Metabolik Ensefalopati Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Metabolik Ensefalopati Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Metabolik ensefalopati, altta yatan bir duruma bağlı olarak beynin çalışma şeklinde değişiklik olması durumudur. Zihin bulanıklığına (konfüzyon), hafıza kaybına ve bilinç kaybına neden olabilir. Kişi, hızlı bir şekilde tanı ve tedavi alırsa tam iyileşme gösterebilir ancak kalıcı beyin hasarı da mümkündür. Kişi herhangi bir belirti yaşarsa derhal bir doktora başvurmalıdır.

Metabolik Ensefalopati Nedir?

Metabolik ensefalopati, altta yatan bir durumun yol açtığı beyin fonksiyon bozukluğudur. Metabolik ensefalopatiye neden olabilecek pek çok olası durum vardır ancak bunlar esas olarak metabolizmayı hedef alır. Metabolizma, yenilen ve içilen şeyleri enerjiye çeviren kimyasal süreçtir. Beyin fonksiyon bozukluğu, ruh halini, düşünmeyi ve hafızayı etkileyebilir veya bilinç kaybına (koma) neden olabilir.

Tüm metabolik ensefalopatiler tıbbi müdahale gerektirir. Tedavi edilmezlerse yaşamı tehdit edebilir veya kalıcı beyin hasarına neden olabilirler.

Metabolik Ensefalopatinin Türleri Nelerdir?

Metabolik ensefalopatinin iki türü vardır:

• Akut: Akut metabolik ensefalopati, vücutta vitamin, oksijen veya glukoz (şeker) eksikliğine bağlı olarak ortaya çıkar.
• Toksik: Toksik metabolik ensefalopati, organ fonksiyon bozukluğu veya organ yetmezliği nedeniyle ortaya çıkar.

Metabolik Ensefalopati Ne Kadar Yaygındır?

Metabolik ensefalopati, ciddi bir altta yatan sağlık durumu varlığı nedeniyle “kritik hasta” olarak tanı konmuş kişiler arasında yaygındır.

Metabolik Ensefalopatinin Belirti ve Bulguları Nelerdir?

Metabolik ensefalopatinin fark edilen ilk belirtileri bilişsel fonksiyonu etkiler. Bunlar aşağıdakileri içerebilir:

• Zihin bulanıklığı (konfüzyon) ve yönelim bozukluğu (dezoryantasyon).
• Hafıza kaybı.
• Kişilik değişiklikleri (örneğin irritabilite veya ajitasyon).

Metabolik ensefalopatinin ek belirti ve bulguları aşağıdakileri içerir:

• Bulantı.
• Yorgunluk ve uykuya dalmada veya uykuyu sürdürmede zorluk (insomnia).
• Depresyon.
• Deliryum.
• Halüsinasyonlar.
• İstemsiz hareketler (tremorlar).
• Nöbetler.
• Nefes almada zorluk.
• Bilinç kaybı.

Belirtilerin aniden ortaya çıktığı fark edilebilir ancak bazı durumlarda yavaş yavaş da ilerleyebilirler. Bu belirti veya bulgulardan herhangi biri fark edildiğinde bir doktora başvurmak önemlidir.

Metabolik Ensefalopatinin Sebepleri Nelerdir?

Metabolizmayı etkileyen altta yatan bir durum metabolik ensefalopatiye neden olur. Metabolizma, besin ve içecekleri enerjiye dönüştüren kimyasal süreci içerir. Beynin çalışabilmesi için enerjiye ihtiyacı vardır. Altta yatan bir durum, kanda kimyasal dengesizliğe neden olabilir. Sonuç olarak beyin, beklenildiği gibi çalışması için ihtiyaç duyduğunu alamaz ve metabolik ensefalopati belirtileri ortaya çıkar.

Metabolik ensefalopatiye neden olan yaygın durumlar şunlardır:

• Diyabet (hiperglisemi veya hipoglisemi).
• Kalp yetmezliği.
• Böbrek yetmezliği.
• Karaciğer hastalığı veya karaciğer yetmezliği.
• Malnütrisyon (yetersiz beslenme).
• Pankreatit.
• Sepsis.
• Vaskülit.

Toksik ajanlar da metabolik ensefalopatiye neden olabilir. Bunlar arasında aşağıdakiler yer alır:

• Alkol.
• Ağır metal zehirlenmesi.
• Reçetesiz ilaçlar veya maddeler.

Metabolik Ensefalopati İçin Risk Faktörleri Nelerdir?

Aşağıdaki durumlarda metabolik ensefalopati geliştirme riski daha yüksek olabilir:

• Birden fazla organ sistemini etkileyen altta yatan bir durum olması (sistemik hastalık).
• Aynı anda birden fazla tıbbi durumun bulunması (komorbidite).
• 65 yaşın üzerinde olmak.
• Hafıza kaybı, yeni şeyler öğrenmede zorluk, karar vermede güçlük veya konsantre olma sorunları gibi mevcut bilişsel bozukluk yaşamak.
• Madde kullanım bozukluğuna sahip olmak.

Metabolik Ensefalopatinin Komplikasyonları Nelerdir?

Metabolik ensefalopatinin komplikasyonları tedavi edilmediğinde yaşamı tehdit edici olabilir ve şunları içerebilir:

• Kalıcı beyin hasarı.
• Koma.

Metabolik Ensefalopati Nasıl Teşhis Edilir?

