Epidural Hematom Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Epidural Hematom Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Epidural hematom (EDH), kafatası ile beyni kaplayan en dış koruyucu zar olan dura mater arasında oluşan kan birikimidir. Genellikle bir kafatası kırığı nedeniyle yırtılan bir arterden kaynaklanır. Belirtiler arasında şiddetli baş ağrısı ve bilinç kaybı yer alır. Bu, acil cerrahi gerektiren ve hayati tehlike oluşturabilecek bir durumdur.

Epidural Hematom Nedir?

Epidural hematom, kafatası ile beyni kaplayan kalın zar olan dura mater arasındaki kan birikimine verilen isimdir.

Beyin, kafatası ile beyin dokusu arasında yer alan üç zar katmanı veya örtü (meninksler olarak adlandırılır) ile korunur. Meninkslerin amacı, beyni ve omuriliği kaplamak ve korumaktır. Dura mater, en dıştaki meninkstir.

Eğer bir epidural hematom varsa, genellikle bir atardamarda, bazen de bir toplardamarda yırtılma olmuş demektir ve kan dura mater içine sızar. Sızan kan bir cep oluşturur, bu cep dışarı doğru şişer ve beyne baskı yapar. Bu baskı, daha fazla beyin hasarına neden olabilir.

Kanama omurilik içinde meydana gelirse, buna spinal epidural hematom denir.

Epidural hematom için kullanılan diğer isimler arasında ekstradural hematom, epidural kanama veya intrakraniyal hematom yer alır. Daha geniş anlamda, bu aynı zamanda bir travmatik beyin hasarı türüdür.

Epidural Hematom Ciddi midir?

Epidural hematom, hayati tehlike oluşturabilecek bir durumdur. Genellikle acil tedavi gerektirir, aksi takdirde tedavi edilmezse beyin hasarına veya ölüme yol açabilir. Epidural hematom vakalarının %15’ine kadarı ölümle sonuçlanabilir.

Kimler Epidural Hematom Riski Altındadır?

Baş yaralanması yaşayan herkes epidural hematom geliştirebilir ancak bu durum gençlerde ve özellikle kafatası kırığı yaşayanlarda daha yaygın görülür. Tipik baş yaralanmaları, atletik aktiviteler (snowboard, kaykay, bisiklet) ve araba veya motosiklet kazaları sırasında meydana gelir. Epidural hematomlar, erkeklerde kadınlara göre dört kat daha sık görülür. İki yaşından önce veya 60 yaşından sonra nadiren ortaya çıkar.

Epidural Hematomlar Ne Kadar Yaygındır?

Epidural hematomlar, baş yaralanması olan kişilerin %10’una kadar görülür. Yetişkinlerde epidural hematomların yaklaşık %75’i, beynin temporal bölgesinde (kulak üzerindeki başın yan tarafı) meydana gelir.

Epidural Hematomun Belirtileri Nelerdir?

Bir kişi epidural hematom geçirdiğinde, baş travmasından sonra kısa bir bilinç kaybı yaşar. Bunu birkaç saat sürebilen bir uyanıklık dönemi takip eder, ardından bilinç kaybı ve beyin fonksiyonlarında düşüş görülür. Bazı kişilerde bilinç kaybı komaya yol açar. Unutulmamalıdır ki epidural hematomlu kişilerin çoğu (ancak hepsi değil) bu belirti düzenini takip eder.

Baş yaralanmasından dakikalar ila saatler sonra ortaya çıkan diğer epidural hematom belirti ve semptomları şunlardır:

• Şiddetli baş ağrısı.
• Bulantı ve kusma.
• Bir gözde genişlemiş pupil (gözün siyah merkezi alanının büyümesi).
• Kafa karışıklığı.
• Bulanık konuşma.
• Baş dönmesi.
• Vücudun bir tarafında zayıflık.

Tedavi edilmezse ve kanama devam ederse, beyin basıncı artar ve belirtiler kötüleşebilir. Bu noktada olası belirtiler şunlardır:

• Nöbetler.
• Solunum problemleri.
• Beyin fonksiyonlarının kaybı.
• Koma.
• Ölüm.

Epidural Hematomun Sebepleri Nelerdir?

Epidural hematom, genellikle bir baş yaralanmasından kaynaklanır. Vakaların %75’inde bir kafatası kırığı meydana gelir. Orta meningeal atardamarı yırtan bir kafatası kırığı, kanamanın en yaygın kaynağıdır. Nadiren bir toplardamardan kaynaklanan kanama nedeniyle epidural hematom oluşabilir.

Ayrıca travma dışı nedenlerden dolayı da epidural hematom gelişebilir. Bu nedenler şunlardır:

• Enfeksiyon/apse.
• Koagülopati (kanın normal şekilde pıhtılaşmaması).
• Hemorajik tümörler (kanamaya neden olan tümörler).
• Vasküler malformasyonlar (örnekler arasında arteriyovenöz malformasyonlar ve kavernöz malformasyonlar yer alır).

