Atipik Anoreksiya Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir?

Atipik Anoreksiya Nedir? Belirtileri Nelerdir? Nasıl Tedavi Edilir? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Atipik anoreksiya, anoreksiya nervozaya benzeyen bir yeme bozukluğudur. Atipik anoreksiyası olan kişilerin genellikle boylarına göre düşük değil, ortalama veya üzeri bir kiloya sahip olmaları nedeniyle bu durum gözden kaçırılır. Ancak atipik anoreksiya ciddi bir sağlık sorunu olabilir. Tedavi; konuşma terapisi, ilaç ve hastaneye yatmayı içerebilir.

Atipik Anoreksiya Nedir?

Atipik anoreksiya veya atipik anoreksiya nervoza, insanların tehlikeli olabilecek şekillerde kilo verdiği bir yeme bozukluğudur. Anoreksiya nervoza ile birçok semptomu paylaşır. Bunlar örneğin:

• Beden imajı bozukluğu (kendini olduğundan daha kilolu sanma).
• Hızlı ve belirgin kilo kaybı.
• Yeme ve egzersiz alışkanlıklarında değişiklikler.

Ancak atipik anoreksiyası olan kişilerin başlangıçta daha yüksek bir vücut kitle indeksi (BMI) vardır. Bu nedenle, hızlı kilo kaybının dış belirtileri daha az fark edilebilir olabilir.

Atipik anoreksiya, anoreksiya nervozanın neden olduğundan daha ciddi tıbbi ve ruhsal sağlık sorunlarına yol açabilir. Bunun bir nedeni de teşhisinin daha zor olmasıdır.

Atipik Anoreksiya Ne Kadar Yaygındır?

Atipik anoreksiya nervoza teşhisi konulan kişi sayısı artmaktadır. Yeme bozukluğu tedavi merkezlerindeki kişilerin yaklaşık %25 ila %40'ı bu rahatsızlığa sahiptir. Amerikan Psikiyatri Birliği, atipik anoreksiyayı ilk olarak 2013 yılında Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı'nda (DSM-V) tanımıştır.

Atipik Anoreksiyanın Belirtileri Nelerdir?

Atipik anoreksiya belirtileri şunlardır:

• Aşırı yeme (bir seferde çok fazla yemek yeme ve ne kadar yediğini kontrol edememe).
• Az yemek ve öğün atlamak.
• Eskisinden daha fazla ve çok fazla egzersiz yapmak.
• Endişeli hissetmek veya ruh hali değişimleri yaşamak.
• Yorgunluk hissi.
• Dikkatini vermede zorluk çekmek.
• Vücudunun görüntüsünü beğenmemek.
• Kilo vermek için müshil kullanmak.
• Kendine zarar vermeyi düşünmek.
• Ne olursa olsun daha zayıf olmak istemek.
• Kilo alma endişesi.

Atipik Anoreksiyaya Ne Sebep Olur?

Çalışmalar, bir dizi faktörün atipik anoreksiyaya neden olabileceğini göstermektedir. Bu faktörler şunlardır:

• Genetik: Yapılan araştırmalar, ailede yeme bozuklukları varsa kişide de bu bozukluğun görülme ihtimalinin daha yüksek olduğunu göstermektedir.
• Travma: Üzgün, öfkeli veya korkmuş hislerle başa çıkmak için veya kötü (travmatik) deneyimlerden sonra daha az yemeye başlanabilir.
• Çevre ve kültür: Toplumun ve kültürün zayıf olma yönündeki baskısı, kendini zayıf olmak zorunda hissetmeye neden olabilir.
• Akran baskısı: Çocuklar ve gençler için, arkadaşlarının veya diğerlerinin görünüşleri yüzünden onlarla dalga geçmesi zor bir durumdur. Bu baskı, onların her ne pahasına olursa olsun kilo vermek istemelerine neden olabilir.
• Duygusal sağlık: Mükemmel olmaya çalışmak veya kötü ilişkiler yaşamak düşük öz saygıya yol açabilir. Düşük öz saygı sağlıksız beslenme alışkanlıklarına neden olabilir.

Risk Faktörleri Nelerdir?

Atipik anoreksiya gibi yeme bozuklukları herkeste görülebilir ancak çoğunlukla ergenleri ve genç yetişkinleri, özellikle de kız çocuklarını etkiler.

Aşağıdaki durumlarda kişinin atipik anoreksiyaya yakalanma riski daha yüksek olabilir:

• Biyolojik ailede yeme bozuklukları veya diğer ruh sağlığı sorunları geçmişi olması.
• Yaşanan travma (fiziksel, duygusal veya cinsel).
• Kaygı, depresyon veya obsesif-kompulsif bozukluk gibi başka bir ruh sağlığı rahatsızlığına sahip olmak.
• Kilonun veya vücut ölçülerinin önemli olduğu aktivitelere katılıyor olmak (jimnastik, güreş, yüzme gibi).
• Yeni bir okula veya işe başlamak, boşanmak veya taşınmak gibi büyük bir yaşam değişikliği yaşamak.
• Hırslı bir kişiliğe sahip olmak ve mükemmeliyetçi olmak.

