Uyku Bozukluğu Olan Çocuklara Nasıl Yardımcı Olunabilir?

Uyku Bozukluğu Olan Çocuklara Nasıl Yardımcı Olunabilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. İyi uyku hijyenini öğreterek, farkındalık tekniklerini kullanarak ve sakinleştirici bir ortam yaratarak çocukların ihtiyaç duydukları dinlenmeyi sağlamalarına yardımcı olabilirsiniz.

Yatma zamanı çoğu küçük çocuk ve genç için en önemli öncelik olmayabilir. Ancak uyku, çocuğun gelişiminde büyük bir rol oynar ve eğer yeterince çok (ya da yeterince iyi) uyuyamıyorlarsa, bu bir uyku bozukluğuna yol açabilir.

Yetişkinleri geceleri ayakta tutan ve gün içinde uykusuz kalmalarına sebep olan birçok uyku bozukluğu, çocuklar ve gençler üzerinde de aynı etkiye sahip olabilir.

Uyku, sağlık için pek çok açıdan önemlidir. Dikkat süremiz ve öğrenme yeteneğimiz uykudan etkilenebilir.

Başka bir deyişle, yeterince uyumayan çocuklar bunun etkilerini hayatlarının birçok alanında hissedebilirler. Çoğu ebeveynin çok iyi bildiği gibi uyku eksikliği çocukları yorgun ve huysuz bir hale getirebilir.

Bazı yaygın çocukluk çağı uyku bozuklukları, bunların belirtilerini nasıl anlayabileceğiniz ve üstesinden gelmek için atabileceğiniz adımlar hakkında bilgi almak için yazımızı okuyabilirsiniz.

Çocuklarda Sık Görülen Uyku Bozuklukları Nelerdir?

Yetişkinleri rahatsız eden birçok uyku bozukluğu çocukları da etkileyebilir. Ancak biraz farklı bir şekilde ele alınmaları gerekir. İşte çocukların geliştirebileceği bazı yaygın uyku bozuklukları.

Çocuklarda İnsomnia

İnsomnia çocukları da yetişkinleri etkilediği gibi etkiler. İnsomnia, bir kişinin uykuya dalmakta, uykuda kalmakta veya her ikisinde de sorun yaşadığı anlamına gelir.

Elbette bu davranışı gece fark edebilirsiniz ancak uykusuzluğun ilk belirtileri çocuğun uyanıkken nasıl davrandığında da görülebilir. Gün içinde sinirlilik, aşırı yorgunluk veya uykululuk hali de çocuğun insomnia yaşadığının işaretleri olabilir.

Diğer insomnia belirtileri şunlardır:

• Sabah erken uyanma.
• Geceleri sık sık uyanma.
• Yatma zamanına karşı direnç.
• Gündüz aşırı uyku hali.
• Enerji eksikliği (görünüşte hiçbir neden yokken).
• Bağımsız olarak uykuya dalmada zorluk.

Akut uykusuzluk vakalarında semptomlar daha ani ortaya çıkar ve aynı hızla düzelebilir. Geçici uykusuzluk nöbetleri hastalık, stres veya ortamdaki bir değişiklikten kaynaklanabilir.

Uykusuzluk birkaç aydan daha uzun sürerse, kronik (veya devam eden) olarak kabul edilir.

Parasomnia

Parasomnia, kişi uyurken anormal davranışlara neden olan bir tür uyku bozukluğudur. Örnek olarak çocuğun uykusunda ağlaması, çığlık atması veya cevap vermeden konuşması parasomnia belirtisi olabilir.

Diğer bazı parasomnia türleri şunlardır:

• Karabasan. Ağlama, terleme, çığlık atma ve kafa karışıklığı gibi yoğun korkuya benzer özelliklerle derin bir uykudan ani uyanmalar içerir. Çocuk genellikle ertesi gün bu olayı hatırlamayacaktır.
• Uyurgezerlik. Bu parasomnia ile çocuk uykudayken yürüyebilir veya karmaşık aktiviteler gerçekleştirebilir. Sanki zihinleri hala uykudadır ama vücutları yine de hareketler yapmaktadır.
• Kabuslar. Çocuğunuz gecenin bir vakti normalden daha sık yatak odanıza mı koşuyor? Kabuslar veya canlı, rahatsız edici rüyalar çocuğun korkmuş hissederek uyanmasına neden olabilir. Karabasanların aksine, çocuklar genellikle kabuslarını hatırlarlar.

