Çocuklarda Bipolar Bozukluk Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Bipolar bozukluk, diğer semptomların yanı sıra çocuklarda belirgin sinirlilik ve ruh hali değişimlerine neden olan bir ruh sağlığı durumudur. Bipolar bozukluğu tümüyle ortadan kaldıran bir tedavi yoktur ancak çeşitli etkili tedaviler (terapi ve ilaçlar) ile çocukların sağlıklı bir yaşam sürmeleri mümkündür.
Bipolar bozukluk (eski adıyla manik-depresif hastalık veya manik depresyon), ruh hali, enerji seviyeleri, düşünce kalıpları ve davranışlarda yoğun değişimlere neden olan ve ömür boyu süren bir duygu durum bozukluğu ve ruh sağlığı sorunudur. Bu değişimler saatlerce, günlerce, haftalarca veya aylarca sürebilir ve günlük işleri yerine getirme becerisini kesintiye uğratabilir.
Çoğu kişiye ergenlik veya yetişkinlik döneminde bipolar bozukluk teşhisi konur ancak belirtiler çocukluğun erken dönemlerinde de ortaya çıkabilir.
Bipolar bozukluğun birkaç türü vardır ve bunların çoğu manik ve depresif dönemlerin yaşanmasını içerir. Ancak, bipolar bozukluğu olan kişiler her zaman manik dönemler ya da depresif dönemler yaşamazlar. Aynı zamanda ötimik bir ruh hali de yaşarlar. Bu, her zamanki hallerinde oldukları nispeten istikrarlı bir ruh halidir.
Mani; ruh halinde, duygularda, enerji seviyesinde ve aktivite seviyesinde anormal derecede yüksek, aşırı değişiklikler yaşanan bir durumdur. Bazı bipolar bozukluk türlerine sahip kişiler, maninin daha az şiddetli bir şekli olan hipomani yaşayabilir.
Depresif bir dönem sırasında, düşük veya depresif bir ruh hali ve/veya çoğu aktiviteye karşı ilgi kaybı ve diğer birçok depresyon belirtisi yaşanır.
Bipolar bozukluk çocuklarda ve gençlerde yetişkinlerden farklıdır. Bipolar bozukluğu olan yetişkinlerin genellikle bir hafta veya daha uzun süren net mani veya depresyon dönemleri vardır. Çocuklarda ve gençlerde evreler daha az net olabilir ve bir dönemden diğerine geçişler daha hızlı gerçekleşebilir. Örneğin, bir çocuk bir gün içinde sersemlik dönemleri, öfke patlamaları ve sebepsiz ağlamalar sergileyebilir.
Bipolar bozukluk, her çocuğun ve gencin yaşadığı tipik ruh hali değişimlerinden ve iniş çıkışlarından farklıdır. Bipolar bozukluktaki ruh hali değişiklikleri daha aşırıdır, genellikle sebepsizdir ve şunları da içerir:
Bipolar bozukluk semptomları çocuğun okulda iyi performans göstermesini veya arkadaşları ve aile üyeleriyle iyi geçinmesini zorlaştırabilir. Bipolar bozukluğu olan bazı çocuklar ve gençler kendilerine zarar vermeye çalışabilir veya intihara teşebbüs edebilir.
Araştırmalar, 5 yaşından küçük çocuklar da dahil olmak üzere 18 yaşın altındaki kişilerin yaklaşık %4'ünün bipolar bozukluğa sahip olduğunu göstermektedir.
Bunu bir perspektife oturtmak için, çocukları etkileyen en yaygın ruh sağlığı durumlarının oranları aşağıda verilmiştir:
Bipolar bozukluğu anlamak için ruh sağlığı uzmanlarının şiddetli ruh hali değişimlerinden nasıl bahsettiklerini bilmek faydalı olacaktır. Ruh hali değişimleri genellikle “duygu-durum dönemleri” olarak adlandırılır. Manik dönemler, bir çocuğun aşırı heyecanlı ve kendinden emin hissettiği ve çok fazla enerjiye sahip olduğu dönemleri tanımlar. Bu duygular yerini hızla kafa karışıklığına, sinirliliğe ve muhtemelen öfkeye bırakabilir.
