Šta je skolioza?
Skoliozu možemo definisati kao zakrivljenost kičme udesno ili ulevo, a može se javiti kako u detinjstvu, tako i u odrasloj dobi. Iako skolioza može nastati kao posledica stanja poput cerebralne paralize i mišićne distrofije, uzrok većine slučajeva je nepoznat. Otprilike 3% adolescenata ima skoliozu. Većina slučajeva je blagog oblika, međutim neke deformacije kičme pogoršavaju se kako deca rastu. Izražena zakrivljenost kičme može smanjiti prostor unutar grudnog koša, otežavajući pravilno funkcionisanje pluća. Pravilan način lečenja je veoma važan. Ako se problem dugo zanemaruje ili se s terapijom počne kasno, lečenje može biti znatno teže, a rezultati slabiji od očekivanih. Način lečenja se također razlikuje kod dece i odraslih.
Postoje tri glavne vrste skolioze u detinjstvu.
- Prvu grupu čini urođena, odnosno kongenitalna skolioza. Ova vrsta može brzo napredovati i dovesti do ozbiljnih deformacija. Zato je važno da se sa lečenjem počne što ranije.
- Drugu grupu čini skolioza koja se javlja kod pacijenata s neuromišićnim bolestima, odnosno kod osoba koje imaju urođenu paralizu. I kod ove grupe može biti potrebna operacija u ranom periodu.
- Treća grupa je najčešća i naziva se idiopatska adolescentna skolioza. Kod ove vrste lečenje se uglavnom provodi bez operacije. Kada dete dostigne odgovarajući stepen rasta kostiju, a skolioza i dalje iznosi više od 40 stepeni, može se razmišljati o operaciji.
Lečenje skolioze je dug proces koji zahteva strpljenje, redovne kontrole i pravilno praćenje. Uspešnost lečenja je uglavnom visoka, ali je veoma važno izabrati odgovarajućeg lekara i bolnicu. U našem centru dijagnozu postavljamo uz pomoć detaljnih pregleda i pretraga, a pacijente pratimo zajedno s timom za konzervativno, odnosno nehirurško lečenje, kao i timom za hirurško lečenje. U našem centru se najčešće leče urođeni i ranije zanemareni slučajevi skolioze.
KONZERVATIVNO LEČENJE
Konzervativno lečenje – odnosno lečenje bez hirurškog zahvata – općenito se preferira kod pacijenata kod kojih ugao skolioze iznosi manje od 40 stepeni. Opcije suportivnog lečenja uključuju lekove protiv bolova (NSAIL), fizikalnu terapiju, vežbe i/ili nošenje ortoze. Cilj konzervativnih metoda je sprečiti napredovanje deformiteta. Tokom lečenja skolioze ortozom, korisno je pratiti napredovanje zakrivljenosti u intervalima od 3 do 4 meseca. Kod pedeset do šezdeset posto pacijenata sa zakrivljenošću manjom od 20 stepeni dolazi do spontanog poboljšanja. Kod nezrele kičme, ako je zakrivljenost manja od 20 stepeni, ali napredovanje premašuje 10 stepeni, praćenje se obustavlja kako bi se započelo lečenje ortozom. Jedna trećina dece u fazi rasta, sa zakrivljenošću od 20 do 30 stepeni, pozitivno reaguje na konzervativno lečenje i kod njih ne dolazi do napredovanja deformiteta. Stoga praćenje treba nastaviti sve dok se ne utvrdi stopa napredovanja unutar ovog raspona. Nelečena skolioza dovodi do teškog invaliditeta, estetskih problema – a posledično i psihosocijalnih poteškoća – te ponekad do kardiopulmonalnih komplikacija. Hirurško lečenje je neophodno u slučajevima kada ugao skolioze prelazi 45 stepeni. Zakrivljenosti veće od 40 stepeni ne reaguju na lečenje ortozom niti na druge konzervativne metode, te nastavljaju napredovati čak i nakon postizanja koštane zrelosti.
HIRURŠKO LEČENJE
Za hirurško lečenje skolioze mogu se koristiti različite metode, a odgovarajući pristup se bira prema vrsti skolioze, dobi pacijenta i delu kičme na kojem se nalazi deformitet. Kod urođene skolioze koja se javlja u ranom uzrastu, operacija se radi na delu kičme gde postoji problem. Na primer, može se ukloniti hemivertebra ili druga abnormalna struktura koja uzrokuje zakrivljenost kičme. Kod nekih urođenih skolioza koriste se operativne metode koje omogućavaju nastavak rasta deteta i istovremeno drže deformitet pod kontrolom. U tim slučajevima mogu biti potrebne manje operacije svakih 6 ili 8 mjeseci. Kod dece koja su u periodu brzog rasta i imaju idiopatsku skoliozu, u odgovarajućim slučajevima može se primeniti metoda poznata kao „sistem s užetom“ (body tethering). Ova operacija se može uraditi uz pomoć endoskopije ili minimalno invazivnim metodama. Kod devojčica i dečaka koji su već ušli u fazu sazrevanja mogu se raditi trajne operacije određenog dela kičme.
U određenim operacijama može se koristiti navigacijski sistem koji hirurgu pomaže da preciznije postavi vijke u kičmu i pravilno isplanira osteotomiju. Tokom zahvata primenjuje se i neuromonitoring, pomoću kojeg se neprekidno prati funkcija kičmene moždine. Ako se pojavi bilo kakva promena koja može ukazivati na rizik od oštećenja, hirurg odmah dobija upozorenje. Operacije skolioze su složene i nose određene rizike i mogućnost komplikacija. Zato je operacija skolioze timski posao. Pored posebno obučenog hirurga, potreban je i medicinski tehničar ili medicinska sestra s iskustvom u skoliozi i hirurgiji kičme, iskusan tehničar zadužen za neuromonitoring, anesteziološki tim koji ima iskustva s operacijama kičme i skolioze, kao i jedinica intenzivne nege i odel koji imaju odgovarajuću opremu i osoblje za postoperativnu negu. Kao i kod lečenja korzetom i fizikalne terapije, i kod operativnog lečenja skolioze veoma je važna dobra i redovna komunikacija između porodice, lekara i bolnice.
ŠTA JE KIFOZA?
Kifoza, poznata i kao pogrbljenost ili grba, jeste stanje u kojem kičma poprima položaj zakrivljenosti prema vani. Iako je termin "kifoza" opšta definicija koja obično asocira na grbu u gornjem delu leđa, ona se može javiti i u predelu donjeg dela leđa i vrata. Osobe s kifozom mogu imati nepravilno držanje – poput spuštenih ramena, zaobljenog izgleda leđa i vrata nagnutog prema napred – te se suočavati s tegobama kao što su bol u leđima, zamor mišića i osetljivost kičme na dodir.
Osobe s kifozom trebale bi osigurati da je njihovo radno okruženje uređeno prema ergonomskim principima te obratiti posebnu pažnju na navike sedenja i spavanja. Iako se ugao kifoze između 20 i 55 stepeni smatra normalnim, vežbanje se preporučuje ako zakrivljenost u gornjem delu leđa prelazi 40 stepeni. Kod ugla od 55 do 70 stepeni lečenje se uglavnom zasniva na fizikalnoj terapiji prilagođenoj svakom pacijentu. Kada zakrivljenost pređe 70 stepeni i nastavlja se povećavati uprkos praćenju, razmatra se operativno lečenje.