Parasomnia genellikle çocuklarda yetişkinlerden daha yaygındır.

Huzursuz Uyku

Huzursuz uyku ve huzursuz bacaklar genellikle yatakta uyanıkken vücutta ve bacaklarda huzursuzluk ve tedirginlik hissi olarak tanımlanır ve kaliteli uyku eksikliğini yansıtabilir. Bazı belirtiler şunlardır:

• Hareketsiz kalma sorunu.
• Sürekli yorgun hissetmek.
• Odaklanma sorunu yaşamak.
• Sinirli olmak.

Bu durumun ailesel olarak görülmesi yaygındır.

Demir eksikliği ve dopamin fonksiyonları huzursuz uyku ve huzursuz bacaklarda rol oynayabilir. Beynimizin düzgün çalışması için dopamin adlı bir kimyasala ihtiyacı vardır. Dolayısıyla kişinin demir eksikliği varsa ve dopamin iyi çalışmıyorsa, bu huzursuz uykuya ve huzursuz bacaklara yol açabilir.

Çocuklarda bu durum şunlara neden olabilir:

• Gündüz uykululuk hali.
• Sık bacak ve vücut hareketi.
• Uyanma zorluğu.
• Odaklanma sorunları.
• Davranışsal sorunlar.

Huzursuz uykuya katkıda bulunan diğer faktörler stres, bazı ilaçlar ve kötü uyku alışkanlıkları gibi faktörlerdir. Bazı durumlarda astım veya uyku apnesi gibi rahatsızlıklar da rol oynayabilir.

Gecikmiş Uyku Fazı Sendromu

Eğer ergenlik çağındaki çocuk bir gece kuşuysa, uyku-uyanıklık döngüsünde bir sorun yaşıyor olabilir.

Çoğu zaman çocuğun uykuya dalamadığı fark edildiğinde otomatik olarak bunun insomnia olduğunu düşünülür ancak bu her zaman doğru değildir. Bu, sirkadiyen ritim bozukluğu denilen başka bir dizi bozukluk olabilir.

Ergenlerde en sık görülen sirkadiyen ritim bozukluğu türü gecikmiş uyku fazı sendromudur. Bu, biyolojik saatlerinin uyku programlarının sosyal ihtiyaçlara (geç yatma ve geç kalkma) kıyasla gecikmesine neden olduğu anlamına gelir.

Çocuklar için gecikmiş uyku fazı sendromu aşağıdaki gibi belirtilere sahip olabilir:

• Uykuya dalma ve uyanma güçlüğü.
• Ruh hali değişiklikleri.
• Okulu kaçırma (özellikle sabahları).
• Zayıf akademik performans.
• Uzatılmış hafta sonu uykusu.
• Geç yatmak ve geç kalkmak.

Uyku Apnesi.

Obstrüktif uyku apnesi (uykuyla ilişkili solunum bozukluklarının bir türü) çocuklarda görülen en yaygın uyku bozukluklarından biridir. Belirtileri arasında horlama, parçalı uyku ve uykuda nefes alıp vermede duraklamalar yer almaktadır.

Uyku apnesi yaşayan çocukların sayısı da giderek artmaktadır.

Eskiden Amerika Birleşik Devletleri'ndeki çocukların yaklaşık %1 ila %4'ünde uyku apnesi vardı. Ancak çocuklardaki obezite salgını ile birlikte, artık obeziteli çocukların neredeyse %20 ila %70'inin obstrüktif uyku apnesine sahip olduğunu gösteren çeşitli çalışmalar görülmektedir.

Horlama ve nefes durmalarının yanı sıra, uyku apnesinin diğer belirtileri şunlardır:

• Uyurken ağızdan nefes alma.
• Uyurken gürültülü nefes alma.
• Dikkat sorunları ve hiperaktivite.
• Gündüz aşırı uyku hali.
• Yatak ıslatma.
• Gece terlemeleri.

Obstrüktif uyku apnesi ayrıca ruh hali değişikliklerine, gündüz yorgunluğuna ve yüksek tansiyona neden olabilir. Diğer göstergeler dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğuna (DEHB) benzeyebilir ve konsantrasyon güçlüğü, düşük notlar ve davranış sorunlarını içerebilir.

