Aile Terapisi Nedir? Hangi Sorunları Çözmek İçin Uygundur? başlıklı makalemizde konuya dair detayları inceleyeceğiz. Aile terapisi, aile üyeleri arasındaki ilişkilerin iyileştirilmesine odaklanan bir konuşma terapisi biçimidir. Ayrıca madde kullanım bozukluğu veya karşı gelme bozukluğu gibi belirli ruh sağlığı veya davranışsal durumların tedavisine de yardımcı olabilir. Aile terapisi, aile üyelerinin herhangi bir kombinasyonunu içerebilir.
Aile Terapisi Nedir?
Aile terapisi, aileler arası ilişkilerin ve davranışların iyileştirilmesine odaklanan bir grup psikoterapisi (konuşma terapisi) biçimidir. Bir aile birimi, birbirini önemseyen bir grup insandır. Aile terapisindeki grup; ebeveynle ve çocukları, kardeşler, büyükanne ve büyükbabalar, teyzeler ve amcalar, arkadaşlar, akrabalık bağı olan bakıcılar vb. gibi sevilen kişilerin birçok farklı kombinasyonundan oluşabilir.
Terapi aşağıdaki gibi durumlarda yardımcı olabilir:
- Yeni bir yaşam değişikliğine (taşınma gibi) veya tıbbi bir duruma uyum sağlama.
- Yaşlanmayla birlikte gelen değişiklikler ve zorluklar.
- Ölüm ve keder.
- Ebeveyn-çocuk çatışması veya kardeş çatışması gibi ilişki çatışmaları.
Ruh sağlığı uzmanları aile terapisini, aile birimindeki bir kişinin belirli ruh sağlığı veya davranışsal durumlarının tedavisine yardımcı olmak için de kullanır. Örneğin, ailenin tüm üyelerini veya birden fazla üyesini içeren aile terapisi, ailedeki bir kişi için anoreksiya tedavisine yardımcı olabilir.
Aile terapisi, ailelerle çalışma konusunda uzmanlaşmış psikolog, terapist veya danışman gibi eğitimli, lisanslı bir ruh sağlığı uzmanı ile gerçekleşir. Çoğu zaman bu kişiler lisanslı evlilik ve aile terapistleridir. Terapi, daha iyi olmaya yardımcı olmak için kişiye ve sevdiklerine destek, eğitim ve rehberlik sağlayabilir. Terapi süresi, teknikleri ve tedavi hedefleri açısından büyük farklılıklar gösteren birkaç farklı aile terapisi türü vardır.
Aile Terapisi Türleri Nelerdir?
Ruh sağlığı uzmanları çeşitli aile terapisi biçimleri kullanır ve birçok profesyonel belirli türlerde uzmanlaşmıştır. Terapi türünün seçimi ailenin özel ihtiyaçlarına ve koşullarına bağlıdır. Terapistler, ihtiyaçları en iyi şekilde karşılamak için farklı terapötik yaklaşımlardan unsurları birleştirebilirler.
Bazı aile terapisi biçimleri şunları içerir:
- Fonksiyonel aile terapisi (FFT): Terapistler bu türü genellikle davranış sorunları olan çocukları olan ailelere yardım etmek için kullanırlar. Fonksiyonel aile terapisi, bir çocuğun sorunlu davranışına katkıda bulunan aile dinamiklerini değerlendirir, aile iletişimini ve ebeveynlik becerilerini geliştirir ve olumlu pekiştirmeyi destekler.
- Evlilik danışmanlığı/çift terapisi: Bu terapi kişiyi ve eşini ya da partnerini kapsar. Lisanslı evlilik ve aile terapistleri, çiftlerin sorunlarını belirlemelerine ve çözümler üzerinde çalışmalarına yardımcı olmak için özel olarak eğitilmiştir. Sorunlar iletişim, çocuk yetiştirme, mali durum, kişinin veya eşinin ruh sağlığı durumunu anlama ve daha fazlası ile ilgili olabilir.
