebilir:

• Son 1 hafta içerisinde 4 kereden daha az dışkılama ihtiyacı olduysa,
• Aynı gün içerisinde 3 kereden fazla tuvalete gittiyse, bağırsakların dolu olduğu ve her seferinde ancak bir kısmının tahliye edilebildiğine işaret edebilir.
• Kaka her zamankinden daha kalın ve sert ise,
• Karında şişkinlik varsa,
• Gaita tavşan dışkısı gibi top top şekilde ise,
• Dışkılama yaparken normalden daha fazla ıkınıyor ve acı/ağrı hissettiği anlaşılıyorsa,
• Gaitanın her zamankinden daha kalın olması sebebiyle dışkılama yaparken ya da yaptıktan sonra kanama varsa,
• Gaitada ve gaz çıkarımında aşırı kötü koku mevcutsa veya çocuğun nefesi kötü kokuyorsa,
• Dışkılama yaptıktan sonra iştahsızlık ya da mide/karın ağrısı oluyorsa.
• Dolu bağırsak, çocuğun idrar torbasına baskı yapabilir. Bu sebeple çocuk belli zamanlarda idrarını tutmakta güçlük çekebilir ve altına kaçırabilir. Bu durum aynı zamanda idrar yolu enfeksiyonlarına da sebebiyet verebilir.

Çocuklarda Kabızlığın Sebepleri

Bebeklerde ve çocuklarda kabızlığın birçok farklı sebebi olabilir. Hatta hiçbir sebep olmaksızın bile kabızlık sorunu yaşanabilir. Belli başlı sebepleri sıralamak gerekirse:

• Sebze ve meyve gibi yüksek lif içeren gıdaların yeterince tüketilmemesi,
• Yeteri kadar sıvı tüketilmemesi,
• Tuvalet eğitimi evresinde çocuğun baskı hissetmesi ya da sürekli şekilde dışkılama yapma eyleminin yarıda kesilmesi,
• Çocuğun herhangi bir konuda endişe ve anksiyete hissetmesi (başka bir eve taşınma, eve yeni doğan kardeşin gelmesi, kreşe başlamak, dadı bakımına başlamak gibi)

Çocuk kabız olduğunda, dışkılama yapmanın acı verdiğini ya da vereceğini düşündüğü için bu eylem için çaba göstermeyecek, hatta yapmamaya çalışacaktır. 

Çocuk Kabızlık Tedavisi Nasıl Olur?

Çocuk kabız olduğu zaman en güvenli yol, en yakın sağlık kuruluşuna ya da çocuk hekimine başvurmak olacaktır. Hekimin uygulayacağı tedavi, çocuğun yaşına göre farklılık gösterecektir.

Çocuğun kabızlık hali ne kadar uzun sürerse, bu rahatsızlıktan kurtulma süreci de o kadar uzayacaktır. Dolayısıyla ne kadar erken önlem alınırsa tedaviden o kadar etkili sonuç alınacaktır.

Hekim, büyük oranda katı gıdalar tüketen çocuklar için müshil benzeri gaitayı yumuşatan ilaçlar tavsiye edilebilir. Ayrıca ebeveynlerin, çocuğun yemek düzenine ve hayat tarzına dikkat etmeleri de önemlidir.

Kabızlığın kronik halinin bertaraf edilmesi süreci birkaç ay sürebilir. Ancak ebeveynlerin bu konuda sabırlı olmaları gerekmektedir. Müshil benzeri ilaçlar, tuvalet eğitiminin tamamlanmasını geciktirse de kabızlıktan kurtulmak adına tercih edilebilir.

Çocuğun kabızlık problemin, dönemlik olarak tedavi edilmesinin yanı sıra tekrar etmemesi de önemlidir. Hekim bu noktada ishal edici ilaçları bir müddet daha kullanmanızı önerebilir.

Çocukların Kabız Olmaması İçin Neler Yapılmalıdır?

Çocuklarda kabızlık probleminin yaşanmaması için yapılması gerekenler şunlardır:

• Çocuğun bol sıvı tüketmesi sağlanmalıdır: Anne sütü ile beslenen çocuklar henüz çokça katı gıda tüketmedikleri için zaten yeteri kadar sıvı alırlar. Fakat mama ile beslenen çocuklara yeterli sıvı verilmesine özen gösterilmelidir.
• Lifli gıdaların bolca tüketilmesi sağlanmalıdır: Çocuklara verilen gıdaların çeşitlendirilmesi ve tek düze olmaması önemlidir. Meyve ve sebze gibi bol lifli gıdaların tüketilmesi ihmal edilmemelidir.
• Çocuğun bolca hareket etmesi sağlanmalıdır. Tablet, telefon ve bilgisayar başında hareketsiz şekilde zaman geçirmesi yerine, fiziki olarak hareket edebileceği oyunlar oynaması sağlanmalıdır.
• Çocuğun tuvalet zamanları düzene sokulmalıdır: Örneğin yemeklerden sonra ya da her gün yatmadan önce tuvalet alışkanlığı kazanması sağlanmalıdır. Hatta bu alışkanlığın kazandırılması için çocuğun ödüllendirilmesi yoluna da gidilebilir. Bu, çocuğun tuvalet rejiminin düzene oturması için önemlidir.
• Çocuk klozete oturduğunda, ayakları yere düz şekilde basmalıdır. Eğer tuvalet çocuğun yere düz şekilde basmasına engel olacak şekilde uzunsa, çocuğun basması için bir tabure konulmalıdır. Doğru oturma şekli aşağıdaki resimde gösterilmiştir.
•  

• Bazı çocuklar, şartlar değiştiğinde dışkılama yapmaktan kaçınabilir. (Anaokulu veya kreşlerde ya da dadı gözetiminde) Böyle bir durumun olup olmadığını anlamak için çocukla iletişim kurulmalıdır.
• Dışkılama yapmanın endişe edilecek bir durum olmadığını anlayabilmesi için sakince çocuğa güven telkin edilmelidir. Çocuğun, tuvalet ihtiyacını gidermesinin hayatın normal akşına uygun, utanılacak ya da endişe edilecek bir durum olmadığının farkına varması sağlanmalıdır.

Bu gibi konularda gelişim kaydedemeyen ebeveynler, gerekirse bir psikolog yardımı almayı deneyebilirler.