Depresif dönemler, çocuğun kendini çok üzgün (depresif) hissettiği ve enerjisinin düşük olduğu dönemleri tanımlar. Çocuklar kesin dönemler geçirmeyebilir. Bunun yerine, “karışık” dönemler geçirebilir ve hem manik hem de depresif belirtiler gösterebilirler. Bazı çocuklar mani veya hipomani ile depresyon arasında hızlı bir şekilde geçiş yaptıkları “hızlı döngü” gösterebilirler (bazen aynı gün içinde bile).
Depresif, manik veya karma dönemler, tanım gereği, çocuğun başlangıç durumundan (ötimi) farklı bir davranış değişikliğidir.
Bipolar bozukluğu olan çocukların manik dönemler sırasında sinirli ve yıkıcı patlamalara eğilimli olmaları, bipolar bozukluğu olan yetişkinler gibi mutlu veya coşkulu olmalarından daha olasıdır.
Manik bir dönem sırasında çocuk şunları yapabilir:
Depresif bir dönem sırasında çocuklar şunları yapabilir:
Ayrıca aşağıdakiler de dahil olmak üzere fiziksel semptomlardan bahsedebilir veya şikayet edebilirler:
Gençlerin üzgün ve depresif olduklarını kabul etme olasılığı yetişkinlere göre daha düşük olabilir. Çocuk intihar düşüncesi belirtileri gösteriyorsa, doktoru ile iletişime geçilmelidir.
Çocuğun krizde olduğu ve acil yardıma ihtiyacı olduğu düşünülüyorsa 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır.
Bilim insanları henüz bipolar bozukluğun nedenini tam olarak bilmemektedirler. Ancak güçlü bir genetik (kalıtsal) bileşen olduğuna inanılmaktadır. Bipolar bozukluğu olan kişilerin üçte ikisinden fazlasının bu hastalığa sahip en az bir yakın biyolojik akrabası vardır. Ancak, bipolar bozukluğu olan biyolojik bir akrabanın olması, kişinin de bu hastalığa yakalanacağı anlamına gelmez.
Araştırmalar ayrıca, bir aile üyesinin ölümü veya istismar gibi travma ve stresli yaşam olaylarının, genetik olarak bu hastalığa yakalanma riski olan kişilerde bipolar bozukluk gelişme olasılığını artırabileceğini göstermektedir.
Bipolar bozukluğu olan bazı çocukların beyinlerinde fiziksel değişiklikler olabilir, bu da beyinlerinin bazı bölümlerinin diğer çocuklara göre daha aktif veya daha az aktif olduğu anlamına gelebilir.
Bilim insanları şu anda bu faktörlerin bipolar bozuklukla ilişkisini, başlangıcını önlemeye nasıl yardımcı olabileceklerini ve tedavisinde nasıl bir rol oynayabileceklerini belirlemek için araştırmalar yapmaktadır.
Bipolar bozukluk tanısı konulabilmesi için çocuğun en az bir mani veya hipomani dönemi (depresif dönemle birlikte veya depresif dönem olmaksızın) yaşamış olması gerekir.
Bipolar bozukluğu teşhis etmek için çocuğun doktoru aşağıdakiler de dahil olmak üzere birçok araç kullanabilir:
Doktorlar genellikle çocuklardan, öğretmenlerinden ve bakıcılarından ruh hali, enerji seviyeleri ve diğer faktörleri soran anketleri doldurmalarını istediklerinde çocuklarda bipolar bozukluğu daha doğru teşhis edebilirler.
Bipolar bozukluğun belirti ve semptomları, çocuklarda ve gençlerde yaygın olan diğer bozuklukların semptomlarıyla örtüşebilir:
Bu nedenle çocuklarda bipolar bozukluk tanısı koymak karmaşık olabilir ve eğitimli, deneyimli bir ruh sağlığı uzmanı tarafından dikkatli ve kapsamlı bir değerlendirme gerektirir.