- Stratejik aile terapisi: Bu, aile ortamında olumlu yapısal ve davranışsal değişiklikler yapmaya odaklanan kısa süreli bir aile terapisidir. Ailenin çocukların yaşamında ve gelişiminde en önemli rolü oynadığı temeline dayanır. Terapistler bu terapi formunu davranış sorunları olan çocukları olan aileler için kullanabilirler.
- Yapısal aile terapisi: Bu terapi türü, bir aile birimi içindeki iç ilişkilere, sınırlara ve hiyerarşilere bakar. Olumlu değişim yaratmanın birincil yolu olarak aile üyeleri arasındaki doğrudan etkileşimlere odaklanır. Yapısal aile terapisinin ana temeli, bir terapist tarafından yönlendirildiklerinde, ailelerin birbirleriyle olan sorunlu ilişki kalıplarına kendi alternatiflerini keşfedecek olmalarıdır.
- Sistemik aile terapisi: Sistemik aile terapisinin temeli, ailenin sorunlarını içinde yaşadıkları farklı bağlamlarda ele almaktır. Örneğin, terapist bir aile üyesinin romantik bir ilişkide partner olarak, ebeveyn olarak ve ebeveynlerine karşı çocuk olarak nasıl işlev gördüğünü dikkate alacaktır. Bağlam ayrıca kültürel, dini ve siyasi görüşleri ve sosyo-ekonomik durumu da içerir. Bu yaklaşım, bağlamın psikolojik gelişim ve duygusal esenlik için en büyük öneme sahip olduğunu kabul eder.
Psikoeğitim, bir ruh sağlığı sorunu nedeniyle terapiye katılan aileler için terapinin çok önemli bir parçasıdır. Psikoeğitim, ruh sağlığı uzmanlarının insanlara ve ailelerine ruh sağlığı durumlarını öğretme yoludur. Durum, nedenler, tedavi ve prognoz (görünüm) hakkında temel bilgileri içerir.
Aile Terapisi Hangi Sorunları Çözmeye Yardımcı Olabilir?
Aileler birkaç farklı nedenden dolayı terapiye katılırlar.
Aile terapisinin düzeltmeye yardımcı olabileceği sorunlar şunlardır (ancak bunlarla sınırlı değildir):
- Aile üyeleri arasındaki gergin ilişkiler.
- Stres.
- Öfke.
- İletişim sorunları.
- Travma (fiziksel veya duygusal).
- Multipl skleroz, kanser, felç, kronik ağrı veya otoimmün hastalık gibi bir aile üyesinin akut veya kronik hastalığı ile başa çıkma.
- Sevilen birinin ölümü ve yas.
- Boşanma veya romantik ilişki sorunları.
- İşsizlik, taşınma veya hapsedilme gibi ani değişikliklerle başa çıkma.
Aile terapisi, bir aile üyesinin aşağıdaki ruh sağlığı koşullarından herhangi birine sahip olması durumunda faydalı olabilir:
- Obsesif-kompulsif bozukluk (OKB) gibi anksiyete bozuklukları.
- Anoreksiya gibi yeme bozuklukları.
- Bipolar bozukluk ve depresyon gibi duygudurum bozuklukları.
- Sınırda kişilik bozukluğu gibi kişilik bozuklukları.
- Şizofreni.
- Madde kullanım bozukluğu.
Ayrıca aşağıdaki gibi çocukluk çağı davranışsal durumlarına da yardımcı olabilir:
- Davranış bozukluğu.
- Yıkıcı duygudurum düzenleyememe bozukluğu.
- Karşı gelme bozukluğu.
Otizm spektrum bozukluğu veya dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan biri gibi nörodiverjan üyeleri olan aileler de sıklıkla terapiye katılır.
Bir Aile Terapisti Nasıl Bulunabilir?