Atipik Anoreksiyanın Komplikasyonları Nelerdir?

Atipik anoreksiya vücudun farklı bölgelerini olumsuz etkileyebilir. Bunlar örneğin:

• Elektrolitler: Vücutta yeterli miktarda mineral olmadığında dengesizlikler meydana gelir ve bu da kas veya kalp sorunlarına yol açar.
• Böbrekler: Hızlı kilo kaybı böbreklerin atıkları filtrelemesini zorlaştırabilir.
• Kalp: Çok az yemek yemek kalp atış hızının yavaşlamasına (bradikardi) ve kan basıncının düşmesine (hipotansiyon) neden olabilir.
• Beyin: Yetersiz beslenme, beyinde ani değişikliklere neden olan nöbetlere yol açabilir.
• Mide: Mide bulantısı, şişkinlik, kabızlık ve kusma yaşanabilir.
• Endokrin sistemi: Çok hızlı kilo vermek hormonları etkileyebilir, testosteron veya östrojen seviyelerini düşürebilir. Düşük östrojen adet dönemini durdurabilir.
• Kan: Yeterince beslenememek kansızlığa yol açarak kendini çok yorgun hissetmeye neden olabilir.
• Kemikler: Kemik yoğunluğunun azalması, kemiklerinin daha zayıf ve daha kırılgan olması anlamına gelir.
• Saç: Saçların bir kısmı kaybedilebilir veya saçlar incelebilir. Vücutta ince tüyler de çıkabilir (lanugo).

Atipik Anoreksiya Nasıl Teşhis Edilir?

Doktorlar atipik anoreksiyayı şu şekilde teşhis eder:

• Fiziksel muayene.
• Belirtileri gözden geçirme.
• Yeme ve egzersiz alışkanlıkları hakkında daha fazla bilgi edinme.

Ayrıca diğer tıbbi durumları elemek için bazı testler de istenebilir. Bu testler şunlardır:

• Genel sağlık durumunu değerlendirmek için tam kan sayımı.
• Dehidratasyonu ve kanın asit-baz dengesini kontrol etmek için elektrolit kan paneli.
• Karaciğer sağlığını ve besin eksikliğini kontrol etmek için kanda albumin testi.
• Kalp sağlığını kontrol etmek için elektrokardiyogram (EKG).
• Geniş bir yelpazedeki rahatsızlıkları kontrol etmek için idrar tahlili.
• Kemik erimesi (osteoporoz) olup olmadığını kontrol etmek için kemik yoğunluğu testi.
• Böbrek fonksiyon testleri.
• Karaciğer fonksiyon testleri.
• Tiroit fonksiyon testleri.
• D vitamini seviyeleri.
• Doğurganlık çağındaki kişilere uygulanan bir gebelik testi.
• Hormon testleri.

Belirtilere neden olan başka bir tıbbi durum yoksa, doktor atipik anoreksiya gibi bir yeme bozukluğu olup olmadığını belirlemek için Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabını (DSM-V) kullanabilir.

Atipik anoreksiyanın tanı kriterleri şunlardır:

• Normalden çok daha az yemek yemek.
• Daha fazla kilo alma korkusu.
• Vücudu doğru veya gerçek olmayan bir şekilde görmek. Örneğin, gerçek vücut ölçüleri görülemez veya aslında düşünülenden daha zayıf ya da ufak olunduğu anlaşılamaz. Kişi, görünüşünün kendisi hakkındaki en önemli şey olduğuna inanabilir ve çok az yemenin tehlikesini görmezden gelebilir.

Doktorlar Atipik Anoreksiyayı Nasıl Tedavi Eder?

Atipik anoreksiyanın tedavisi, doktor, bir beslenme uzmanı ve yeme bozuklukları hakkında bilgili bir terapistten oluşan bir ekiple çalışmayı içerir. Bu ekip, kişinin ve ailesinin iyileşme sürecini anlamasına ve yönetmesine yardımcı olacaklaktır.

Mevcut tıbbi ve ruhsal sağlık durumuna bağlı olarak, hastanede tedavi görülmesi gerekebilir. Atipik anoreksiya tedavisi aşağıdaki stratejilerin bir kombinasyonunu içerir:

• Psikoterapi: Psikoterapi, yiyecek ve vücut ağırlığı hakkındaki düşünce biçimini değiştirmeye yardımcı olabilir. Ayrıca zor durumlara nasıl tepki verildiğini değiştirmeye de yardım edebilir. Seçenekler arasında bireysel, grup ve aile terapisi bulunur. Bilişsel davranışçı terapi (BDT), yeme bozukluğu olan birçok kişiye yardımcı olur. Bu terapi biçimi, davranışları ve duyguları yönlendiren düşünce kalıplarını anlamaya ve değiştirmeye yardım eder.
• İlaç: Yeme bozukluğu olan kişilerin genellikle başka rahatsızlıkları da olduğundan, doktorlar bunları tedavi etmek için sıklıkla ilaç reçete eder. Antidepresanlar veya anksiyolitikler (anksiyete önleyici ilaçlar) almak yardımcı olabilir.
• Beslenme danışmanlığı: Yeme bozukluklarının tedavisinde uzmanlaşmış bir diyetisyen, yeme alışkanlıklarını iyileştirmeye yardımcı olabilir. Ayrıca kişiye market alışverişi ve yemekleri planlama ve pişirme konusunda ipuçları verebilir.