Doktor, fizik, muayene, nörolojik muayene ve testler sonrasında metabolik ensefalopati tanısı koyabilir. Testler, benzer belirtilere sahip olabilecek durumları dışlamaya ve vücudun etkilenen bölgelerini daraltmaya yardımcı olur.

Testler aşağıdakileri içerebilir:

• Kan testleri.
• İdrar analizi.
• Elektroensefalografi.
• Lomber ponksiyon.
• BT (bilgisayarlı tomografi) taraması veya MR (manyetik rezonans görüntüleme).

Metabolik Ensefalopati Nasıl Tedavi Edilir?

Metabolik ensefalopati tedavisi, belirtilere yol açan altta yatan durumu veya organ yetmezliğini ve ensefalopati ile ilişkili yan etkileri yönetmeye odaklanır.

Bu, değişkenlik gösterebilir ancak aşağıdakileri içerebilir:

• Vitamin veya takviye kullanımı.
• İlaç kullanımı.
• Yenilen ve içilenlerin değiştirilmesi (örneğin sıvı kısıtlaması).
• Mesleki terapi (ergoterapi), bilişsel davranışçı terapi ve/veya konuşma terapisi.
• Plazmaferez.
• Diyalize girme veya organ nakli olma.

Kişi ajite veya kafası karışık hissedebileceği için bakım ekibi tedaviyi hastanede sakin ve stresin düşük olduğu bir ortamda yürütür. Eğer güvenliyse, uzun süreli yatak istirahatine bağlı komplikasyonları önlemek amacıyla kişinin yataktan kalkıp hareket etmesi için gözlem altında zamanlar da planlanır.

Metabolik Ensefalopatiyi Hangi İlaçlar Tedavi Eder?

Doktorun önereceği ilaç türü, belirtilere neyin neden olduğuna bağlıdır. Metabolik ensefalopatiyi tedavi etmek için kullanılan ilaçlar şunları içerebilir:

• Benzodiazepin ve/veya opiyat antagonistleri (nalokson).
• Glukokortikoidler.
• Tiamin.
• Laktüloz.
• Levetirasetam veya valproik asit.
• Antinöbet ilaçları.
• Antipsikotik ilaçlar.

Tedavinin Yan Etkileri Var mıdır?

Her tedavi türünün, değişkenlik gösteren olası yan etkileri vardır. Bakım ekibi, tedavi sırasında kişiyi gözlemleyerek olası yan etkileri izler. Tedavi planı, iyileşme süreci veya hissedilenlere dair sorular olduğunda, bunlar doktorla paylaşılmalıdır.

Tedaviden Ne Kadar Süre Sonra Daha İyi Hissedilir?

Bazı kişiler, hızlı tanı alıp neden olan durum tedavi edildikten sonra, metabolik ensefalopatiyi takiben bir ila iki gün içinde kendini yeniden iyi hisseder. Bazıları ise kalıcı beyin hasarı nedeniyle tam iyileşme gösteremez. Bu kişiler ömür boyu tedavi ve desteğe ihtiyaç duyabilir.

Metabolik Ensefalopatinin Seyri Nasıldır?

Beklenti, belirtiler başladıktan sonra tedavinin ne kadar erken alındığına ve metabolik ensefalopatiye neyin neden olduğuna bağlıdır. Durum ne kadar erken tedavi edilirse sonuç o kadar iyi olur. Pek çok kişi tedaviden sonra normal zihinsel fonksiyonlarına geri döner. Diğer bazı olgularda metabolik ensefalopati kalıcı beyin hasarına yol açabilir ve bu ölümcül olabilir. Durum beyne zarar verirse ömür boyu desteğe ve terapiye ihtiyaç duyulabilir.

Metabolik Ensefalopati Önlenebilir mi?

Metabolik ensefalopatinin tüm vakaları önlenemez ancak genel sağlığı iyileştirmek için atılabilecek aşağıdakiler gibi adımlarla risk azaltılabilir:

• Sağlıklı besinler yemek.
• Yeterli sıvı almak.
• Düzenli egzersiz yapmak.
• Beyni aktif tutmak için okumak, bulmaca çözmek veya eğitici etkinliklere katılmak.

Doktora Ne Zaman Başvurulmalıdır?

Kişi veya bir yakını metabolik ensefalopati belirtilerinden herhangi birini yaşarsa bir doktora başvurulmalıdır. Bazı vakalar tıbbi acil durum olabilir ve özellikle diyabet veya karaciğer hastalığı gibi altta yatan bir durum varsa, doktor acil servise gidilmesini önerebilir.

Doktora Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Muayene randevusu sırasında kişinin doktoruna aşağıdaki soruları sorması faydalı olabilir.

• Belirtilerime hangi tür ensefalopati neden oldu?
• Hangi tür tedaviyi öneriyorsunuz?
• Tedavinin yan etkileri var mı?
• Tedavi için hastanede kalmam gerekiyor mu?
• Hangi tür rehabilitasyon veya terapiyi öneriyorsunuz?

Metabolik ensefalopati tanısı almak korkutucu olabilir. Bu durumun tanı veya tedavide gecikme olması halinde beynin çalışma şeklini kalıcı olarak etkileyebilme olasılığı vardır. Ancak belirtileri fark eder etmez yardım alan pek çok kişi tam iyileşme gösterir. Rehabilitasyon, tedavi sonrasında günlük rutine geri dönmeye yardımcı olarak kişinin daha kısa sürede daha iyi hissetmesini sağlayabilir. Tedavi planına veya durumun kendisine dair herhangi bir soru olduğunda, daha fazla bilgi almak için doktora başvurulmalıdır.