Çocuğun uyku apnesi yaşadığından şüpheleniliyorsa, bir uyku çalışması istemek için çocuk doktoruyla konuşulmalıdır. Bu, uyku apnesini teşhis etmek ve ne kadar şiddetli olduğunu belirlemek için altın standarttır.

Çocukta uyku apnesi varsa, doktor bademciklerinin ve geniz etinin alınmasını veya başka tedaviler önerebilir.

Çocuklara Yardımcı Olmak İçin İpuçları

Elbette, çocukları uyku vakti konusunda doğru yola sokmak söylendiği kadar kolay olmayabilir. Bazı uyku bozukluklarının bir uzman tarafından tedavi edilmesi gerekebilir. Ancak iyi yatma zamanı alışkanlıkları ve teknikleri, uyku sorunu yaşayan bir çocuğa yardımcı olabilir.

İyi Uyku Hijyenini Öğretmek

İyi bir uyku için iyi bir uyku hijyeni gereklidir.  Çocuğun uyku bozukluğunun ne kadar şiddetli olduğuna bağlı olarak sadece uyku hijyenini iyileştirmek bile durumu yönetmek için yeterli olabilir.

Dişlerimizi fırçalamak, duş almak gibi kişisel hijyenin önemi hakkında çok konuşuyoruz ancak iyi bir uyku hijyenine uymak da önemlidir.

Aşağıdakiler bu konuda yardımcı olabilir:

• Düzenli bir yatma zamanı rutini oluşturmak

Bu, her çocuk için biraz farklı olacaktır. Tutarlı bir yatma ve kalkma saatlerinin olması onlar için iyidir. Ebeveynseniz, özellikle çocuğunuz rutininde bir değişiklik yaşıyorsa veya yatmadan önce sakinleşmekte zorlanıyorsa, bunun zorlu bir mücadele olabileceğini bilirsiniz.

Çocuklara iyi bir yatma zamanı rutini aşılamanın birkaç yolu şöyledir:

• Tutarlı bir yatma zamanı belirlemek.

Çocuğun yaşına göre önerilen uyku miktarını almasını sağlayacak bir yatma zamanı seçilmelidir. Örneğin ABD Ulusal Uyku Vakfı'na göre, küçük çocuklar (3-5 yaş arası) yaklaşık 10-13 saat uyumalıdır. Hafta sonları da dahil olmak üzere her gece aynı yatma saatine sadık kalınmalıdır. Bu çocuk için bir değişiklikse buna zamanla alıştırılmalı ve bir gecede yeni rutine alışması beklenmemelidir.

• Bir rahatlama rutini oluşturmak.

Yatmadan önce 20-30 dakika süren sakinleştirici bir rutin oluşturulmalıdır. Kitap okumak, ılık bir banyo yapmak veya sakin bir müzik dinlemek gibi aktiviteler yapılabilir. Çocuğa yatma vaktinde endişeli veya heyecanlıysa sakinleşmesine yardımcı olacak basit rahatlama teknikleri gösterilebilir.

• Yatma zamanı ile bağ kurmak.

Yatmadan önce çocukla kaliteli zaman geçirilmelidir. Bu, yatma zamanını özel ve dört gözle beklenen bir şey haline getirebilir. Yatma zamanını iyi ve olumlu bir şey olarak ilişkilendirmelerini sağlayacak her şey denenebilir.

• Net beklentiler belirlemek.

Çocuğun yatma zamanı konusunda ne beklediğini bilmesi sağlanmalıdır. Kurallar konusunda net olunmalı ve bunlar tutarlı bir şekilde uygulanmalıdır.

• İyi bir uyku ortamı yaratmak

Yatak odası sessiz, serin ve karanlık tutulmalıdır. Yatma zamanı için sakinleştirici, uykuya teşvik edici bir ortama sahip olmak uykuyu iyileştirmek için önemli bir faktördür. Özellikle çocuklar için yatak odaları mümkün olduğunca sessiz ve karanlık olmalıdır. Ayrıca odanın çok sıcak olmadığından emin olunmalıdır çünkü yüksek sıcaklıklar genellikle uyku bozukluklarına da neden olur.