Atipik Anoreksiyadan Kurtulmak Ne Kadar Zaman Alır?

Atipik anoreksiyadan kurtulmanın süresi herkes için farklıdır. Sabırlı olmak ve tedavi planına bağlı kalmak iyileşme için en çok gereken şeylerdir.

Belirli tedavi hedefleri şunlardır:

• Sağlıklı olduğundan ve herhangi bir komplikasyonun çözüldüğünden emin olmak.
• İhtiyaç duyulan sıklıkta besleyici öğünler yemeye geri dönmeye yardımcı olmak.
• Özellikle kilo hakkındaki düşünme ve hissetme şeklini iyileştirmek.

Atipik Anoreksiyası Olan Birinin Seyri Nasıldır?

Atipik anoreksiyadan başarılı bir şekilde kurtulma şansı şunlara bağlıdır:

• Ne kadar zamandır atipik anoreksiyaya sahip olunduğu.
• Durumun ne kadar ciddi olduğu.
• Alınan tedavinin türü ve buna ne kadar iyi uyulduğu.

Diğer yeme bozuklukları gibi, atipik anoreksiya da tedavi edilmediği sürece kötüleşir. Ne kadar erken teşhis konulur ve tedaviye başlanırsa iyileşme şansı o kadar artar. Tedavi edilmezse atipik anoreksiya yaşamı tehdit edici olabilir.

Neyse ki, atipik anoreksiyadan kurtulmak mümkündür. Tedavi ile sağlıklı beslenme alışkanlıklarına geri dönülebilir. Tekrar hastalanma (nüks) riski yüksektir, bu nedenle iyileşme uzun vadeli tedavi gerektirir. Tedavi planına bağlı kalmak önemlidir. Doğru yolda kalmaya yardımcı olması için ailenin ve arkadaşların desteğine ihtiyaç olacaktır.

Atipik Anoreksiyalı Biri Kendine Nasıl Bakmalıdır?

Ne kadar korkutucu veya rahatsız edici olursa olsun kişini bir yakınına ve bir doktora atipik anoreksiyası olduğunu söylemesi önemlidir. Kişiye en yakın olanlar onun neler yaşadığını bilmelidir ki onu destekleyip yardımcı olabilsinler.

Doktor kişiye atipik anoreksiya teşhisi koyduysa, iyileşmeye yardımcı olması için yapılabilecek bazı şeyler şunlardır:

• Yeterince uyumak.
• Alkol ve uyuşturucudan uzak durmak.
• Reçeteli ilaç kullanılıyorsa bunları düzenli olarak kullanmaya ve dozlarını kaçırmamaya dikkat etmek.
• Konuşma terapisine gidiliyorsa terapistle düzenli olarak görüşmeyi unutmamak.
• Destek için aile ve arkadaşlara ulaşmak.
• Yeme bozukluğu olan kişiler için bir destek grubuna katılmayı düşünmek.
• Düzenli olarak bir doktora görünmek.

Atipik Anoreksiyalılar Neden Aşırı Zayıf Olmasalar Bile Sağlık Sorunları Yaşıyorlar?

Atipik anoreksiyası olan kişiler düşük kilolu olmasalar da çok hızlı kilo verirler. Bu durum ciddi tıbbi sorunlara yol açabilir. Ayrıca, ABD Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı ve ABD Tarım Bakanlığı'nın önerdiği tam tahıl, meyve, sebze ve az yağlı süt ürünlerini yemedikleri veya yeterince tüketmedikleri için uygun vitamin ve besinleri alamazlar. Her iki durum da sağlıklarını olumsuz etkileyebilir.

İnsanlar yardım almak için "yeterince hasta" olup olmadıklarından emin olamayabilirler. Ya da işte veya okulda bayılırlar ancak doktorlarına bu konuda ne söyleyeceklerinden emin değildirler. Durumun tedavi edilmesi gerçekten zorlaşana kadar asla "yeterince hasta" hissedilmeyebilir. Durum nasıl olursa olsun, mümkün olan en kısa sürede bir doktora görünmek çok önemlidir.

Uzun vadeli iyileşme, kişinin tedavi planına bağlı kalmasını gerektirir. Aileden ve arkadaşlardan destek istemekten korkulmamalı veya utanılmamalıdır. Yeme bozuklukları için destek gruplarına katılmak da faydalı olabilir.

Hiç kimse atipik anoreksiyaya sahip olduğu için kendini yargılamamalıdır. Yeme bozuklukları düşünüldüğünden daha yaygındır ve bu konuda açık olmak kişinin kendini daha az yalnız hissetmesini sağlayacaktır. Uygun tedavi ve destekle uzun vadeli iyileşme mümkündür.