Bir aile terapisti genellikle lisanslı evlilik ve aile terapistidir ancak psikolog, sosyal hizmet uzmanı veya danışman da olabilirler. Doğru terapisti bulmak genellikle zaman alan bir iştir. Kişi bu konuda azmini ve cesaretini kaybetmemeye çalışmalıdır. İster birinci basamak sağlık hizmeti doktoru ister bir arkadaş veya aile üyesi olsun, kişi kendisine bir terapist yönlendirmesi yapabilecek güvendiği kişilerle konuşmalıdır.
Görüşmek istenen herhangi bir aile terapistinin, devlet onaylı ve lisanslı bir ruh sağlığı uzmanı olduğundan ve boşanma veya çocukluk çağı davranışsal koşulları gibi endişe duyulan alanları tedavi etme konusunda deneyime sahip olduğundan emin olunmalıdır. Çoğu terapistin web sitesinde tedavisine yardımcı oldukları koşullar ve durumlar listelenmektedir. Soruları olanların seçim yapmadan önce terapistin ofisi ile iletişime geçmesi faydalı olacaktır.
Potansiyel bir terapiste aşağıdaki soruları sormak faydalı olabilir:
- Ne kadar süredir terapi hizmeti veriyorsunuz?
- Ailem için ne tür bir terapi önerirsiniz?
- Başlangıçta ailemden tüm terapi süreci için ne kadar zaman ayırmasını isteyeceksiniz?
Aile Terapisi Nasıl Çalışır?
Aile terapisi, teori ve beceri temelli diyaloğa (konuşmalara) dayanan kanıta dayalı bir tedavidir. Ailenin bir ruh sağlığı uzmanıyla açıkça konuşmasına olanak tanıyan destekleyici, yargılayıcı olmayan ve güvenli bir ortam sağlar. Bu uzman tarafsızdır ve yaşanan sorunlarda aileye yardımcı olmak için özel olarak eğitilmiştir. Bir ruh sağlığı uzmanının rehberliğinde, aile üyeleri arasındaki etkileşimleri ve iletişimi iyileştirmek için çabalanır. Ailenin işleyişini ve refahını iyileştirmek için sağlıklı davranışlar edinilmeye çalışılır. Aile terapisi ayrıca bir aile üyesinin ruh sağlığını veya davranışsal durumunu anlamaya ve tedavisine yardımcı olabilir.
Terapist şunları yapabilir:
- Her aile üyesine endişelerini, zorluklarını ve aile terapisine ilişkin umutlarını sorabilir.
- Herkesi konuşmaya ve birbirini dinlemeye teşvik eder.
- Herkesin birbirini anlaması için herkesin sözlerini ve duygularını netleştirir.
- Aile üyelerinin sözlerinin ve davranışlarının etkisini anlamalarına yardımcı olur.
- Ailenin olumlu değişiklikler yapmak için birlikte nasıl çalışabileceğini keşfetmesine yardımcı olur.
- Sorunlu davranışları ve kalıpları değiştirmek için stratejiler önerir.
Konuşma, aile terapisinin ana parçası olduğu için katılan tüm aile üyelerinin terapiye aktif olarak dahil olması çok önemlidir. Terapistle kişi arasındaki güven ve ilişki, birlikte etkili bir şekilde çalışmak ve terapiden fayda sağlamak için çok önemlidir. Seansların sıklığı ve miktarı, ailenin kendine özgü koşullarına bağlı olarak aileden aileye değişir. Terapi sadece birkaç seansı içerebileceği gibi birkaç ay veya daha uzun süre de devam edebilir. Terapist aile üyeleriyle bireysel olarak ve bir grup halinde görüşmeyi önerebilir.
Aile Terapisinin Faydaları Nelerdir?
