Doğum Sonrası (Postpartum) veya Gebelik Kaybı Sonrası Depresyon Nedir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz.
Doğum Sonrası Depresyon Nedir?
Doğum sonrası depresyon doğumdan sonra ortaya çıkan ve bebek sahibi olmakla ilişkili kimyasal, sosyal ve psikolojik değişikliklerle ilişkilendirilen fiziksel, duygusal ve davranışsal değişikliklerin kompleks bir karışımıdır.
Doğum Sonrası Depresyondan Kimler Etkilenir?
Doğum sonrası depresyon yaygındır. Yeni annelerin %75'i doğumdan sonra “baby blues olarak adlandırılan ve dilimize “annelik hüznü" olarak çevrilebilecek bir durum yaşamaktadır. Bu kadınların %15'i doğumdan sonra postpartum depresyon adı verilen ve doğum sonrası depresyonu olarak da adlandırılan daha şiddetli ve daha uzun süreli bir depresyon geliştirecektir. Her 1.000 kadından birinde doğum sonrası psikoz adı verilen daha ciddi bir durum gelişir.
Hangi Faktörler Doğum Sonrası Depresyona Girme Riskini Artırır?
- Kişisel veya ailesel depresyon veya adet öncesi (premenstrüel) disforik bozukluk geçmişine sahip olmak.
- Sınırlı sosyal destek.
- Evlilik çatışması.
- Hamilelik hakkında kararsızlık.
- Hamilelik sırasında depresyon öyküsü (depresyondaki hamile kadınların %50'si doğum sonrası depresyon geçirecektir).
Doğum Sonrası Depresyon Türleri Nelerdir?
- Lohusalık hüznü: Daha çok "annelik hüznü" olarak bilinen bu durum, doğumdan sonra kadınların %50 ila %75'ini etkiler. Kişi annelik hüznü yaşıyorsa, görünürde bir neden olmaksızın sık sık, uzun süreli ağlama nöbetleri, üzüntü ve endişe yaşayabilir. Bu durum genellikle doğumdan sonraki ilk hafta (bir ila dört gün) içinde başlar. Bu deneyim rahatsız edici olsa da durum genellikle tedavi olmaksızın iki hafta içinde azalır. İhtiyaç duyulan tek şey güvence ve bebek ve ev işleri konusunda alınacak yardımdır.
- Doğum sonrası (postpartum) depresyon: Bu, doğum sonrası hüznünden çok daha ciddi bir durumdur ve yaklaşık her 10 yeni anneden birini etkiler. Kişi daha önce doğum sonrası depresyon geçirdiyse, riski %30'a yükselir. Duygusal iniş çıkışlar, sık ağlama, sinirlilik ve yorgunluğun yanı sıra suçluluk, endişe ve bebeğe ya da kendine bakamama gibi duygular yaşanabilir. Belirtiler hafif ile şiddetli arasında değişir ve doğumdan sonraki günlerde veya kademeli olarak, hatta bir yıl sonrasında bile ortaya çıkabilir. Belirtiler birkaç haftadan bir yıla kadar sürebilse de terapi veya antidepresanlarla tedavi çok etkilidir.
- Doğum sonrası psikoz: Bu, doğum sonrası depresyonun son derece şiddetli bir şeklidir ve acil tıbbi müdahale gerektirir. Bu durum nispeten nadirdir ve doğumdan sonra her 1.000 kadından sadece birini etkiler. Belirtiler genellikle doğumdan hemen sonra ortaya çıkar ve şiddetlidir, birkaç hafta ila birkaç ay sürer. Belirtiler arasında şiddetli ajitasyon, kafa karışıklığı, umutsuzluk ve utanç duyguları, uykusuzluk, paranoya, sanrılar veya halüsinasyonlar, hiperaktivite, hızlı konuşma veya mani yer alır. Doğum sonrası psikoz, intihar riskinin artması ve bebeğe zarar verme riski nedeniyle acil tıbbi müdahale gerektirir. Tedavi genellikle annenin hastaneye yatırılmasını ve ilaç tedavisini içerir.