Spinal epidural hematomlar, en sık koagülopatilerden veya antikoagülan ilaçların kanı aşırı inceltmesinden kaynaklanan spontan venöz kanamalardır. Diğer nedenler şunlardır:

• Omurlardaki kemiklerde kırık.
• Lomber ponksiyon, epidural anestezi.
• Spinal arteriyovenöz malformasyonlar veya diğer vasküler anormallikler.
• Spinal tümörler.
• Gebelik.

Epidural Hematom Nasıl Teşhis Edilir?

Epidural hematom, baş veya omurga bölgesinin bilgisayarlı tomografisi (BT) veya manyetik rezonans görüntülemesi (MR) kullanılarak teşhis edilir. Kafada hematom, beyni kafatasından uzaklaştıran yoğun bir kitle olarak görünür.

Travma dışı bir neden, örneğin arteriyovenöz malformasyon şüphesi varsa, anjiyogram istenebilir.

Kanama riskini artırabilecek faktörleri ve kanın pıhtılaşma sorunlarını gösteren tıbbi problemleri kontrol etmek için kan testleri yapılabilir.

Epidural Hematom Nasıl Tedavi Edilir?

Epidural hematom, genellikle acil tedavi gerektiren bir tıbbi durumdur. Cerrahi gerektiğini gösteren işaretler şunlardır:

• Şiddetli baş ağrısının varlığı.
• Beyin fonksiyonlarında azalma.
• Hematomun en kalın noktasında bir bezelyeden daha büyük olması.

Beyindeki basıncı hafifletmek için cerrahi yapılmazsa, kalıcı beyin hasarı veya ölüm meydana gelebilir.

• Cerrahi

Tercih edilen cerrahi, kraniyotomi ve hematom tahliyesidir. Bu, kafatasının bir parçasının çıkarılması, kan pıhtısının alınması, belirgin kanama noktalarının durdurulması ve ardından kafatası kemiğinin yerine geri konulup küçük vidalarla sabitlenmesi anlamına gelir.

Başka bir cerrahi yaklaşım, kanı tahliye etmek için kafatasına bir veya daha fazla delik açılmasıdır. Kanın tahliyesi, kan birikiminin beyne uyguladığı basıncı hafifletir. Kanın devam eden tahliyesine izin vermek için drenaj, cerrahiden sonra birkaç gün yerinde bırakılabilir.

Kişide spinal epidural hematom varsa, laminektomi yapılabilir. Laminektomi sırasında küçük bir kemik bölümü çıkarılır. Kemik çıkarılması, kan pıhtısının neden olduğu omurilik ve sinir köklerindeki basıncı hafifletir.

• Cerrahi Olmayan/Konservatif Tedavi

Bazen beyinde basınç yaratmayan ve yalnızca hafif belirtilere neden olan küçük beyin kanamaları cerrahi olmadan yönetilebilir. Vücut, küçük miktarda kanı zamanla, genellikle birkaç ay içinde emebilir. Küçük bir beyin kanaması varsa, hematomun iyileştiğinden emin olmak için tekrarlanan baş BT taramaları ile hasta yakından izlenir.

• İlaçlar

Cerrahiden sonra, nörolog veya beyin cerrahı, beyindeki iltihabı ve basıncı azaltmak için ilaçlar reçete edebilir. Reçete edilebilecek ilaçlar arasında mannitol, hipertonik salin ve gliserol yer alır. Nöbetler, baş yaralanmalarının bazen bir komplikasyonu olduğundan, bir süre için nöbet önleyici ilaçlar da reçete edilebilir.

• Rehabilitasyon Terapisi

Beyin hasarı yaşandıysa nörolog, ihtiyaç duyulan tedaviyi (fizik tedavi, ergoterapi ve/veya konuşma terapisi) düzenleyecektir.

Epidural Hematom İçin Uygulanan Cerrahinin Komplikasyonları Nelerdir?

Cerrahiden kaynaklanan komplikasyonlar şunlardır:

• Enfeksiyon: Enfeksiyon, kesi yerinde yara enfeksiyonunu veya menenjit veya osteomiyelit gibi daha derin enfeksiyonları içerir.
• Beyin herniasyonu: Artan basınç, beyin dokusunu sıkıştırabilir ve normal konumundan kaymasına neden olabilir. Beyin herniasyonu genellikle ölüme yol açar.
• Kanama: Kanama yüzeysel veya daha derin olabilir ve tekrar çıkarılması gereken bir hematom olabilir.
• Nöbetler: Hematom tedavi edildikten sonra bile nöbetler gelişebilir.
• Beyin veya omurilik hasarı: Hasar meydana gelebilir ve bu, zayıflık, uyuşma ve/veya felç ile kendini gösterir.
• Koma veya ölüm.