Birçok araştırma, aile terapisinin ergenlerde madde kullanımı, depresyon ve obezite gibi çeşitli zihinsel ve duygusal durumların ve sağlık sorunlarının tedavisinde etkili olduğunu göstermiştir. Çalışmalar ayrıca aile üyeleri arasındaki ilişkilerde ve çatışmalarda önemli iyileşmeler olduğunu göstermektedir. Bu iyileşmeler aynı zamanda işte veya okulda daha iyi işlev görmeyi de sağlayabilir.
Aile terapisi tedavisine katıldıktan sonra:
- İnsanların neredeyse %90'ı duygusal sağlıklarında bir iyileşme olduğunu bildirmektedir.
- İnsanların yaklaşık %66'sı genel fiziksel sağlıklarında bir iyileşme olduğunu bildirmektedir.
- Çocuk-ebeveyn vakalarında, ebeveynlerin yaklaşık %73'ü çocuklarının davranışlarının iyileştiğini bildirmektedir.
Aile Terapisinin Riskleri Nelerdir?
Aile terapisi herkes için uygun olmayabilir. Bir veya daha fazla üye seanslara katılmakta isteksizse, aile içi çatışma artırabilir.
Aile terapisinin işe yarama olasılığı, terapiye katılanların aşağıdaki özelliklerine bağlıdır:
- Terapiste karşı açık ve dürüst olmalarına.
- Olumlu değişiklikler yapmaya kararlı olmalarına.
- Üzerinde anlaşmaya varılan tedavi planını takip etmelerine.
- Terapiye tam olarak bağlı kalmaya ve ev ödevlerini (varsa) yapmaya hazır olmalarına.
Duruma bağlı olarak, kişi veya aile üyeleri terapi sırasında kendilerini biraz daha üzgün hissedebilir. Terapist bu duyguları aşmaya yardımcı olabilir.
Aile Terapisinin İşe Yaraması Ne Kadar Sürer?
Kişinin ve ailesinin terapiye ne kadar süre ihtiyaç duyacağı, aşağıdakiler de dahil olmak üzere çeşitli faktörlere bağlıdır:
- Ailenin terapiye katılmak için özel nedenine.
- Hedeflerin ne olduğuna.
- Aile üyelerinin ailenin yaşadığı sorunlar üzerinde aktif olarak çalışmaya çabalayıp çabalamadığına.
Aile terapisi kısa süreli (ortalama 12 seans) acil sorunlarla ilgilenen veya uzun süreli (aylar veya yıllar) ruh sağlığı koşulları ve/veya karmaşık sorunlarla ilgilenen şekilde olabilir. Aile ve terapist, tedavinin hedeflerini ve ne sıklıkta ve ne kadar süreyle görüşüleceğine dair düzenlemeleri birlikte belirleyecektir. Bazı aileler yıllar içinde aynı sorun veya farklı sorunlar için birden fazla kez terapiye katılırlar.
Ne Zaman Bir Doktoru Ziyaret Etmek Gerekir?
Aile terapisi sırasında kendini rahatsız hissetmek normaldir çünkü olumsuz duyguları, korkuları ve geçmiş deneyimleri keşfetmek acı verici olabilir. Belirtiler kötüleşirse veya daha şiddetli anksiyete veya depresyon yaşanırsa derhal bir ruh sağlığı uzmanıyla veya doktorla iletişime geçilmelidir. Aile sorunlarını kabul etmek ve yardım istemek bunaltıcı olsa da bunun yapılması çok önemlidir. Aile terapisi, ailenin tam ve sağlıklı bir yaşam sürmesini engelleyen barikatları daha iyi anlamaya ve bunlar üzerinde çalışmaya yardımcı olabilir. Aile terapisi ayrıca belirli ruh sağlığı sorunlarının tedavisinde de etkilidir. Ruh sağlığı uzmanları kendi alanlarında uzmandır ve hem kişiye hem de ailesine yardımcı olabilecek araştırma ve terapi stratejileri hakkında güncel bilgilere sahiptir.