Doğum Sonrası Depresyona Ne Sebep Olur?
Doğumdan sonra hormonlardaki hızlı düşüş ile depresyon arasındaki bağlantıyı belirlemek için daha fazla araştırmaya ihtiyaç vardır. Östrojen ve progesteron (kadın üreme hormonları) seviyeleri hamilelik sırasında on kat artar ancak doğumdan sonra keskin bir şekilde düşer. Doğumdan üç gün sonra, bu hormonların seviyeleri hamilelik öncesi seviyelere geri döner. Bu kimyasal değişikliklere ek olarak, bebek sahibi olmakla ilişkili sosyal ve psikolojik değişiklikler de doğum sonrası depresyon riskini artırır.
Kişi aşağıdaki belirtilerden herhangi birine sahipse hemen bir doktorla iletişime geçilmelidir:
- Kendine veya bebeğe zarar verme düşünceleri.
- Tekrarlayan ölüm veya intihar düşünceleri.
- Son iki hafta boyunca neredeyse her gün, günün büyük bölümünde depresif ruh hali.
- Endişeli, suçlu, umutsuz, korkmuş, paniklemiş veya değersiz hissetmek.
- Düşünme, konsantre olma, karar verme veya günlük durumlarla başa çıkma güçlüğü.
- Son iki haftadır neredeyse her gün gün içindeki faaliyetlerin çoğuna karşı ilgi veya zevk kaybı.
Kişi bu belirtilerden herhangi birine sahipse, doktor ona aşağıdaki iki soruyu sorabilir:
- Son iki hafta içinde kendinizi çökmüş, depresif veya umutsuz hissettiniz mi?
- Son iki hafta içinde, bir şeyler yapmaktan çok az ilgi veya zevk aldığınızı hissettiniz mi?
Her iki soruya da evet yanıtı verilirse, doktor daha derinlemesine bir depresyon taraması yapacaktır.
Doğum Sonrası Depresyon Önlenebilir mi?
Doğum sonrası depresyonu önlemeye veya bununla başa çıkmaya yardımcı olabilecek bazı ipuçları şöyledir:
- Kişinin kendisi ve bebeği için beklentileri konusunda gerçekçi olması.
- Eve ilk gidildiğinde ziyaretçileri sınırlamak.
- Yardım istemek. Başkalarının kendisine nasıl yardımcı olabileceklerini bilmelerini sağlamak.
- Bebek uyuduğunda annenin de uyuması veya dinlenmesi.
- Egzersiz yapmak. Yürüyüş yapmak ve zaman zaman kısa bir mola vermek için evden dışarı çıkmak.
- Telefon görüşmelerini filtrelemek.
- Makul bir diyet uygulamak. Alkol ve kafeinden kaçınmak.
- Aile ve arkadaşlarla iletişim halinde olmak ve kendini izole etmemek.
- Eş ile olan ilişkiyi geliştirmek ve birbirine zaman ayırmak.
- Bazı günlerin iyi bazılarının kötü olacağını bilip bu durumu kabullenmek.
Doğum Sonrası Depresyonun Tedavisi Nasıldır?
Doğum sonrası depresyon, annedeki semptomların türüne ve şiddetine bağlı olarak farklı şekillerde tedavi edilir. Tedavi seçenekleri arasında anksiyete giderici veya antidepresan ilaçlar, psikoterapi ve destek gruplarına katılım yer alır. Doğum sonrası psikoz durumunda, genellikle psikoz tedavisinde kullanılan ilaçlar tedaviye eklenir. Böyle bir durumda hastaneye yatış da genellikle gereklidir. Kişi emzirdiği için depresyon, anksiyete ve hatta psikoz için ilaç alamayacağını düşünmemelidir. Seçeneklerin neler olduğu konusunda doktorla konuşulmalıdır.
Doğum Sonrası Depresyonun Seyri Nasıldır?
Profesyonel yardımla, doğum sonrası depresyon yaşayan kadınların neredeyse tamamı semptomlarının üstesinden gelebilir.