Epidural Hematom Varsa Ne Beklenmelidir?

Epidural hematomun sonucu, kişiden kişiye büyük ölçüde değişir. Sonucu etkileyen faktörler şunlardır:

• Baş yaralanmasından hemen sonra ve hastaneye varıldığındaki bilinç düzeyi.
• Yaralanma ile tedavi arasındaki geçen süre.
• Göz (pupil) tepkisi/göz hareketi, sözel tepki (konuşma, anlamlı konuşma yeteneği), fiziksel tepki (hareket komutlarını takip etme, normal kas hareketleri ve reaksiyonlar).
• Yaş.

Genel olarak kişide tipik bir epidural hematom varsa, hematom hızla tespit edilip çıkarılırsa ve kişi komaya girmemişse seyir iyidir. Kanayan bir atardamardan kaynaklanan epidural hematomlar hızla gelişir ve çabuk bulunabilir. Bir toplardamardaki yırtılmadan kaynaklanan epidural hematomlar daha yavaş gelişir, bu da bulunmalarını ve tedavi edilmelerini geciktirebilir. Hematomun boyutu ne kadar büyükse, iyi bir sonuç şansı o kadar düşüktür.

Baş Yaralanması Varsa Ne Zaman Acil Tıbbi Yardım Alınmalıdır?

Başta alınan tüm darbeler ciddi bir olay olarak kabul edilmelidir. Kişi veya bir yakını başını çarptıysa, hastanede kontrol edilmelidir.

Kişi, baş yaralanmasından sonra aşağıdaki belirtilerden herhangi birini yaşarsa, hemen 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı veya acil tıbbi yardım alınmalıdır:

• Bilinç kaybı (hastanın bir yakını 112’yi aramalıdır).
• Şiddetli baş ağrısı.
• Bulanık konuşma.
• Kafa karışıklığı.
• Bulantı veya kusma.
• Uyanıklık/uyku hali değişikliği.
• Büyümüş pupil veya eşit olmayan pupil boyutları.
• Baş dönmesi.
• Çift görme.
• Vücudun herhangi bir bölgesinde zayıflık veya uyuşma.
• Nöbetler.

Epidural Hematom Nasıl Önlenebilir?

Bir motorlu araç kazası sonucu hematomu önlemek her zaman mümkün olmasa da mümkün olduğunca başın korunmasıyla risk azaltılabilir. Bisiklet veya motosiklet sürerken, kaykay veya snowboard yaparken her zaman kask takılmalıdır. Kayalardan %100 arınmış olmayan suya dalış yapılmamalıdır. Darbeli sporlar veya temas sporları yapılıyorsa, her zaman uygun baş koruyucu ekipman kullanılmalıdır. Yerden yüksekte veya baş yaralanması riski yüksek bir işte çalışılıyorsa, güvenlik ekipmanları kullanılmalıdır. Her zaman emniyet kemeri takılmalıdır.

Epidural Hematom ile Subdural Hematom Arasındaki Fark Nedir?

Aralarında birkaç fark vardır. Bunlar:

• Konum: Epidural hematom, kafatası ile en dış meninks katmanı olan dura mater arasında oluşur. Subdural hematom, dura mater ile ikinci meninks katmanı olan araknoid katman arasındaki boşlukta oluşur.
• Teşhis kolaylığı: Epidural hematomlar genellikle ani ve belirgindir ve tipik olarak bir baş kırığıyla ilişkilidir, bu nedenle teşhis edilmesi daha kolaydır. Subdural kanamalar, ilk veya tek bir baş darbesinden sonra belirgin olmayabilir, bu yüzden teşhisi daha zordur.
• Yaygınlık: Subdural hematomlar epidural hematomlardan daha yaygındır.
• Ölüm Oranı: Subdural hematomda ölüm oranı önemli ölçüde daha yüksektir.

Epidural hematom (EDH), genellikle kafatasında kırık bir bölgenin altında gelişir. Bu, acil tıbbi bakım gerektiren çok ciddi, potansiyel olarak hayati tehlike oluşturan bir durumdur. Sonuç, hematom hızla teşhis edilip tedavi edilirse umut vericidir. Hematom büyükse ameliyatla kan tahliye edilir, hematomu çıkarılır, kanama durdurulur ve beyindeki basınç hafifletilir. Hematom küçükse ve belirti yoksa, cerrahiye gerek olmayabilir. Bunun yerine hasta BT taramaları ile yakından izlenir. Epidural hematomların önlenmesi için verilebilecek en iyi tavsiye, iş veya eğlence aktiviteleri sırasında başın travma ve ciddi yaralanma riski altında olduğu durumlarda koruyucu baş ekipmanları kullanmaktır. Ayrıca araç sürerken her zaman emniyet kemeri takılmalıdır.