Son on yılda, psikoloji ve psikiyatri alanındaki ruh sağlığı uzmanları, çocuklar ve gençler arasında bipolar bozukluğun değerlendirilmesi ve tedavisinin iyileştirilmesine yardımcı olmuştur.
Etkili bir tedavi planı genellikle aşağıdaki terapilerin bir kombinasyonunu içerir:
Bipolar bozukluk ömür boyu süren bir durumdur, bu nedenle de tedavi ömür boyu süren bir taahhüttür. Aile, çocuk ve doktorun çocuk için en uygun kapsamlı tedavi planını bulması bazen aylar ya da yıllar alabilir. Bu durum cesaret kırıcı olabilse de çocuğun tedaviye devam etmesi önemlidir.
“Konuşma terapisi” olarak da adlandırılan psikoterapi, bipolar bozukluğu olan çocuklar için tedavi planının etkili bir parçası olabilir.
Psikoterapi, çocuğun sorunlu duygu, düşünce ve davranışlarını tanımlamasına ve değiştirmesine yardımcı olmayı amaçlayan çeşitli tedavi teknikleri için kullanılan bir terimdir. Psikolog veya psikiyatrist gibi bir ruh sağlığı uzmanıyla çalışmak çocuğa ve aileye destek, eğitim ve rehberlik sağlayabilir.
Bipolar bozukluk için bazı terapi türleri şunlardır:
Doktorların yetişkinlerde bipolar bozukluğu tedavi etmek için onlarca yıldır kullandığı duygudurum dengeleyiciler ve antipsikotik (nöroleptik) ilaçlar, bipolar bozukluğu olan çocuklarda da etkilidir.
Çocuğun doktoru en iyi ilacı seçmek için ebeveynler ve çocukla birlikte çalışacaktır. Çocukta dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (DEHB) da varsa, doktoru bunun için de ilaç reçete edebilir. Ancak bazı durumlarda, DEHB ilaçları bipolar bozukluğu olan çocuklarda manik semptomları veya ruh hali değişimlerini tetikleyebilir. Depresyon ilaçları da çocuklarda bipolar semptomlara yol açabilir.
Duygudurum dengeleyici ilaçlar manik veya hipomanik dönemleri yönetmeye yardımcı olabilir. Duygudurum dengeleyicilerin türleri şunları içerir:
Doktorlar genellikle bipolar bozukluğu olan kişiler için bir duygudurum dengeleyici ile birlikte ikinci nesil veya “atipik” antipsikotikler (nöroleptikler) reçete eder. Bu ilaçlar hem manik hem de depresif dönemlere yardımcı olur.
Bu ilaçlardan sadece dördü bipolar depresyon tedavisine yardımcı olmak için FDA onaylıdır:
Bipolar bozukluk ilaçlarının yan etkileri yaygındır ve ilaca göre değişir. Çocuğun doktoru ile belirli ilaçları alınırken ailenin ve çocuğun neler bekleyebileceği hakkında konuşmak önemlidir. Çocuğu yan etkiler açısından dikkatle değerlendirmek ve herhangi bir yan etki yaşıyorsa ebeveynlerine söylemesi için teşvik etmek de önemlidir. Herhangi bir olumsuz yan etkiyi mümkün olan en kısa sürede doktora bildirmek gerekir.
Çocuk, doktoru söylemediği sürece ilaçlarını almayı asla bırakmamalıdır. İlaçların aniden kesilmesi ciddi yan etkilere neden olabilir ve şiddetli atakları tetikleyebilir.
Bipolar bozukluk ilaçlarının en yaygın yan etkileri şunlardır:
Lityum, bipolar bozukluğu tedavi etmek için kullanılan en yaygın ilaçlardan biridir. Düşük sodyumlu bir diyete geçmek, aşırı terleme, ateş, kusma veya ishal gibi çocuğun vücudundaki sodyum (tuz) seviyesini düşüren herhangi bir şey, vücutlarında toksik lityum birikmesine neden olabilir.