• Geceleri elektronik cihazları sınırlamak

Bu aslında herkesin uyması gereken bir ipucudur. Ancak özellikle çocuklar için yatmadan önce (başlarını yastığa koymadan en az bir ila iki saat önce) o parlayan dikdörtgenden kaçınmak önemlidir. Işık biyolojik saati daha da geciktirebilir, bu nedenle geceleri yapay ışığa maruz kalmaktan kaçınılmalıdır. Tersine, sabahları ışığın olması iç saatlerimizi “uyanmak” için düzenlemeye ve biyolojik ritmimizi kontrol altında tutmaya yardımcı olur.

• Rahatlama tekniklerini kullanmak

Çocuğun yatma zamanını sakinleşme ve gevşeme ile ilişkilendirmesi önemlidir. Özellikle de bütün gün bir enerji topuysa, yatmadan önce 10-20 dakika kadar bir süreyi rahat nefes alma veya meditasyon yapmaya ayırmak iyi olacaktır. Başka bir seçenek de yatmadan önce kitap okumak veya sakinleştirici müzik ya da sesli kitap dinlemektir.

• Uyku günlüğü tutmayı denemek

Çocuğu daha iyi bir uyku programına teşvik etmenin bir başka yolu da bu konuda daha bilinçli olmasına yardımcı olmaktır. Bu, bir uyku günlüğü tutmak kadar basit olabilir. Bir günlük ya da ajanda ile uyku düzenlerini, her gece kaç saat uyuduklarını ve uyku kalitelerine yardımcı olan ya da engelleyen diğer faktörler kaydedilebilir.

Çocuğun uyku günlüğünde tutulabilecek şeylerden bazıları şunlardır:

• Haftanın günü.
• Tarih.
• Gece başına ortalama uyku saati.
• Çocuğun uyumasına yardımcı olacak herhangi bir ihtiyacı (özel bir oyuncak, battaniye veya ses makinesi gibi).
• Çocuğun uykusunu neyin bozduğunu (belirli sesler, kokular veya durumlar gibi) ve bunların ne sıklıkta olduğunu not etmek
• Çocuğun uykusunu iyileştiren veya bozan yiyecekler veya içecekler.
• Herhangi bir şekerlemenin zamanlaması ve uzunluğu.

• Melatonin denemek (küçük dozlarda)

Melatonin dozajına bakmadan önce çocuğun doktoruyla konuşulmalıdır. Düşük dozda melatoninin, özellikle sirkadiyen ritim bozuklukları olmak üzere belirli uyku bozuklukları teşhisi konan çocuklar için uyku düzenini düzenlemeye yardımcı olduğu gösterilmiştir. Melatonin, bir doktordan uygun dozaj ve zamanlama konusunda rehberlik almadan sadece uykuya dalmalarına yardımcı olacak bir uyku yardımı olarak kullanılmamalıdır.

Bazı durumlarda, takviyenin sabahları uyuşukluk veya sersemlik gibi olumsuz yan etkileri olabilir ve bu da çocuğun uyku durumunu daha da kötüleştirebilir.

• Terapi

Bilişsel davranışçı terapi, uykuyla ilgili bazı düşünce süreçlerini ve davranışları ele alır. Bu, uykusuzluk çeken çocuklarda uzun vadede uykuyu iyileştirmenin en etkili yoludur.

Çocuklarda uyku bozuklukları bazen depresyon veya anksiyete gibi ruh sağlığı bozukluklarıyla bağlantılı olabilir. Bu durumda, çocukların terapiye ve bir ruh sağlığı uzmanından alacağı yardıma ihtiyacı olabilir.

Ne Zaman Bir Doktoru Ziyaret Etmek Gerekir?

Zor vakalar için bir çocuk doktoruyla iletişime geçilmelidir. Bazı çocuklar için bir uyku sağlığı uzmanına danışmak yardımcı olabilir. Bazen bilişsel davranışçı terapi ile birlikte uykusuzluğa rehberlik etmek için davranışsal bir uyku psikoloğu kullanılabilir. Önemli olan çocuk için uyku sorunlarını olabildiğince erken ele almaktır, böylece yaşam boyu sürecek olumlu uyku alışkanlıkları geliştirebilmeleri mümkün olur.