Aşağıdakiler lityum toksisitesinin (lityum doz aşımı) belirtileridir. Çocuk aşağıdaki durumlarla karşılaşırsa derhal doktoru ile iletişime geçilmeli veya en yakın acil servise başvurulmalıdır:
Ne yazık ki bipolar bozukluğu önlemenin bilinen bir yolu yoktur çünkü bilim insanları bunun nedenini tam olarak bilmemektedir.
Ancak çocuklarda bipolar bozukluğun belirti ve semptomlarını bilmek ve çocuk semptomlar yaşıyorsa erken müdahale aramak önemlidir.
Çocukta Bipolar Bozukluk Varsa Ne Beklenmelidir?
Bipolar bozukluğu olan bir çocuğa veya gence bakmak ebeveynler, bakıcılar ve aileler için stresli olabilir.
Ebeveynlerin de kendilerine dikkat etmesi önemlidir. Bir terapiste gitmek düşünülebilir veya destek grupları hakkında doktora danışılabilir. Aile odaklı terapi de faydalı olabilir. Bu tür bir terapi sırasında tüm aile birlikte bipolar bozukluk, iletişim geliştirme eğitimi ve problem çözme becerileri eğitimi hakkında bilgi edinir.
Stresi yönetmek için destek ve stratejiler bulmak hem ebeveynlere hem de çocuğa yardımcı olabilir.
Bipolar bozukluğun seyri, uygun şekilde tedavi edilmediği sürece genellikle kötüdür.
Bipolar bozukluk çocuklarda tedavi edilmezse okulu, ilişkileri ve günlük yaşamı çok zorlaştırabilir.
Bipolar bozukluğu olan çocuklar ve gençler ayrıca aşağıdakiler için yüksek risk altındadır:
Bu nedenle çocukta bipolar bozukluk olabileceği düşünülüyorsa tıbbi yardım almak ve eğer varsa tedaviye bağlı kalmasına yardımcı olmak çok önemlidir.
Düzenli ve sürekli ilaç kullanımı mani ve depresyon dönemlerini azaltmaya yardımcı olabilir. Bu atakların belirtilerinin ve tetikleyicilerinin nasıl tanınacağı bilinirse, etkili tedavi ve uzun hastalık dönemlerini, uzun hastane yatışlarını ve intiharı önleyebilecek başa çıkma yöntemleri bulma şansı artar.
Çocukta bipolar bozukluk varsa, ona yardımcı olmak için yapılabilecek bazı şeyler şunlardır:
Çocuğa bipolar bozukluk teşhisi konduysa, tedavisinin iyi gittiğinden emin olmak için yaşamları boyunca düzenli olarak sağlık ekibini görmeleri gerekecektir. Bu ekip şunları içerebilir:
Çocuk aşağıdaki durumlardan herhangi birini yaşıyorsa 112 Acil Çağrı Merkezi’ni aramak veya en yakın acil servise gitmek çok önemlidir:
Çocuğun bipolar bozukluğu olduğunu öğrenmek zor ve bunaltıcı olabilir. Bu durumun tedavi edilebilir olduğu bilinmelidir. Erken teşhis, tanı ve tedavi çocuğun tam potansiyeline ulaşmasına yardımcı olabilir. Böyle bir durumda aile ve arkadaşlardan destek almak çok önemlidir. Ebeveynlerin aklında pek çok soru işareti olabilir. Çocuğun doktoru konu ile ilgili tüm soruları yanıtlayacaktır.
Gebelikte Anemi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?
Metabolik Ensefalopati Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?
İdrarda Görülen Renk, Koku ve Kıvam Değişiklikleri Neden Olur? Nasıl Tedavi Edilir?
Malnütrisyon Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?
Hiperparatiroidizm Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?
Üremi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?
Piyospermi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?
Hipokalsemi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?
Ultraviyole Radyasyon ve Cilt Kanseri
Megaloblastik Anemi Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?